Brief regering : Nederlandse reactie op situatie bij Ceuta op 30 en 31 juli jl en de Geannoteerde Agenda Informele JBZ-raad op 4 augustus 2026

Nr. 1020
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 3 augustus 2026

De grootschalige irreguliere grensovergang van duizenden mensen naar Ceuta is een
schending van de territoriale integriteit van Spanje en daarmee van de Europese Unie.
Het kabinet vindt dit onacceptabel. Het is terecht dat veel mensen grote zorgen hebben
en zich afvragen wat hiervan de consequenties zijn. Met deze brief informeert de Minister
van Asiel en Migratie, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, uw Kamer naar
aanleiding van het verzoek van de dhr. Ceder (CU) en worden gelijktijdig de Kamervragen
van dhr. Ellian (VVD) en mevr. Lammers (groep Markuszower) beantwoord. Kamervragen
die nader worden ontvangen, zullen zo spoedig mogelijk worden beantwoord. Vandaag,
maandag 3 augustus, komen de EU-ambassadeurs bijeen. Op dinsdag 4 augustus vindt er,
op verzoek van Nederland, Spanje en de meeste EU-lidstaten, een online informele JBZ-raad
plaats, waaraan de Minister van Asiel en Migratie zal deelnemen. Deze brief geldt
tevens als geannoteerde agenda voor deze ingelaste informele JBZ-Raad.

Op donderdag 30 juli en vrijdag 31 juli jl. zijn in een tijdsbestek van 24 uur naar
schatting van de Spaanse autoriteiten zo’n 50.000 personen irregulier de grens overgestoken
van Marokko naar Ceuta (Spanje). Tot dusver is bevestigd dat daarbij 72 personen zijn
overleden. Het kabinet betreurt het verlies van deze levens. Mensensmokkelaars hebben
misbruik gemaakt van kwetsbare personen waaronder minderjarigen. Het kabinet veroordeelt
dit. De beelden van deze situatie hebben terecht tot grote zorgen geleid in Nederland
maar ook in de rest van Europa omdat dit een schending is van de buitengrenzen van
de Europese Unie. Beheer van deze grenzen is juist van groot belang in de strijd tegen
irreguliere migratie en het tegengaan van mensensmokkel. Ceuta is een Spaanse exclave
bij Marokko. Voor Ceuta, en Melilla, gelden daarom speciale Schengenregels. Er zijn
standaardcontroles tussen Ceuta en Melilla en het vasteland van Spanje (en andere
Schengenstaten). Doorreizen vanuit Ceuta naar de rest van Schengen gaat daarom enkel
gecontroleerd. Spanje rapporteert, ondersteund door Frontex, dat niemand van deze
migranten verder is gereisd naar het Spaanse vasteland of naar andere lidstaten in
de Europese Unie. De Europese Commissie heeft onder meer Frontex beschikbaar gesteld
om, indien Spanje dat nodig achtte en zou verzoeken, Spanje additioneel te ondersteunen.
Daarnaast organiseerde de Europese Commissie mede op verzoek van Nederland op zaterdag
1 augustus jl. een crisisberaad (IPCR) om alle EU-lidstaten te informeren over de
ontwikkelingen en gezamenlijke operationele stappen te identificeren en gecoördineerd
EU-optreden te bevorderen. In dit overleg hebben Spanje, de Europese Commissie en
Frontex uitleg gegeven over de actuele situatie.

Het kabinet heeft, in afstemming met andere lidstaten, geëist dat er snel en adequaat
gehandeld zou worden in deze crisissituatie. Spanje moest direct de buitengrens van
Europa versterken en alles richten op de terugkeer van de irreguliere migranten om
daarmee risico’s op secundaire migratie tegen te gaan. Spanje heeft daarmee in lijn
de buitengrenzen versterkt, onder andere met een drijvende barrière, en is gestart
met de grootschalige terugkeer. Spanje moet deze inzet blijven continueren. Nederland
zal bij de informele JBZ-raad daarom erop aandringen dat Spanje alles op alles blijft
zetten om ook de nog niet teruggekeerde irreguliere migranten terug te laten keren
naar Marokko en de buitengrens verder te versterken zodat er geen aanzuigende werking
ontstaat voor anderen die ook irregulier naar Spanje willen komen. Met de nu gepleegde
inzet lijkt het Schengengebied niet geschonden. Het is van belang dat Frontex het
aantal mensen dat daadwerkelijk is teruggekeerd verifieert en ook de situatie aan
de grens blijft monitoren en hierover rapporteert. Het kabinet zal daarom tijdens
de informele JBZ-raad hier nadrukkelijk om vragen, en hier uw Kamer van op de hoogte
stellen via het verslag van de informele JBZ-raad. Het is evident de Nederland haar
eigen grenzen bewaakt. In Nederland voert daarom de Koninklijke Marechaussee (KMar)
te allen tijde informatie- en risicogestuurde grenscontroles op de luchthavens uit
en zijn er politiecontroles bij de binnengrens. Op basis daarvan worden specifieke
vluchten met een hoger risico op irreguliere migratie gecontroleerd en wordt er risicogestuurd
opgetreden bij de binnengrens. Indien de situatie daartoe aanleiding geeft, kunnen
verscherpte controles aan de Nederlandse grens door de Koninklijke Marechaussee worden
uitgevoerd. Mochten er in Nederland asielzoekers worden aangetroffen die zijn aangekomen
in Ceuta, worden deze personen overgedragen aan Spanje conform de afspraken in de
Asiel en Migratiebeheer Verordening (AMbV), zodat Nederland geen extra druk op ons
asielstelsel krijgt door de situatie in Ceuta. De ervaring van de afgelopen jaren
is dat Spanje dergelijke overdrachten altijd in lijn met de AMbV uitvoert.

De ontstane situatie in Ceuta vraagt om een grondig onderzoek en evaluatie naar de
oorzaken en de tekortkomingen door de Europese Commissie zodat duidelijk wordt hoe
deze situatie heeft kunnen ontstaan. Het kabinet benadrukt dat het cruciaal is dat
Spanje, in samenwerking met Marokko en ondersteund door de Europese Commissie, beziet
hoe de buitengrens bij Ceuta versterkt kan worden en hoe dit in de toekomst voorkomen
kan worden. De Commissie moet, als hoeder van de verdragen, hierin een leidende rol
hebben en rapporteren aan de lidstaten over de uitkomsten van deze evaluatie. Het
kabinet zal tijdens de informele JBZ-raad hierop aandringen. Bij het verslag over
de informele JBZ-raad zal uw Kamer over bovenstaande punten opnieuw worden geïnformeerd.

Het kabinet heeft als reactie op de ontwikkelingen meerdere stappen gezet. Nederland
heeft op vrijdagochtend 31 juli jl. direct contact opgenomen met de de Minister van
Buitenlandse Zaken van Spanje, Minister van Buitenlandse Zaken van Marokko en de Eurocommissaris
van Binnenlandse Zaken en hen opgeroepen tot snel en effectief optreden en, waar nodig,
een gecoördineerde EU-aanpak. Daarnaast heeft Nederland op zaterdagochtend 1 augustus
jl. samen met 21 andere EU-lidstaten1 een brief gestuurd aan de Europese Commissie, het Iers Voorzitterschap van de Europese
Raad en de Voorzitter van de Europese Raad, om zorg uit te spreken over het gevoerde
beleid door Spanje en de ontstane situatie en om nogmaals het belang van een acute
en gecoördineerde EU-aanpak in zake Ceuta te benadrukken. Nederland en de andere ondertekenaars
roepen in de brief alle lidstaten op tot het nemen van de noodzakelijke maatregelen,
overeenkomstig het Unierecht en de Schengengrenscode, om de openbare orde te waarborgen
en eventuele risico’s op secundaire bewegingen te ondervangen. Verder heeft Nederland
met de andere ondertekenaars verzocht om een gecoördineerde EU-aanpak om irreguliere
migratie, mensensmokkel, instrumentalisering van migranten en hybride dreigingen tegen
te gaan en zo de EU weerbaarder te maken. Ook werd in de brief opgeroepen tot een
extra informele JBZ-raad, deze vindt nu op dinsdag 4 augustus plaats.

De situatie in Ceuta benadrukt opnieuw dat het beschermen en handhaven van de buitengrens
van Europa van groot belang is. Nederland blijft daarom ook steun toezeggen aan lidstaten
die hulp nodig hebben om hun buitengrenzen te versterken. Nederland heeft daarom ook
in de IPCR hier aandacht voor gevraagd en het kabinet zal zich nog sterker blijven
inzetten in de EU voor adequate bescherming van de buitengrenzen om dit in de toekomst
te voorkomen. De EU moet in onderlinge solidariteit blijven investeren in het versterken
van de buitengrenzen, het tegengaan van irreguliere migratie en de terugkeer van vertrekplichtige
migranten. Effectief buitengrensbeheer, inclusief screening, door de volledige en
consequente implementatie van de Schengengrenscode, is voor de EU noodzakelijk om
te kunnen controleren en besluiten wie er de EU binnenkomt. Een stevige Schengengovernance,
met een duidelijke toezichthoudende rol voor de Europese Commissie als hoeder van
de Verdragen, is daarbij onmisbaar. Tegelijkertijd vraagt het ook, meer dan voorheen,
dat lidstaten de aanbevelingen uit de Schengenevaluaties opvolgen om hun implementatie
te versterken. Ook pleit het kabinet onverminderd voor het transparant maken en open
bespreken van de tekortkomingen en het bespreken hiervan tijdens de Schengenraad.
Dit draagt bij eraan bij dat lidstaten spoedig verbeterslagen maken en biedt de mogelijkheid
voor lidstaten om waar nodig elkaar te kunnen ondersteunen. Om irreguliere migratie
richting de EU minder aantrekkelijk te maken en weerbaar te zijn als EU, is het verder
noodzakelijk dat er een sterk EU-intern asiel- en migratiesysteem staat en dat de
EU effectief samenwerkt met landen buiten de EU. Het kabinet onderstreept daarom het
belang van de volledige implementatie van het Asiel- en Migratiepact en de terugkeerverordening
(zodra deze van kracht wordt), en het versterken en bestendigen van partnerschappen
met landen buiten de EU. De langetermijnvisie van het kabinet is dat asielaanvragen
buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld. Het kabinet zet zich daarom
doorlopend in voor het verder brengen en operationaliseren van innovatieve oplossingen
waaronder de terugkeerhub.

Zoals hierboven aangegeven is de situatie in Ceuta een ongekende schending van de
integriteit van de buitengrens van Europa en alles moet erop gericht zijn om dat te
voorkomen.

Het kabinet blijft de ontwikkelingen bij Ceuta, de algemene situatie ten aanzien van
EU de buitengrens en de korte- en langetermijnreactie nauwlettend volgen. Uw Kamer
wordt hierover, voor het einde van deze week, geïnformeerd, via het verslag van de
aankomende informele JBZ-raad van 4 augustus aanstaande.

De Minister van Asiel en Migratie,
G. van den Brink