Brief regering : Situatie Ter Apel

Nr. 3620
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 13 juli 2026

Aanleiding

Het COA heeft op 20 mei jl. het besluit moeten nemen om over te gaan tot gecontroleerde
toegang voor de opvanglocatie in Ter Apel, vanwege de aanhoudende druk op deze locatie
door het tekort aan opvangplekken. Hierdoor is het niet mogelijk om asielzoekers vanuit
Ter Apel voldoende door te laten stromen naar locaties elders in Nederland. Vanwege
deze structurele tekorten aan reguliere opvangplekken zijn verschillende oproepen
gedaan aan alle Nederlandse gemeenten om noodopvangplekken te openen. Deze dringende
oproep doe ik hierbij nogmaals.

Door de gecontroleerde toegang wordt niet iedereen die zich aanmeldt direct toegelaten.
Er wordt gewerkt met een kwetsbaarheidstoetsing. Dit houdt in dat de meest kwetsbare
personen (zoals gezinnen met kinderen en minderjarigen) toegang krijgen tot het aanmeldcentrum.

Door deze gecontroleerde toegang is de situatie ontstaan dat asielzoekers die niet
in aanmerking komen voor opvang op grond van de kwetsbaarheidstoets tijdelijk op het
voorterrein bij de opvanglocatie verblijven. Zij worden wel geregistreerd. Deze groep
had in de afgelopen weken een omvang van enkele tientallen tot maximaal 140 per dag.
Voor hen is nachtopvang georganiseerd in gemeenten in de omgeving. Het Rode Kruis
heeft vanaf 20 mei jl. hulp geboden aan deze groep mensen door het uitdelen van water,
maaltijden en dekens, maar ook door het geven van beschutting en het zorgen voor nachtopvang.
Vluchtelingenwerk Nederland informeerde de arriverende asielzoekers over de situatie
op het voorterrein en over de asielprocedure. Ik ben de betreffende gemeenten en beide
organisaties zeer erkentelijk voor de hulp die zij hebben geboden.

Incidenten

In de afgelopen zeven weken hebben verschillende incidenten plaatsgevonden op het
voorterrein in Ter Apel. Er was sprake van opstootjes, vechtpartijen, intimidatie
en tweemaal een steekincident. De overlast werd veroorzaakt door een kleine groep
mensen, vaak met een kansarme asielaanvraag, die op de locatie Ter Apel verbleef of
mensen van elders zonder een asielaanvraag.

Er zijn verschillende maatregelen genomen om de veiligheid van de hulpverleners, medewerkers
en asielzoekers te kunnen borgen. Om de druk op de opvang en daarmee het risico op
incidenten te verkleinen is de oproep gedaan aan gemeenten in Nederland om over te
gaan tot het openen van spoednoodopvanglocaties, is meer inzet gevraagd van de politie
in Westerwolde, is extra capaciteit ingezet van de beveiligers die worden ingehuurd
door het COA en is nachtopvang georganiseerd in meerdere gemeenten in Drenthe, Groningen
en Overijssel. De gemeente heeft boa’s ingezet. Dit heeft er helaas niet voor gezorgd
dat de situatie in Ter Apel structureel verbeterd is.

Hulpverleners van het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk Nederland voelden zich niet
langer veilig om hun werk te doen en hebben in de avond van 10 juli de hulpverlening
op het voorterrein voorlopig stopgezet. Een situatie die ik ten zeerste betreur.

Maatregelen

Overlast, intimidatie en bedreiging door wie dan ook is onacceptabel, bij COA en in
de openbare ruimte. Veiligheid is de eerste voorwaarde om hulp te kunnen verlenen.
In de afgelopen dagen is er veelvuldig overleg geweest tussen alle betrokken partijen
om te komen tot een situatie waarin iedereen op een veilige manier zijn werk en taken
kan uitvoeren. Gezamenlijk zijn het ministerie, het COA, de gemeente Westerwolde,
het Rode Kruis, de politie, het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en de Dienst Identificatie
en Screening Asielzoekers (DISA) tot een aantal nieuwe afspraken gekomen.

Het gebied rond het aanmeldcentrum, waaronder het voorterrein, is aangemerkt als veiligheidsrisicogebied.
Verder zijn er tijdelijk twee boa’s extra beschikbaar. Daarnaast worden extra beveiligingscamera’s
ingezet en is preventief fouilleren mogelijk.

Om te voorkomen dat asielzoekers die net aankomen in Ter Apel in onveiligheid verkeren
vanwege overlast door anderen, worden deze nieuwe asielzoekers overdag opgevangen
in het (voormalig) DISA-pand van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) op het aanmeldterrein.1,
2 Deze dagopvang is daarmee bedoeld voor asielzoekers die als gevolg van de gecontroleerde
toegang in Ter Apel nog geen opvangplek bij het COA krijgen. Dit heeft als resultaat
dat asielzoekers die aankomen in Ter Apel niet op het voorterrein zullen verblijven,
maar in- en bij het DISA-pand dat op een apart deel van het terrein gevestigd is.
Hierbij gelden de volgende werkafspraken.

Ten aanzien van de veiligheid worden vier extra beveiligers via het COA ingezet in het (voormalige) DISA-pand,
waarvan twee toezicht houden en twee zich richten op de toelating. Het COA zorgt voor
het vervoer van en naar de noodnachtopvang vanaf het (voormalige) DISA-pand, om te
voorkomen dat mensen gaan zwerven in de omgeving. Het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk
Nederland hebben op basis van hun expertise de ruimte om kwetsbaarheid te beoordelen
van de asielzoekers die overdag in het DISA-pand worden opgevangen. Afgesproken is
dat in die situaties het oordeel van het Rode Kruis leidend is. Op basis daarvan biedt
het COA opvang aan deze personen.

Het Rode Kruis stelt huisregels op in afstemming met het COA. Hierin zal ook het gedrag en de situaties worden beschreven
waarin de toegang kan worden ontzegd. Overlastgevend gedrag wordt niet getolereerd
en zal waar mogelijk strafrechtelijk worden opgevolgd.

Tot slot

Ik ben alle betrokken partijen zeer erkentelijk voor hun hulp en constructieve bijdrage
om te komen tot een oplossing voor de situatie in Ter Apel, in het bijzonder de gemeente
Westerwolde, het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk Nederland voor hun aanhoudende steun
en hulp. Om te komen tot een structurele oplossing zijn verschillende maatregelen
essentieel. Naast de reeds ingezette maatregelen om meer grip op migratie te krijgen
door verlaging van de instroom en versnelde en effectieve terugkeer met bijzondere
aandacht voor overlastgevende en criminele vreemdelingen, blijf ik me inzetten voor
fatsoenlijke opvang en de uitvoering van de Spreidingswet. Ook is snelle doorstroming
van statushouders naar gemeentelijke huisvesting van belang. Het is hierbij cruciaal
dat eenieder in veiligheid het werk uit kan voeren.

De Minister van Asiel en Migratie,
G. van den Brink