Brief regering : Proces Programma Toekomstige Marktordening Spoor (TMS)

Nr. 1301
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 10 juli 2026

Hierbij ontvangt de Kamer het voorstel met de stappen die in het Programma Toekomstige
Marktordening Spoor (TMS) worden gezet zodat begin volgend jaar de juiste keuzes gemaakt
kunnen worden. Hiermee geef ik invulling aan de toezegging die tijdens het commissiedebat
Spoor op 3 juni jl. is gedaan.1 Ik streef daarbij naar een breed maatschappelijk draagvlak, omdat dit besluit de
kaders creëert waarbinnen invulling gegeven zal worden aan het personenvervoer per
spoor in Nederland. Hierbij past dat ik de Kamer tussentijds informeer en de stappen
in het proces richting besluitvorming in 2027 van tevoren schets. Ik zie de rol van
de procesbegeleider, zoals besproken in het commissiedebat ook vanuit dit perspectief.

Verdiepingsfase

De onderzoeken die bij de Kamerbrief van 24 april met de Kamer zijn gedeeld, bieden
een brede kennisbasis.2 Deze inzichten worden de komende maanden op een aantal thema’s verdiept om tot een
goed onderbouwde keuze voor de marktordening op het spoor na 2033 te kunnen komen.
Dit betreft de thema’s: economische, institutionele en gedragsmatige effecten, netwerkkeuzes,
reizigersbelangen, systeemtaken en governance. Na de zomer zal ik de Kamer nader informeren
over de voortgang van deze verdiepingsfase en de opdracht van de procesbegeleider.

Daarnaast heeft de vaste Commissie voor Infrastructuur en Waterstaat tijdens de procedurevergadering
van 20 mei besloten tot een technische briefing en een rondetafelgesprek.3 Het ministerie IenW is graag bereid om tijdens de technische briefing in gesprek
te gaan over de conclusies van de onderzoeken.

Inhoudelijke gesprekken

Direct na de zomer ga ik graag met de Kamer in gesprek over de mogelijke keuzes voor
de marktordening op het spoor na 2033 en de kansen en risico’s die gepaard gaan met
deze keuzes. De gestelde beleidsdoelen, de inzichten uit de verdiepingsfase, de eerder
genoemde rapporten kunnen hierbij behulpzaam zijn.

Mijn doel is om vanaf september tot en met begin 2027 de Kamer in stappen te informeren
over mogelijke keuzes en de bijbehorende kansen en risico’s en hierover in gesprek
te gaan. Ik zie dit als een proces waarbij we meerdere keren met elkaar overleggen,
zodat de Kamer richting kan geven. Dit begint met de gestelde beleidsdoelen waaraan
de toekomstige marktordening moet bijdragen. Voor de hierop volgende inhoudelijke
dialoog over de mogelijke keuzes, zal ik zorgen dat de Kamer een volledig beeld heeft
van mogelijkheden en consequenties die gepaard gaan met het maken van keuzes voor
de marktordening. Dit betekent dat er ruimte is om aanvullende vragen mee te nemen
in dit proces.

Bij belangrijke stappen in het programma overleg ik ook met de decentrale overheden,
aangezien deze als verleners van spoorconcessies bestuurlijk medeverantwoordelijk
zijn voor ons spoorsysteem. Parallel aan deze gesprekken, spreek ik dit najaar ook
met stakeholders als reizigersorganisaties, vervoerders, consumentenorganisaties en
andere belanghebbenden om ook hun kennis van het spoornet te benutten en hun belangen
scherp te krijgen.

Zoals ik tijdens het commissiedebat spoor van 3 juni heb aangegeven, wil ik externe
begeleiding bij het proces betrekken om de beelden en perspectieven van alle stakeholders
goed in kaart te brengen. Zodoende kunnen we het goede debat met elkaar voeren en
zorgen dat alle invalshoeken in beeld zijn. Direct na de zomer informeer ik de Kamer
hier verder over.

Kabinetsbesluit

Op basis van de externe onderzoeksrapporten, de inzichten uit de verdiepingsfase en
de gesprekken die gevoerd worden met stakeholders en de Kamer, neemt het kabinet begin
2027 een besluit voor de marktordening op het spoor na 2033. In dat besluit worden
keuzes gemaakt over vier samenhangende onderdelen:

1. de publieke belangen waaraan de marktordening moet bijdragen;

2. de gewenste indeling van het spoornetwerk;

3. de marktbenadering die daarbij past;

4. de sturing en organisatie die daarvoor nodig zijn.

Vervolg op kabinetsbesluit

Na de besluitvorming zal volgend jaar een start worden gemaakt met de implementatie
die doorloopt tot 2034. Bij die implementatie moeten er nog allerlei besluiten worden
genomen voordat er in 2034 treinen rijden. Denk aan een mogelijke marktanalyse, de
borging van systeemtaken, aanpassing van regelgeving, programma’s van eisen van concessies,
etc. Ook bij deze stappen wordt de Kamer nauw betrokken. Het besluit van begin 2027
is dan ook geen sluitstuk, maar een belangrijke tussenstap naar een nieuw proces.

Een goed werkende marktordening is mede afhankelijk van effectieve sturing op het
gebruik van de infrastructuurcapaciteit. Daarom stem ik het proces van TMS goed af
op dat van de capaciteitsverordening.

Proces capaciteitsverordening

Op 2 juni jl. informeerde ik de Kamer over de hoofdlijnen van de nieuwe verordening
spoorweginfrastructuurcapaciteit.4 De verordening is inmiddels gepubliceerd en op 11 juni 2026 in werking getreden.
De verordening zal gefaseerd van toepassing worden tot het jaar 2031. Met de verordening
verandert de manier waarop spoorwegcapaciteit wordt verdeeld. Onder de nieuwe verordening
kan beleidssturing via «strategische richtsnoeren» gegeven worden aan ProRail voor
de verdeling van spoorcapaciteit. Naar aanleiding van het CD spoor van 3 juni jl.
informeer ik u hierbij nader over het proces om tot deze beleidssturing te komen.

De strategische richtsnoeren moeten in het najaar van 2027 gereed zijn, zodat ProRail
tijdig beleidssturing ontvangt voor de capaciteitsplanning, voor de dienstregeling
van 2031 en de jaren daarna. De strategische richtsnoeren kunnen bestaan uit bindende
en niet-bindende elementen. Voor de bindende elementen van de strategische richtsnoeren
wordt een algemene maatregel van bestuur (AMvB) opgesteld. De komende maanden worden
de ontwerp strategische richtsnoeren opgesteld en vindt daarover afstemming plaats
met de betrokken stakeholders. Naar verwachting kan de internetconsultatie aan het
einde van dit jaar worden gehouden. De voorhang van de AMvB in de Tweede Kamer zal
naar verwachting in het voorjaar van 2027 plaatsvinden. Omdat het bindende en niet-bindende
deel van de strategische richtsnoeren één geheel vormen, zal ook het niet-bindende
deel dan aan de kamer worden voorgelegd. In het najaar zal ik u informeren over de
voortgang van het opstellen van de strategische richtsnoeren.

Daarnaast heeft ProRail onderzoek gedaan naar het werken met kaderovereenkomsten en
is zij inmiddels begonnen met de voorbereidingen voor een pilot met kaderovereenkomsten
op de HSL-Zuid. In een kaderovereenkomst kunnen afspraken gemaakt worden die betrekking
hebben op het meerjarig vastleggen van spoorcapaciteit. De uitkomsten van het onderzoek
en de pilot worden betrokken bij het uitwerken van de strategische richtsnoeren onder
de verordening en in het programma TMS.

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
A.W.H. Bertram