Brief regering : Reactie op verzoek commissie over de brief van de Stichting Stikstof Claim (SSC) over bedrijfsgerichte doelsturing en KPI’s

Nr. 224
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 9 juli 2026

In uw brief van 8 april 2026 (kenmerk 2026Z06722/2026D16462) verzocht u mij om een reactie op de brief van Stichting Stikstof Claim (SSC), namens
meerdere boerenorganisaties. In deze brief worden bezwaren geuit tegen de invoering
van bedrijfsgerichte doelsturing met behulp van kritische prestatie-indicatoren (KPI’s).
Met deze brief kom ik aan uw verzoek tegemoet.

Allereerst wil ik Stichting Stikstofclaim bedanken voor hun inbreng en het kenbaar
maken van hun zorgen over bedrijfsgerichte doelsturing. Doelsturing is het integraal
en bedrijfsgericht sturen op doelen vanuit de overheid en/of de markt, waarbij het
voor de agrarisch ondernemer duidelijk is welke prestaties hij of zij moet leveren
op het eigen bedrijf en er ruimte bestaat voor vakmanschap en ondernemerskeuzes om
de gestelde doelen te halen. Hierbij wordt een ingroeipad gehanteerd om het systeem
zorgvuldig en stapsgewijs uit te bouwen en de ondernemer hierin mee te nemen en te
faciliteren. Ik heb begrip voor de zorgen die in de brief zijn aangestipt. Hieronder
ga ik in op de punten die in de brief aan de orde zijn gesteld.

Het kabinet zet in op afrekenbare bedrijfsspecifieke emissienormen voor stikstof en
klimaat in 2035. Voor waterkwaliteit wordt gericht op het bereiken van de Europese
normen, zoals vastgelegd in de Nitraatrichtlijn. Doelsturing op kwaliteit van water
wordt uitgewerkt als onderdeel van het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn en volgt daarmee een ander tijdpad. Keuzes over de
inrichting van doelsturing op de kwaliteit van water bezie ik in samenhang met de
maatregelen in het nog op te stellen 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn.

Stikstof en klimaat

Door nu duidelijke kaders te stellen waar bedrijven uiteindelijk aan moeten voldoen
kunnen bedrijven overwogen een keuze maken over de ontwikkeling van hun bedrijf. In
aanloop daarnaartoe zet het kabinet ook al in op informerende en stimulerende maatregelen
om ondernemers te ondersteunen in het toewerken naar de emissienormen voor stikstof
en klimaat. Het belonen van goede prestaties en het afrekenen bij het niet halen van
de normen is nodig voor het tijdig halen en borgen van de beoogde emissiereductie
voor stikstof en klimaat. Het zal per opgave en per sector verschillen wat mogelijk
en nodig is.

Het kabinet wil voorkomen dat het systeem van doelsturing overvraagd wordt. Daarom
zijn de bedrijfsspecifieke emissienormen voor stikstof en klimaat onderdeel van de
bredere samenhangende aanpak waaraan wordt gewerkt via de Ministeriële Taskforce Landbouw,
Natuur en Stikstof waar ik uw Kamer over heb geïnformeerd op 27 maart 2026.

Zoals gecommuniceerd in de Kamerbrief van 27 maart 2026 over de samenhangende aanpak,
kiest dit kabinet voor een geborgde aanpak. Dat betekent dat aanvullende maatregelen
worden getroffen als de emissiedoelen voor stikstof en klimaat voor de landbouw, industrie
en mobiliteit voor 2035, of het tussenliggende streefdoel voor de landbouw voor 2030,
niet worden bereikt («bijsturing»). Het kabinet streeft ernaar voor de zomer de Kamer
te informeren over de verdere beleidsmatige invulling van de emissienormen voor stikstof
en klimaat voor de veehouderij.

Na bekendmaking van de emissienormen voor stikstof en klimaat kan het debat hierover
worden gevoerd in het parlement, moet worden uitgewerkt hoe de vastlegging in de regelgeving
eruit komt te zien en hoe de uitvoering, toezicht en handhaving zal gaan werken. Uiteraard
wordt bij het vastleggen van normen rekening gehouden met de Europese kaders en zal
daarbinnen worden geopereerd en daar waar nodig zal er ook bij de Europese Commissie
consultatie plaatsvinden. Vanzelfsprekend zullen de verschillende toetsen die onderdeel
zijn van een regelgevingstraject uitgevoerd worden.

Implementatie

Ik ben het met SSC eens dat bedrijfsgerichte doelsturing niet eenvoudig is en zorgvuldigheid
vergt bij de implementatie. Doelsturing vraagt inderdaad dat de overheid en de agrarisch
ondernemers op onderdelen op een andere manier werken dan voorheen. Dat brengt vraagstukken
met zich mee en dat is ook waarom de invoering van (afrekenbare) doelsturing een stapsgewijs
en zorgvuldig traject vergt evenals specifieke aanpakken voor de verschillende opgaven
en verschillende sectoren die niet van vandaag op morgen gerealiseerd zijn. Het kabinet
spant zich in om de kaders en voorwaarden de komende periode aan te brengen.

Voor de operationalisering van doelsturing zullen in de komende jaren dan ook nog
verschillende keuzes gemaakt moeten worden, variërend van juridische borging tot de
ontwikkeling van het systeem zoals monitoring en beschikbaarheid van data van de juiste
kwaliteit. Ook vindt het kabinet het belangrijk dat ondernemers inzicht kunnen krijgen
in waar zij staan ten opzichte van de norm, hoe dit bepaald wordt en dat zij betrouwbaar
kunnen aantonen dat zij aan de normen voldoen. Voor het vaststellen van emissies op
bedrijfsniveau zijn verschillende methodes mogelijk, variërend van eenvoudigere rekenmethodes
tot een gedetailleerde rekenmethode of (continu) meten. Deze mogelijkheden worden
nader uitgewerkt in de bredere ontwikkeling van het doelsturingssysteem. Hierbij wordt
rekening gehouden met wat beleidsbeslissingen betekenen voor ondernemers en wat technisch
haalbaar is. Het uitgangspunt bij doelsturing is dat indicatoren om de prestaties
van de boer te beoordelen zo worden gekozen dat deze de inspanningen van de boer weergeven.

Openbaarheid van data voor doelsturing

Ik realiseer mij dat er zich dilemma’s kunnen voordoen bij de openbaarmaking van informatie,
bijvoorbeeld wanneer openbaarmaking van informatie mede raakt aan de persoonlijke
levenssfeer van agrarische ondernemers. Ik vind het daarom van belang om de verschillende
belangen die hier kunnen spelen af te wegen, binnen de kaders die onder meer de Woo
biedt.

Dit zal ook worden meegenomen bij de vormgeving van doelsturing. Hiernaast staat dit
jaar een wetsevaluatie van de Woo op de planning. Het streven is om de Woo beter toepasbaar
te maken. In deze wetsevaluatie wordt ook expliciet gekeken naar de openbaarmaking
van emissiegegevens1.

Zoals ook eerder gemeld blijft het kabinet zich daarnaast inzetten in Brussel om het
vraagstuk rond de openbaarmaking van emissiegegevens-die ook woonadressen zijn-te
agenderen en verder te brengen2. Ook werk ik met de Minister van Justitie en Veiligheid aan een onderzoek naar de
sociale veiligheid van agrarisch ondernemers3. Ik verwijs u tevens naar de antwoorden op Kamervragen over openbaarmaking bedrijfsgegevens
naar aanleiding van de technische briefing over doelsturing4.

Doelsturing is alleen mogelijk als data die nodig zijn om doelbereik vast te stellen
beschikbaar zijn en worden gedeeld. SSC geeft aan zorgen te hebben over het openbaar
worden van data van boeren. Openbaarheid van overheidsinformatie is een belangrijk
onderdeel van onze democratische rechtsstaat. Openbaarheid van gegevens maakt het
mogelijk voor belangenorganisaties, onderzoekers en burgers informatie te vergaren
over onder andere hun leefomgeving. Daarom zijn er internationaal afspraken gemaakt
over openbaarheid van informatie. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Verdrag van
Aarhus (hierna: het verdrag) en de Europese milieu-informatierichtlijn (Richtlijn
2003/4/EG, hierna: de richtlijn). De richtlijn en het verdrag zijn geïmplementeerd
in de Wet open overheid (Woo).

Dit laat onverlet dat het van belang is dat besluiten in het kader van doelsturing
zorgvuldig worden voorbereid en dragend worden gemotiveerd. Er moet nog bepaald worden
welke gegevens daarvoor nodig zijn. Bij het maken van deze keuzes zal ik de belangen
van openbaarheid en de bescherming van bedrijfs- en persoonsgegevens afwegen binnen
de geldende kaders.

Administratieve lasten

Het zo veel als mogelijk beperken van administratieve lasten van bedrijfsgerichte
doelsturing is een belangrijk streven dat in de besluitvorming wordt meegewogen. Administratieve
lasten voor ondernemers worden weergegeven in het onderdeel lastendruk wat een paragraaf
is van de toelichting bij wet- en regelgeving. In dat onderdeel wordt ook aangegeven
wat de gevolgen zijn voor de ondernemers na invoering van nieuwe regelgeving. We begrijpen
dat u hier zorgen over heeft. Bij de uitwerking en invoering van doelsturing wordt
nadrukkelijk aandacht besteed aan de administratieve gevolgen voor ondernemers.

Ten slotte

Afrondend vind ik het belangrijk te benoemen dat voor de basis van bedrijfsspecifieke
emissienormen voor stikstof en klimaat de individuele ondernemers duidelijkheid krijgen
over de opgave op hun bedrijf en ook verantwoordelijk zijn om de afrekenbare doelen
in 2035 te halen. Dat neemt niet weg dat er al veel goede voorbeelden zijn van (lokale)
initiatieven die in gebieden werken aan emissiereductie. Ik vind het belangrijk om
die energie te benutten en zal in de uitwerking van het doelsturingssysteem bezien
hoe dergelijke initiatieven een rol kunnen spelen in het reduceren van emissies via
bijvoorbeeld faciliterend beleid.

Doelsturing is een belangrijk instrument om de verduurzaming van de landbouwsector
te versnellen. De zorgen die SSC en de boerenorganisaties hebben aangedragen, worden
serieus genomen en meegenomen in de verdere ontwikkeling van doelsturing in de verschillende
sectoren en op verschillende thema’s.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J. van Essen