Brief regering : Stand van zaken Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
28 345 Aanpak huiselijk geweld
31 015
Kindermishandeling
31 839
Jeugdzorg
Nr. 314
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN DE MINISTER VAN LANGDURIGE
ZORG, JEUGD EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2026
In deze brief informeren wij uw Kamer over de acties binnen het Toekomstscenario kind-
en gezinsbescherming om de hulp en bescherming van kinderen en volwassenen sneller
te verbeteren. Deze afspraken zijn vastgelegd in de bijgevoegde «veranderstrategie».
Ook ontvangt uw Kamer informatie over enkele moties en toezeggingen en de voortgangsrapportage
van het programma.
Aanleiding
Iedereen moet veilig kunnen opgroeien en leven in de eigen thuissituatie. Toch krijgen
kinderen en volwassenen die thuis te maken hebben met onveiligheid niet altijd tijdig
de juiste hulp en bescherming. Taken en verantwoordelijkheden van organisaties zijn
versnipperd. Volwassenen en kinderen moeten vaak opnieuw hun verhaal doen en krijgen
te maken met veel verschillende professionals vanuit verschillende organisaties. Daarbij
is voor hen vaak onduidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is.
Daarnaast is er vaak nog te weinig aandacht voor achterliggende problematiek van uiteenlopende
aard, zoals psychiatrische problemen, verslaving, schulden, problematische echtscheiding
en problemen met huisvesting. Het lukt niet altijd de hulp in samenhang te organiseren.
Hierdoor is de hulp niet altijd effectief en kan de problematiek, ook op het gebied
van veiligheid, escaleren. Ernstige onveiligheid moet direct goed in beeld zijn, zodat
adequaat kan worden ingegrepen. Door onder meer een gebrek aan (goede) afstemming
tussen de diverse betrokken organisaties, een gebrek aan kennis en het kunnen inzetten
van passende interventies zowel voor slachtoffers als plegers verkeren gezinnen en
huishoudens soms te lang in onveiligheid.
Ernstige calamiteiten laten zien dat wachten geen optie is. Tegelijkertijd weten we
dat het voorkomen en aanpakken van onveiligheid in de thuissituatie complex is. We
voelen een grote verantwoordelijkheid om de schade ervan te beperken en het beter
te doen. Daarom werken we1 met het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming aan een fundamentele omslag.
Het Toekomstscenario draagt bij aan de kabinetsbrede inzet voor verbetering van de
aanpak geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en kindermishandeling die wij hebben
beschreven in de brief van 3 juli jl.2 De omslag betekent dat niet alleen de samenwerking tussen organisaties verandert,
maar ook de manier waarop hulp en bescherming worden georganiseerd en hoe we omgaan
met gezinnen en huishoudens waar het thuis niet veilig is: we gaan fundamenteel anders
denken, anders doen én anders organiseren.
In plaats van afzonderlijke organisaties die in een estafettemodel na elkaar en vanuit
hun eigen taak naar een gezin kijken, werken professionals eerder en gezamenlijk aan
de veiligheid van alle gezinsleden met een centrale rol voor de lokale teams en de
nog in te richten regionale veiligheidsteams. Het doel van deze omslag is om beter
naar het hele gezin te kijken en snel passende hulp en bescherming te bieden. Daarbij
staan gezinsgericht, rechtsbeschermend & transparant, eenvoudig en lerend steeds centraal.
Sinds eind 2021 wordt in proeftuinen ervaring opgedaan met de werkwijze van het Toekomstscenario
kind- en gezinsbescherming. Inmiddels werken tien proeftuinen verspreid over het land
aan het beproeven en verder ontwikkelen van deze werkwijze. Proeftuinen, maar ook
verschillende regio’s, laten nu al positieve resultaten zien. Zo blijkt uit ervaringen
van gezinnen en huishoudens dat zij zich gehoord en serieus genomen voelen en dat
zij één vast contactpersoon als prettig ervaren. Professionals ervaren meer gelijkwaardigheid
in de samenwerking met gezinnen en huishoudens en geven aan dat er meer maatwerk mogelijk
is. Daardoor krijgen mensen sneller hulp en bescherming die beter aansluit bij de
behoefte. We willen daarop voort bouwen: dat wat werkt gaan we in de praktijk doorontwikkelen
en in alle regio’s implementeren.
Veranderstrategie en gezamenlijke commitment
Op 8 juli 2026 hebben de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, de Minister
van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, de VNG, de Raad voor de Kinderbescherming, het
Landelijk Netwerk Veilig Thuis, twee leden van de Associatie Wijkteams en de Gecertificeerde
Instellingen verenigd bij Jeugdzorg Nederland een belangrijke stap gezet met het vaststellen
van de gezamenlijke veranderstrategie. De afgelopen maanden hebben we samen met alle
betrokken partijen in een intensief traject deze strategie en de bijbehorende acties
opgesteld en uitgewerkt in twee fasen. Met deze veranderstrategie werken we in fase
één gezamenlijk toe naar concrete verbeteringen in de periode 2026–2028. Ondertussen
leggen we de basis voor een fundamentele omslag waar we vanaf 2029 op in zetten (fase
twee). Dat iedereen zich hieraan heeft verbonden, vinden wij een belangrijk signaal
en een mijlpaal op weg naar een kind- en gezinsbescherming die betere hulp en bescherming
kan bieden. Wij nemen hiermee gezamenlijk verantwoordelijkheid voor de fundamentele
omslag die nodig is.
Acht (doorbraak)acties
Om de transitie te versnellen en het eindbeeld van o.a. de lokale teams en het regionaal
veiligheidsteam te concretiseren, starten we met acht acties3.
1. Eindbeeld lokale teams en het samenspel met het regionale veiligheidsteam: we werken toe naar stevige lokale teams die zelf hulp bieden bij onveiligheid met
goede samenwerkingsrelaties met zorg- en veiligheidspartners. Expertise gaat soepel
over en weer en hulp wordt om het gezin of huishouden georganiseerd. Dit wordt opgepakt
in samenhang met onder andere de Hervormingsagenda Jeugd.
2. Van melden naar breed eigenaarschap op veiligheidsvraagstukken: bij signalen van structurele onveiligheid maken professionals samen met betrokkenen
in gezin of huishouden één veiligheidsbeoordeling en één veiligheidsplan. De betrokkenen
krijgen snel een vast aanspreekpunt. Daarbij is het uitgangspunt dat de betrokkenen
hun verhaal niet keer op keer opnieuw hoeven te vertellen en eerder passende hulp
krijgen. Daarmee verschuiven we van het doorgeven van meldingen naar gezamenlijk eigenaarschap
voor de veiligheid.
3. Kwaliteit gezamenlijke analyse4: professionals die werken met gezinnen waar sprake is van complexe onveiligheidsproblematiek,
werken vanuit één gezamenlijke werkwijze. Voorheen ontbrak zo’n gezamenlijke werkwijze.
Hierdoor sluiten onderzoeken beter op elkaar aan en hoeft niet steeds opnieuw te worden
begonnen. Het nieuwe nog te ontwikkelen «toetsend onderzoek» van de Raad voor de Kinderbescherming
bouwt daarbij zo veel mogelijk voort op eerder uitgevoerde analyses.
4. Professionele handelingsruimte en rechtsbescherming: professionals ervaren bijvoorbeeld dat zij een gezin langdurig en integraal zouden
willen begeleiden om duurzame veiligheid te realiseren, terwijl de huidige taakverdeling
en verantwoordelijkheden tussen organisaties ertoe kunnen leiden dat ondersteuning
versnipperd wordt georganiseerd. Met andere woorden: professionals ervaren soms spanning
tussen wat zij nodig achten om in complexe gezinssituaties duurzame veiligheid te
realiseren en de mogelijkheden die zij binnen de bestaande kaders ervaren. Met deze
actie onderzoeken we hoe professionele handelingsruimte kan worden verduidelijkt en
versterkt, en waar nodig kan worden verruimd, in samenhang en balans met rechtsbescherming.
5. Ontwikkeling in en met de praktijk: binnen de schaal van de veiligheidsregio’s worden werkzame onderdelen van het Toekomstscenario,
die in de proeftuinen zijn ontwikkeld, breder toegepast in de praktijk en waar mogelijk
passen we de nieuwe werkwijze alvast toe. Zij brengen hun uitgangssituatie in beeld
en maken een transitieplan naar de gewenste werkwijze. Zo wordt niet gewacht op een
volledig uitgewerkt nieuw stelsel, maar worden verbeteringen waar mogelijk direct
in praktijk gebracht en worden praktijkervaringen gebruikt voor landelijke keuzes
en verdere verbetering.
6. Continuïteit en kwaliteit in de transitie: we werken aan een integraal plan om de continuïteit en kwaliteit tijdens de transitie
te borgen. Daarbij is expliciet aandacht voor zowel het aanpakken van bestaande continuïteits-
en kwaliteitsproblemen als het beheersen van de risico's die samenhangen met de transitie,
zoals tijdelijke onduidelijkheid over verantwoordelijkheden, capaciteitsdruk en onzekerheid
onder professionals. Het Rijk, gemeenten en uitvoeringsorganisaties ontwikkelen gezamenlijk
handreikingen en richtlijnen voor de verschillende dilemma’s in de uitvoering. Daarbij
verkennen we ook wat er nodig is voor de centralisering van de jeugdreclassering.
7. Eindbeeld regionaal veiligheidsteam: deze actie is gericht op het verder concretiseren van het eindbeeld van het regionaal
veiligheidsteam, zodat duidelijk wordt wat de taken, bevoegdheden en expertise van
het regionaal veiligheidsteam zijn, wanneer het wordt betrokken en hoe het samenwerkt
met onder meer lokale teams en andere organisaties. Voor 1 oktober ligt er een voorstel
voor een plan van aanpak.
8. Handelingskader: professionals en organisaties werken nu nog vanuit verschillende uitgangspunten
en werkwijzen. Met een gemeenschappelijk handelingskader werken we aan een basiskader,
waarin grondhouding en gezamenlijke uitgangspunten over vakkennis en rechtsbescherming
in opgenomen zijn, met ruimte voor verschillende rollen. Dit handelingskader wordt
ontwikkeld met o.a. proeftuinen, wetenschappers en andere professionals en eind 2026
opgeleverd.
De taken zijn verdeeld en deze acht afgesproken acties worden op dit moment door de
betrokken partijen omgezet in concrete projectplannen. Die willen we dit najaar vaststellen,
zodat de nieuwe werkwijzen en instrumenten in interactie met de praktijk kunnen worden
doorontwikkeld.
Uw Kamer heeft onlangs nadrukkelijk aandacht gevraagd voor betere samenwerking en
een effectievere aanpak van onveiligheid in thuissituaties. Met deze acht acties werken
we aan verbetering van het stelsel, een andere werkwijze en de daarvoor benodigde
cultuurverandering. Dit vraagt van alle betrokkenen, van bestuurder tot professional,
professionele moed en samenwerking op alle niveaus iedereen. Van bestuurders vraagt
dit daarnaast dat zij de verandering actief ondersteunen en de nodigde randvoorwaarden
creëren. De veranderstrategie en de daarbij behorende samenwerkingsafspraken bieden
het fundament om met deze acties aan de slag te gaan.
Naast de acht acties hebben we ook de probleemanalyse van de kind- en gezinsbescherming
geactualiseerd, deze wordt als bijlage meegestuurd. Er zijn ook in de veranderstrategie
afspraken gemaakt over de samenwerking tussen praktijk en beleid. Dit zijn onder meer
de stelselverantwoordelijken, de uitvoeringspraktijk en ervaringsdeskundigen. We hebben
elkaar nodig in de opgave waar we voor staan. We gaan gezamenlijk een proces in, waarin
nog veel ontwikkeld, geleerd, besloten en georganiseerd zal worden. Vanuit de afspraken
die we hebben gemaakt, werken we de komende jaren vol vertrouwen aan een blijvend
veilige thuissituatie voor zoveel mogelijk kinderen en volwassenen.
Met de veranderstrategie bevestigen we de ontwikkelrichting5 naar regionale veiligheidsteams op de schaal van veiligheidsregio’s. Dit betekent
dat we expertise en taken van veiligheidspartners gaan bundelen, zodat het voor inwoners
en professionals duidelijker wordt waar zij terechtkunnen en wie waarvoor verantwoordelijk
is. De komende jaren werken we stap voor stap aan het Toekomstscenario. Dit betekent
dat we in de praktijk toetsen of deze ontwikkelrichting werkt en waar deze bijstelling
vraagt, opdat deze bijdraagt aan de hoofddoelstelling van het Toekomstscenario.
Financiële ondersteuning
Het Rijk ondersteunt, binnen de beschikbare mogelijkheden, de ontwikkeling in en met
de praktijk. De centrumgemeenten vrouwenopvang ontvangen POK-middelen (€ 18 miljoen
in 2026 en € 17 miljoen in 2027)6 om de benodigde transitie ook in de eigen regio concreet vorm te geven. Daarnaast
stelt het Ministerie van Justitie en Veiligheid middelen beschikbaar voor de acht
acties (totaal € 15 miljoen per jaar in 2027, 2028 en 2029).
Vervolg en planning
Het vervolgprogramma Toekomstscenario 2026–2029 gaat in het najaar van 2026 van start.
In deze periode willen we sneller veranderen richting de werkwijze van het Toekomstscenario.
Belangrijke mijlpalen daarbij zijn de afronding van het landelijk handelingskader
eind 2026 en de ontwikkeling van nieuwe werkwijzen vanuit de verschillende acties
in de regio’s vanaf 2026 tot 2029. Daarnaast wordt het eindbeeld van de lokale teams
en de regionale veiligheidsteams verder uitgewerkt, worden de in de proeftuinen beproefde
werkwijzen opgeschaald en worden regionale transitieplannen opgesteld. Daarmee krijgen
gezinnen waar onveiligheid speelt steeds vaker te maken met een eenduidiger werkwijze,
waarin eerder gezamenlijk wordt beoordeeld wat nodig is, hulp en bescherming beter
op elkaar aansluiten en duidelijker is wie het gezin begeleidt. We werken toe naar
de vorming van regionale veiligheidsteams en bijbehorende wetgeving. De beschikbaarheid
van voldoende financiële middelen voor de transformatie is essentieel voor de verdere
uitwerking, daar zullen we ons dan ook voor inspannen. Hiermee wordt de eerder aan
uw Kamer gemelde ontwikkelrichting naar regionale veiligheidsteams op de schaal van
veiligheidsregio’s bevestigd7. Uw Kamer wordt via de reguliere voortgangsrapportages geïnformeerd over de voortgang
van deze de transitie.
Bijlagen
Ook is voortgang te melden op de uitvoering van enkele moties en toezeggingen. Onderstaand
gaan wij in op:
Moties
Motie van het lid Bruyning over het betrekken van de gezinscontext, en professionals
te eenzijdig risico gestuurd werken door jeugdbescherming8
Deze motie sluit aan bij de beweging die het kabinet met het Toekomstscenario kind-
en gezinsbescherming wil realiseren: niet uitsluitend kijken naar het individuele
kind en afzonderlijke veiligheidsrisico’s, maar naar de samenhang tussen kind, ouders,
gezin, sociaal netwerk en problemen op andere leefgebieden.
Het reflectierapport Breder kijken dan het kind onderstreept dat financiële problemen, stress en andere omstandigheden binnen het
gezin nadrukkelijker moeten worden betrokken in de onderzoeksmethode van de RvdK,
de deskundigheidsbevordering van raadsmedewerkers en de informatie-uitwisseling met
ketenpartners. Ook beveelt het rapport aan om binnen intervisie en coaching te reflecteren
op vooroordelen, professioneel handelen en de wijze waarop besluiten tot stand komen.
De RvdK voert momenteel de aanbevelingen uit. Sinds 2025 is er standaard aandacht
voor financiële stress in onderzoeken en zijn er e-learnings en (aangepaste) opleidingen
ontwikkeld. Ook is er een intern meldpunt voor de toeslagenaffaire.
De betrokken organisaties zien het belang van het versterken van systemisch, relationeel
en herstelgericht werken met structurele inbreng van kinderen, ouders en ervaringsdeskundigen.
De geleerde lessen van het Ondersteuningsteam kunnen daarbij worden benut. Deze lessen
worden geborgd door ze onder meer onder te brengen bij gerenommeerde partijen. Wij
roepen organisaties daarnaast op om ervaringen en inzichten actief met elkaar te delen
en gezamenlijk te blijven leren.
Toezeggingen
Toezegging aan meerdere Kamerleden dat in de zomer 2026 (na 8 juli 2026) een brief
over het vervolg van het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming wordt gestuurd.
In bijgaande brief met bijbehorende bijlagen hebben wij u laten weten wat het vervolg
is van het Toekomstscenario, welke acties we met de VNG, partners en regio’s ondernemen
om de hulp en bescherming bij huishoudens die worstelen met onveiligheid te verbeteren
en voor de mensen die ermee te maken krijgen ook te vereenvoudigen. Onderdeel van
de veranderstrategie is een uitgebreide probleemanalyse waarom nu niet altijd de juiste
hulp- en bescherming wordt geboden, waarom er nu in onveilig situaties niet altijd
direct geacteerd wordt en welke stappen nodig zijn om dat te veranderen. De veranderstrategie
gaat ook in op harmonisatie, bijvoorbeeld in de uitwisseling van gegevens tussen lokale
teams en Veilig Thuis.
Toezegging dat in de brief over het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (zomer
2026) wordt terugkomen op de vraag wat we doen in de samenwerking als kinderen aangeven
dat het thuis niet goed gaat.
Wanneer een kind aangeeft dat het thuis niet goed of niet veilig is, moet dit signaal
direct serieus worden onderzocht en mag het niet tussen organisaties blijven liggen.
De werkwijze van het Toekomstscenario betekent dat het lokale team naast het kind
en het gezin gaat staan, bespreekt met het kind wat nodig is en schakelt zo nodig
direct de expertise van Veilig Thuis of andere partners in. Daarbij moet duidelijk
zijn wie de regie voert, wordt informatie zorgvuldig gedeeld en wordt bij acute onveiligheid
direct ingegrepen. Dit gebeurt nog niet in alle regio’s, maar is wel de werkwijze
die we willen ontwikkelen in alle regio’s.
Toezegging om de aanpak Filomena bij het Toekomstscenario te betrekken.
In de veranderstrategie is opgenomen dat we leren van werkzame elementen uit initiatieven
zoals Filomena en onderzoeken hoe deze kunnen worden verbonden met het Toekomstscenario.
Het is belangrijk dat stevige lokale teams en regionale veiligheidsteams een beroep
kunnen doen op verschillende vormen van expertise om problematiek te duiden en, waar
nodig, snel hoog specialistische hulp en ondersteuning in te zetten. Filomena is,
naast initiatieven als MDA++ en het Crisisinterventieteam in Den Haag, een voorbeeld
van hoe deze expertise kan worden georganiseerd. Bij de uitwerking van de doorbraakacties
worden deze verbindingen concreet gemaakt en worden de betreffende partijen waar nodig
betrokken. Regelmatig wordt beoordeeld of de verbindingen voldoende en effectief zijn
en welke vervolgstappen nodig zijn.
Toezegging om in te gaan op de eindverantwoordelijkheid van de regie-eigenaar.
In het huidige stelsel werken veel partijen vanuit verschillende regels en verantwoordelijkheden.
Daardoor ontbreekt vaak een integraal overzicht en wordt hulp nog te veel na elkaar
georganiseerd. Bij de ontwikkeling en beproeving van het Toekomstscenario zijn de
afgelopen jaren belangrijke lessen opgedaan over cultuur, werkwijze en inrichting.
Binnen actie twee van de veranderstrategie, «van melden naar breed eigenaarschap op
veiligheidsvraagstukken», wordt daarom gewerkt aan één duidelijk vast gezicht voor
huishoudens, passend bij de aard en ernst van de problematiek. Die hulpverlener blijft
betrokken zolang dat nodig is, roept waar nodig aanvullende hulp en expertise in en
fungeert als vraagbaak en aanspreekpunt voor de verschillende leden van het gezin
of huishouden.
Toezegging om huishoudens beter te stutten in combinatie met de aansluiting op passende
en toereikende jeugdzorg.
Om huishoudens beter te ondersteunen, is een brede blik op hun dagelijks leven en
de samenhang tussen problemen nodig. De Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario
zetten daarom in op een verschuiving van reageren op problemen naar vroegtijdige ondersteuning,
het versterken van veerkracht en het gericht inzetten van specialistische hulp. Stevige
lokale teams spelen hierin een centrale rol: zij normaliseren waar mogelijk, ondersteunen
waar nodig en schakelen specialistische expertise in als dat noodzakelijk is.
Het Toekomstscenario gaat daarnaast uit van één duidelijk aanspreekpunt en integraal
samenwerken vanuit het perspectief van het huishouden. Zo ervaren huishoudens meer
continuïteit en samenhang en minder versnippering tussen organisaties.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
K.T. van Bruggen
De Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, W.R.C. Sterk
Indieners
-
Indiener
K.T. van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid -
Medeindiener
W.R.C. Sterk, minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport