Brief regering : Vereenvoudiging verkoopregels woningcorporaties
29 453 Woningcorporaties
32 847
Integrale visie op de woningmarkt
Nr. 587
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2026
In het regeerakkoord «Aan de slag, bouwen aan een beter Nederland» is het voornemen
opgenomen om de procedures die gelden bij de verkoop van huurwoningen van woningcorporaties
te vereenvoudigen. Dit heeft als doel om corporaties meer financiële armslag te geven
om te investeren in nieuwbouw en verduurzaming. In deze brief geef ik aan welke mogelijkheden
ik zie voor vereenvoudiging. Het voornemen uit het regeerakkoord is in lijn met de
vorig jaar aangenomen motie De Groot1 die een soortgelijke strekking heeft en waaraan dezelfde overwegingen ten grondslag
liggen. Met de hierna volgende voorstellen wordt daarmee tevens invulling gegeven
aan deze motie. Alvorens hier op in te gaan wordt, om een beeld te krijgen van de
aantallen waar het over gaat, eerst een overzicht gegeven van het aantal verkopen
van woningen door woningcorporaties in de afgelopen jaren.
Aantallen verkopen door woningcorporaties
In onderstaande figuur wordt het aantal verkopen van woningen door woningcorporaties
weergegeven, met een onderscheid naar kopende partij.
De figuur laat zien dat het aantal verkopen in de afgelopen jaren is gedaald, waarbij
het aantal woningen dat aan beleggers is verkocht sterker is gedaald dan de verkopen
aan huishoudens voor eigen bewoning (in de bijlage bij deze brief is een tabel opgenomen
met de exacte aantallen).
De reden dat er minder woningen worden verkocht door woningcorporaties is gelegen
in de gespannen woningmarkt: er is een aanhoudend grote vraag naar sociale huurwoningen.
De opbrengsten van de verkoop kunnen weliswaar worden aangewend voor de bouw van nieuwe
sociale huurwoningen, maar tegelijkertijd zijn de verkochte woningen niet meer beschikbaar
voor de huisvesting van de doelgroep. Ook zijn de kosten van nieuwbouwwoningen zodanig
gestegen dat met de opbrengsten van de verkopen minder woningen kunnen worden teruggebouwd
dan voorheen het geval was. Het argument van financiële opbrengsten heeft dus aan
kracht ingeboet. Verder beschikken de corporaties niet altijd over de noodzakelijke
grondposities om te bouwen en duren planprocedures lang. Dat alles maakt dat woningcorporaties
en hun lokale partners, de gemeenten en huurdersorganisaties, vaak terughoudend zijn
over de verkoop van corporatiewoningen en dat regelmatig ook vastleggen in de lokale
prestatieafspraken.
Een en ander betekent niet dat er geen woningen meer verkocht worden. Na de daling
verwachten woningcorporaties de komende jaren meer woningen te verkopen aan eigenaar-bewoners:
van 5100 woningen in 2025 tot naar verwachting 6100 woningen in 2029. In de berekeningen
die ten grondslag liggen aan de Nationale prestatieafspraken is met deze stijging
van de verkoop van corporatiewoningen (ook financieel) rekening gehouden.
Wat is bepalend voor het verkoopbeleid van woningcorporaties?
Woningcorporaties zijn private partijen met een maatschappelijke taak. In beginsel
hebben zij volledige zeggenschap over hun eigen bezit en nemen zij in overleg met
hun lokale partners besluiten ten aanzien van de omvang van dat bezit, waaronder eventueel
ook de verkoop van woningen. Zoals hiervoor al is aangegeven maken woningcorporaties
vaak prestatieafspraken met de gemeente en de huurdersorganisatie over de omvang van
de sociale huurwoningvoorraad, waarbij ook afspraken gemaakt kunnen worden over de
spreiding daarvan over de wijken en over de beschikbaarheid van verschillende woningtypen.
Afspraken over de verkoop van sociale huurwoningen worden ook binnen dit kader gemaakt.
De belangen van de gemeente, de huurdersorganisatie en de woningcorporatie kunnen
daarbij verschillen. De gemeente en de huurdersorganisatie hebben doorgaans belang
bij een grote sociale huurvoorraad, zodat wachttijden voor een sociale huurwoning
niet te hoog oplopen. Voor de corporatie spelen ook portefeuille-overwegingen een
rol: welke woningen zijn nodig voor de huisvesting van de doelgroep, nu en in de toekomst,
en welke kunnen worden verkocht of gesloopt en vervangen door nieuwe. Daarnaast kunnen
verkopen bijdragen aan de leefbaarheid in wijken en zijn de opbrengsten noodzakelijk
om alle gewenste investeringen te kunnen doen.
Het overleg hierover tussen de lokale partijen is een zaak van geven en nemen, waarbij
verkopen in samenhang met nieuwbouw, verduurzaming, huurbeleid, grondprijzen en andere
volkshuisvestelijke doelen aan de orde komen. De regelgeving ten aanzien van verkopen
door woningcorporaties, zoals vastgelegd in het Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting
(Btiv), is daarbij randvoorwaardelijk maar heeft geen sturende rol.
Mogelijkheden voor vereenvoudiging van de regelgeving
De regelgeving in het Btiv met betrekking tot de verkoop van woningen door woningcorporaties
heeft vooral tot doel het voorkomen dat er weglek van maatschappelijk vermogen plaatsvindt,
en eveneens om te voorkomen dat vastgoed in verkeerde handen terecht komt. Op de naleving
wordt toegezien door de Autoriteit woningcorporaties (Aw). In de regelgeving wordt
een onderscheid gemaakt aan welke partij wordt verkocht.
Verkoop aan natuurlijke personen voor eigen bewoning
De meeste corporatiewoningen worden verkocht aan huishoudens die daar zelf gaan wonen,
dit kan bijvoorbeeld de zittende huurder zijn. Juist voor deze categorie verkopen
is er geen toestemming vooraf nodig van de Aw. Dat geldt ook wanneer de woning met korting wordt
verkocht, mits er aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Deze voorwaarden hebben
onder meer betrekking op de terugbetaling van de korting en op de waardedeling bij
doorverkoop. Verkopen met korting vinden er overigens nauwelijks nog plaats, omdat
corporaties hun financiële middelen moeten inzetten om aan hun grote volkshuisvestelijke
opgaven te kunnen voldoen. De weinige regels die gelden, zoals het vereiste dat wordt
verkocht tegen marktwaarde of anders met inachtneming van bepaalde voorwaarden, zijn
blijvend nodig om weglek van maatschappelijk vermogen te voorkomen. Ik zie geen mogelijkheden
voor vereenvoudiging van de regels bij deze categorie verkopen.
Verkoop aan andere toegelaten instellingen
Een tweede categorie verkopen waarbij vooraf geen toestemming van de Aw is vereist, betreft de verkoop van sociale huurwoningen tussen
woningcorporaties. Deze verkopen vinden bijvoorbeeld plaats wanneer de woningen zijn
gelegen in het geografische werkgebied van een andere corporatie en dit vanuit een
oogpunt van bedrijfsvoering efficiënt is, of indien een corporatie in financiële moeilijkheden
is gekomen. In dit laatste geval kan de verkoop aan een andere corporatie bijdragen
aan het financieel herstel en aan het behoud van een voldoende grote sociale huurvoorraad.
Verkopen tussen corporaties zijn ook vaak onderdeel van onderlinge solidariteit.
Om te voorkomen dat bij de overname van woningen door een andere woningcorporatie
overdrachtsbelasting betaald moet worden, is in artikel 22, derde lid Btiv geregeld
dat verkoop tegen een bij ministeriële regeling bepaalde waarde plaatsvindt. In dat
geval is er, indien er is voldaan aan alle voorwaarden voor de overdracht van een
taak, een beroep mogelijk op een vrijstelling van overdrachtsbelasting op grond van
de Wet op de belastingen van rechtsverkeer. In het belastingplan 2027 is een voorstel
opgenomen om een nieuwe vrijstelling te introduceren om overdrachten tussen woningcorporaties
van onroerende zaken binnen sociale activiteiten (Diensten van Algemeen Economisch
Belang) vrij te stellen van overdrachtsbelasting. Met deze nieuwe vrijstelling is
het voor woningcorporaties makkelijker om onderling onroerende zaken aan elkaar over
te dragen zonder aan de, soms complexe, voorwaarden voor de overdracht van een taak
te voldoen. Zodra de nieuwe regelgeving van kracht is kan artikel 22, derde lid Btiv,
komen te vervallen. Dit levert een (beperkte) vereenvoudiging van regelgeving op.
Verkoop aan derden niet voor eigen gebruik (beleggers)
Het deel van de regelgeving waar vereenvoudiging het meest voor de hand ligt, betreft
de verkoop aan beleggers. Deze is aan meer regels gebonden en voor elke transactie
is toestemming vooraf van de Aw noodzakelijk. De regels hebben onder meer betrekking
op de openbare aanbesteding en aanbiedingsvolgorde (eerst aanbieden aan (zittende)
huurders, daarna aan andere corporaties en dan pas aan beleggers), het vereiste van
een Verklaring omtrent gedrag (VOG), om te voorkomen dat het vastgoed van corporaties
in criminele handen terecht komt, en op de vereiste zienswijzen van gemeenten en huurdersorganisaties.
Hiervoor is aangegeven dat corporaties vaak prestatieafspraken maken met de gemeente
en de huurdersorganisatie over de omvang van de sociale woningvoorraad en over de
verkoop van woningen. Als dit het geval is, is een zienswijze op het moment dat de
verkoop daadwerkelijk plaatsvindt eigenlijk dubbelop. Ik wil daarom de regelgeving
aanpassen zodat, indien er prestatieafspraken zijn gemaakt over de omvang van de sociale
woningvoorraad én over de verkoop van delen daarvan, de zienwijzen van gemeente en
huurdersorganisatie achterwege kunnen blijven. Voor potentieel te liberaliseren woningen
bestaat deze mogelijkheid al, mits aan een tweede voorwaarde is voldaan, namelijk
dat de woningen nog zeven jaar verhuurd worden in het middensegment. Deze laatste
voorwaarde komt te vervallen, zodat de aankoop van corporatiewoningen door beleggers
aantrekkelijker wordt. Ook in dit geval is voorwaardelijk dat er lokale prestatieafspraken
over gemaakt zijn, zodat het belang van huurders en gemeenten is geborgd. In de lokale
prestatieafspraken kunnen lokale partijen vervolgens ook aanvullende afspraken maken,
bijvoorbeeld een verplichting om na verkoop voor een minimale periode door te verhuren.
Verkoop van niet-daeb woningen aan beleggers
De regelgeving ten aanzien van de verkoop van woningen uit de niet-daeb-tak van de
woningcorporatie aan beleggers is beperkt. Wel dient een verzoek tot verkoop vergezeld
te gaan door een uiteenzetting van het belang voor de volkshuisvesting van de voorgenomen
verkoop. De woningen uit de niet-daeb-tak hebben, met het oog op de integratie van
middenhuurwoningen in de daeb-tak, geen functie voor de huisvesting van de doelgroep
van lagere inkomens. Het gaat dan immers om vrije sector huurwoningen. Een uiteenzetting
van het belang voor de volkshuisvesting van de verkoop ligt daarmee eigenlijk niet
in de rede, terwijl dit de corporatie verplicht tot extra handelingen en dus lasten.
Ik ben daarom voornemens deze bepaling te schrappen.
Verkoop onder Voorwaarden
Een bijzondere vorm van verkoop van corporatiewoningen betreft de Verkoop onder voorwaarden
(VoV). Met deze constructie kan een woningcorporatie een woning met een korting te
koop aanbieden aan een huishouden met (vaak) een laag- of middeninkomen. Dit maakt
woningen voor deze inkomensgroepen beter bereikbaar. De corporatie heeft vervolgens
een plicht dan wel eerste recht om de woning terug te kopen wanneer deze weer te koop
wordt aangeboden. De corporatie deelt hierbij in de waardeontwikkeling van de woning
en de woning blijft op deze manier onderdeel van de corporatievoorraad.
Het recht of de plicht om woningen als eerste terug te kopen, verplicht de corporatie
om bij de inrichting van haar financiële huishouding rekening te houden met de toekomstige
kosten voor het terugkopen. Dit heeft ook gevolgen voor de leencapaciteit, zoals genormeerd
door het Waarborgfonds Sociale woningbouw (WSW). De beperking van de leencapaciteit
speelt in de praktijk echter alleen wanneer een corporatie op grote schaal (in relatie
tot de eigen woningvoorraad) gebruik maakt van VoV-constructies. De meeste corporaties maken tot nu toe niet of zeer beperkt gebruik van
dit soort constructies. Door dit instrument vaker in te zetten zouden corporaties
meer kunnen verkopen en daardoor over meer financiële opbrengsten beschikken, en tegelijkertijd
vanwege het terugkooprecht grip houden op de (toekomstige) omvang van de sociale huurwoningvoorraad.
Ik wil met Aedes bezien onder welke voorwaarden de inzet van VoV-constructies gestimuleerd
kan worden. Met het WSW zal worden overlegd over de voorwaarden die daarbij in acht
genomen moeten worden.
Tot slot
Voor het kabinet heeft het aanpakken van de woningnood absolute prioriteit, zoals
ook blijkt uit het instellen van de Taskforce versnelling woningbouw. De Taskforce
presenteert na de zomer een integraal plan om zo snel mogelijk uit de woningnood te
komen, met 100.000 nieuwe woningen per jaar als inzet. Zolang deze situatie nog niet
is bereikt liggen maatregelen die kunnen leiden tot een krimp van de sociale huursector
niet in de rede. De maatregelen die het Kabinet neemt om de bouwproductie te verhogen
en de woningmarkt beter te laten functioneren zullen bijdragen aan een goede portefeuilleontwikkeling
van woningcorporaties.
De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,
E. Boekholt-O’Sullivan
BIJLAGE
Aantal woningverkopen door woningcorporaties naar type koper
Tabel – Aantal verkochte woningen door woningcorporaties per jaar naar type koper
Type koper
Koopjaar
NP – Eigen gebruik
Investeerder
Investeerder (Rechtspersoon)
Woningcorporatie
Overig
Onbekend
2010
15.804
207
622
2.642
971
117
2011
15.561
361
1.628
2.291
1.258
124
2012
15.612
332
530
9.068
966
102
2013
16.056
513
1.524
3.951
813
100
2014
18.791
705
2.071
1.664
927
100
2015
17.564
728
6.447
4.006
1.046
110
2016
13.293
674
2.713
3.067
1.538
93
2017
10.755
474
3.640
1.253
670
72
2018
8.957
330
1.520
3.628
525
60
2019
8.113
343
586
1.973
391
24
2020
7.035
271
1.125
9.356
694
22
2021
7.320
102
195
839
1.084
18
2022
4.851
68
818
7.053
875
21
2023
5.217
71
555
2.981
50
4
2024
4.813
46
701
1.791
1.010
6
2025
5.174
22
730
1.426
176
3
Ondertekenaars
E. Boekholt-O’Sullivan, minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening