Brief regering : Opvolging in beeld: Periodieke rapportages ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur vanaf 2024

Nr. 311
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 7 juli 2026

In deze brief informeer ik uw Kamer over de opvolging van bevindingen en aanbevelingen
van periodieke rapportages die door het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid
en Natuur in 2025 zijn afgerond.

Evaluaties vormen een belangrijke basis voor een lerende overheid. Bereikt beleid
het gewenste effect (doeltreffendheid)? En gaat dat tegen de laagst mogelijke kosten
(doelmatigheid)? Evaluaties verschaffen burgers, bedrijven en uw Kamer inzicht in
de effecten van het gevoerde beleid en daarmee de besteding van publieke middelen.
Deze informatie kan ingezet worden om de kwaliteit van beleid, publieke voorzieningen,
en wetten en regels continue te verbeteren.

Ik vind het belangrijk om de bevindingen en aanbevelingen van evaluaties mee te nemen
in de (door)ontwikkeling van beleid en uw Kamer hierbij te betrekken. Deze brief bevat
daarom een overzicht van de opvolging van bevindingen en aanbevelingen van de Periodieke
rapportages (de opvolger van beleidsdoorlichtingen) die vorig jaar zijn uitgevoerd
binnen mijn departement. Zo blijven de bevindingen en aanbevelingen onder de aandacht,
en kan de voortgang meegenomen worden in beleidsdiscussies en besluitvorming. Deze
brief geeft invulling aan de acties die in de brief versterken rijksbrede evaluatiestelsel
(Kamerstuk 31 865, nr. 267) worden aangekondigd, naar aanleiding van de motie-Van Vroonhoven/Vermeer (19 december
2023; Kamerstuk 36 470, nr. 6).

In de bijlage van deze brief is ook aandacht voor de besparingsvarianten die worden
uitgewerkt in Periodieke rapportages. Dit geeft invulling aan de uitwerking van de
motie-Van Eijk (Kamerstuk 31 865, nr. 295).

Dit jaar stuur ik u de opvolging van de periodieke rapportage Kennis en Innovatie
die vorig jaar is uitgevoerd. Komende jaren zal ik uw Kamer wederom informeren over
deze, en nieuwe Periodieke rapportages die sindsdien zijn uitgevoerd. De Kamer vervult
zelf ook een belangrijke rol in het evaluatiestelsel en ik hoop dat deze brief bijdraagt
aan het gesprek over beter beleid.

In de tabel hieronder kunt u meer informatie vinden over de Periodieke rapportage
en de status van de aanbevelingen en bevindingen.

Strategische evaluatie agenda (SEA) – THEMA: Kennis en innovatie

Overkoepelende toelichting SEA-thema:

De periodieke rapportage van het Kennis- en Innovatiebeleid moet uiteindelijk inzichtelijk
maken in hoeverre LVVN op een doeltreffende en doelmatige manier bijdraagt aan het
(behouden van) het hoogwaardige niveau van de Nederlandse kennis- en innovatiestructuur.
Het onderzoek dat de komende jaren geprogrammeerd staat moet bijdragen aan inzichten
op het betreffende beleidsvraagstuk.

Titel onderzoek

Type onderzoek

Jaar afronding

Begrotings-artikel(en)

Budgettaire grondslag (laatste evaluatiejaar)

Periodieke rapportage kennis- en innovatiebeleid

Periodieke rapportage

2025

Artikel 23

€ 365 mln. (2025)

Toelichting evaluatie:

In het kennis- en innovatiebeleid (hierna K&I-beleid) staan het stimuleren van kwalitatief
hoogwaardige kennis en innovatie en de ontwikkeling, verspreiding en toepassing daarvan
centraal. Dit in verbinding met de LVVN-sectoren en de natuur. De kennis, kunde en
innovatiekracht van de Nederlandse landbouw en visserijen op het gebied van natuur
scoren hoog op wereldschaal. Dat geldt ook voor ons groene onderwijs- en educatieaanbod.
Om deze sterke positie te behouden, de urgente uitdagingen het hoofd te kunnen bieden
en een goede onderbouwing van het beleid te waarborgen wordt ingezet op kennis en
innovatie en de doorwerking daarvan naar de praktijk. Om te kunnen sturen op de doeltreffendheid
en doelmatigheid van het K&I-beleid wordt eens in de vier tot zeven jaar een verplichte
externe evaluatie uitgevoerd. De Periodieke Rapportage van het K&I-beleid is uitgevoerd
door onderzoeksbureau Berenschot over de periode 2019–2023. De evaluatie is op hoofdlijnen
positief en geeft aanbevelingen voor verbeteringen voor het toekomstige K&I-beleid.

Aanbevelingen/bevindingen

Toelichting status opvolging

1. Formuleer de doelen van het kennis- en innovatiebeleid specifieker voor de bijdrage
van kennisproducten, kennisdelen en innovatiebevordering aan de aanpak van maatschappelijke
opgaven. Geef hiermee invulling aan de systeemverantwoordelijkheid van LVVN ten opzichte
van beleidsinterventies van andere ministeries en ten opzichte van de verantwoordelijkheden
van bedrijfsleven en samenleving.

Afgerond: In de Rijksbegroting van 2026 is de nieuwe doelenstructuur opgenomen onder
deel A. en deel B. van begrotingsartikel 23.

2. Evalueer een beleidsinstrument in de context van het kennis- en innovatiesysteem
als geheel, zodat er een volwaardige beoordeling van de doeltreffendheid kan worden
gemaakt, en de samenhang van het kennis- en innovatiesysteem kan worden versterkt.

Afgerond: Evaluaties die na 2025 in uitvoering zijn gebracht op het thema Kennis en
Innovatie worden uitgevoerd aan de hand van een nieuw evaluatiekader, dat in het bijzonder
aandacht vraagt voor de relatie van een los instrument met de gehele beleidsmix.

3. Versterk de werking van de kennis- en innovatieketens, door voor elk van de beleidsinstrumenten
(vaak programma’s) scherper aan te geven welke kennis er opgeleverd moet worden, welke
toepassing er bereikt moet worden en welke verbetering er in de praktijk verwacht
mag worden. Doe dit waar mogelijk kwantitatief (aantal onderzoeken of trajecten, bereik
van doelgroep, etc.).

Onderhanden: in het format voor de aanvraag van beleidsondersteunend onderzoek is
een duiding gegeven van het type onderzoek dat hiervoor kwalificeert. Er wordt gewerkt
aan monitoring van de resultaten.

4. Neem in de SEA een eenduidige definitie van doelmatigheid op en geef aan welke
indicatoren er gehanteerd moeten worden. Benut hiervoor de kwantitatieve doelen (aantallen
onderzoeken of trajecten, bereik van doelgroep, etc.). Zorg voor data op het niveau
van het te evalueren beleidsonderdeel waarmee doelmatigheid beoordeeld kan worden.

Afgerond: In de Rijksbegroting van 2026 is aangegeven dat doelmatigheid volgens een
hernieuwde methode geëvalueerd gaat worden voor het K&I instrumentarium. Indicatoren
zullen per instrument los behandeld worden.

5. Verleng de innovatieketen in het kennis- en innovatiesysteem met de laatste stap
van toepassing van nieuwe technologie en sociale innovatie in de praktijk, vaak in
onderlinge samenhang. LVVN kan sterker op deze laatste stap sturen door een verschuiving
van middelen, via de bestaande begrotings- en beleidsinstrumenten. Met de kennisinstellingen,
het bedrijfsleven en LVVN-beleidsuitvoerders moet SK&I samenwerken aan de verbinding
tussen onderzoeksprogrammering en de instrumenten voor kennisdelen en innovatie-bevordering.
De KIA kan hiervoor ingezet worden.

Onderhanden: LVVN heeft inmiddels beleidsinstrumenten ontwikkeld die kennis en innovaties
naar de praktijk moeten brengen, die de aansluiting met de arbeidsmarkt tot doel hebben
of het testen en experimenteren van innovaties mogelijk maken. Voorbeelden zijn:

de subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en educatie (SABE) voor kennisoverdracht
naar het boerenerf;

de subsidiemodule Samenwerken aan innovatie (EIP) en de regeling experimenteerlocaties
(SREL) voor het stimuleren van praktijkgerichte innovaties voor de land- en tuinbouw
en;

de onderwijsimpuls in het visserij-ontwikkelplan (VOP) waarmee de capaciteitsopbouw
in de sector wordt versterkt.

Daarnaast wordt verkend of financieringsinstrumenten kunnen worden ontwikkeld voor
de ondersteuning in de latere innovatiefases, waarin innovaties opgeschaald en naar
de markt of samenleving gebracht worden.

LVVN werkt actief mee en committeert zich aan het actieplan integrale innovatie waarmee
wordt ingezet op meer aandacht voor de maatschappelijke inbedding van innovaties en
het benutten van de sociale wetenschappen daarbij. Ook heeft LVVN een programma sociale
innovatie geïnitieerd. Binnen de Kennis en Innovatie Agenda (KIA) is er (extra) inzet
op de ontwikkeling van route en kansenkaarten waarin de te zetten stappen in de hele
innovatieketen worden uitgewerkt.

6. Geef invulling aan de systeem-verantwoordelijkheid van de Minister van LVVN voor
de basisinfrastructuur van het kennis- en innovatiesysteem, ook waar het de inzet
van andere begrotingsonderdelen en andere ministeries betreft. Richt het begrotings-instrumentarium
zodanig in dat er vanuit een strategisch meerjarig perspectief geïnvesteerd wordt
in de gewenste basisinfrastructuur. SK&I kan hiervoor de KIA benutten.

Onderhanden: Samen met EZK, als stelselverantwoordelijke voor toegepast onderzoek,
en OCW als stelselverantwoordelijke voor universiteiten, wordt gekeken hoe we invulling
kunnen geven aan de adviezen over basisinfrastructuur. Met de investeringen vanuit
FTO (Faciliteiten Toegepast Onderzoek) en de Infra-lijn zijn eerste stappen gezet
in het versterken van onderzoeksfaciliteiten. Beide instrumenten zijn op dit moment
incidenteel waarbij wordt gekeken in hoeverre we die structureel kunnen inrichten.

In de KIA (2024–2027) is de koppeling tussen de korte en lange termijn inzet binnen
de meerjarige innovatiemissies versterkt.

LVVN werkt aan een aanpak voor innovatie, geënt op de principes van het missiegedreven
innovatiebeleid. Het randvoorwaardelijke kennis-en innovatie-systeem waaronder basisinfrastructuur
wordt hierin meegenomen.

7. Versterk vanuit LVVN de basisinfrastructuur van het kennis- en innovatiesysteem
met de financiering van faciliteiten voor innovatie-bevordering en kennisdelen.

Onderhanden: Zie status bij aanbeveling 6. Voor Faciliteiten specifiek voor innovatie-bevordering
en kennisdeling wordt, naast de huidige regeling voor fieldlabs/experimenteerlocaties,
door LVVN gekeken in hoeverre dit onderdeel kan zijn van de Brede Innovatie Agenda.

8. Maak de structurele financiering van alle kennisinstellingen en instituten die
onderdeel vormen van het kennis- en innovatiesysteem eenduidig zichtbaar in de LVVN-begroting.

Afgerond: In deel E. van de Rijksbegroting van 2026 wordt per onderdeel beschreven
wat de omvang de onderliggende instrumenten is.

9. Maak onderscheid tussen de programmering met kennisvragen ten behoeve van toegepast
onderzoek en programmering van onderzoek voor innovatie. Hanteer de meerjarige innovatiemissies
niet kunstmatig als kader voor al het toegepaste onderzoek, maar zet deze gericht
in om vernieuwende kennis te verbinden met de instrumenten voor innovatiebevordering.

Onderhanden: in de programmering geven we hier al invulling aan door voor de beoordeling
van aanvragen voor beleidsondersteunend onderzoek andere criteria te hanteren dan
voor innovatiebevordering via de KIA. Bij de vernieuwing van de KIA in 2028 zullen
we dit verder uitwerken.

10. Versterk of ondersteun de vraagarticulatie voor beleidsondersteunend onderzoek.
Dit vraagt vooral vaardigheid op de juiste plek en behoeft geen meerjarige programmering.

Onderhanden: er is gewerkt aan een aanscherping van de processtappen in de programmering
van beleidsondersteunend onderzoek waarmee de betrokkenheid vanuit de verschillende
beleidsvelden verder zal worden versterkt.

11. Versterk de schakels van de innovatieketen en breng daarvoor focus aan binnen
het aantal en de aard van innovaties die reëel ondersteund kunnen worden. Zoek naar
combinaties van kansrijke innovaties in het (sub)systeem van agroketens en natuur.

Onderhanden: op deze aanbeveling wordt een start gemaakt. In het kader van «richting
geven» wordt momenteel verkend of een innovatieagenda een rol kan spelen bij het versnellen
van innovaties op het terrein van agrofood en technologieën. De agenda zal bestaan
uit innovatiedomeinen waarin de gehele innovatieketen onder de loep wordt genomen.
Per innovatie wordt vervolgens bepaald welk deel van de keten ondersteuning nodig
heeft om versnelling op gang te brengen.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J. van Essen

BIJLAGE BESPARINGSVARIANTEN UIT PERIODIEKE RAPPORTAGES

In Periodieke rapportages wordt waar mogelijk ten minste één optie geschetst waarmee
een besparing van 20% op de budgettaire grondslag van het (beleids)thema kan worden
gerealiseerd (op basis van het «comply-or-explain principe»). De besparingsvariant
heeft niet het karakter van een aanbeveling, maar moet inzicht geven waar eventuele
besparingen ingevuld zouden kunnen worden, en wat de gevolgen daarvan zijn.

Periodieke rapportage Kennis en innovatie

Geredeneerd vanuit de urgente opgaven die er zowel voor de land- en tuinbouwsector,
als voor natuurherstel liggen, waren de onderzochte bezuinigingsvarianten uit de periodieke
rapportage vooral hypothetisch van aard. Binnen de kaders van het kabinet Schoof en
het daaropvolgende kabinet Jetten wordt het belang van investeringen in het innovatief
vermogen voor de landbouwsector en natuurbeheer meermaals ondersteund. De logische
politieke en bestuurlijke lijn is om dan niet te bezuinigen op de middelen die hiervoor
toegewezen zijn.

De onderzochte bezuinigingsvarianten boden alleen voor de lange termijn mogelijkheden
tot verschuivingen in budget, door al vastgestelde verplichtingen was er op de korte
termijn geen ruimte voor een acute bezuiniging.

Daarbij zijn er in de periodieke rapportage geen overduidelijke ondoeltreffende of
ondoelmatige maatregelen naar voren gekomen, dit bevestigt het al eerdere onderzoek
van de OECD1 dat het kennis- en innovatiesysteem in Nederland een belangrijke driver is in de
verduurzaming van de land- en tuinbouwsector & visserij. Op basis van de bovengenoemde
afwegingen zijn de onderzochte bezuinigingsvarianten (buiten de reeds voorgenomen
taakstellingsopgaven) niet tot uitvoering gebracht.