Brief regering : Vervolg ruimtelijke samenhang windparken en mijnbouwactiviteiten op zee
34 682 Nationale Omgevingsvisie
33 561
Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ)
32 849
Mijnbouw
Nr. 255
BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2026
De elektrificatie van het Nederlandse energiesysteem, en de verduurzaming daarvan,
is een van de speerpunten van dit kabinet. Tegelijkertijd is ook de leveringszekerheid
van aardgas de komende decennia cruciaal. De Nederlandse Noordzee speelt een belangrijke
rol in beide opgaven. Hier zal de ambitie voor windenergie op zee worden gerealiseerd,
terwijl het ook de aardgasvoorraden heeft waarmee Nederland zijn importafhankelijkheid
kan beperken. Het inpassen van windparken en mijnbouwactiviteiten op de Noordzee kent
uitdagingen. In deze brief wordt ingegaan op de maatwerkaanpak-ontwikkelingen van
de afgelopen jaren, de voorgenomen wijzigingen van het juridisch instrumentarium die
nodig zijn om regie te kunnen voeren op de gecombineerde ontwikkeling van windenergielocaties
en mijnbouwactiviteiten en de ontwikkelingen ten aanzien van vliegprocedures om met
minder ruimtegebruik veilig naar platforms te kunnen blijven vliegen. Met de gekozen
oplossingsrichtingen wordt het beter mogelijk om op de Noordzee de uitrol van windenergie
op zee, de versnelling van de gaswinning, en de ontwikkeling van ondergrondse opslag
van CO2 zo optimaal mogelijk ruimtelijk vorm te geven.
U bent in de Kamerbrief van 17 mei 20231 geïnformeerd over de toenemende ruimtelijke uitdagingen op de Noordzee als gevolg
van de uitrol van windparken enerzijds en de aanwezige en toekomstige mijnbouwactiviteiten
anderzijds. Daarbij werd geconstateerd dat het huidige wettelijk instrumentarium onvoldoende
mogelijkheden biedt om deze belangen tijdig tegen elkaar af te wegen en om zo regie
te kunnen voeren op optimaal ruimtegebruik. In diezelfde brief werd daarom: 1) een
aanvulling op het juridische instrumentarium en 2) onderzoek naar ruimtebesparende
manieren van vliegen van en naar mijnbouwinstallaties op zee aangekondigd. Sindsdien
is de ruimtelijke druk op de Noordzee verder toegenomen, onder andere als gevolg van
opgaven voor defensie, natuur en een Europese verplichting2 voor de realisatie van CO2-opslagcapaciteit. Dit onderstreept dat tijdiger regie en het kunnen voorschrijven
van ruimtebesparende (vlieg)technieken nodig zijn.
Uitdagingen voor het inpassen van windparken op zee en mijnbouwactiviteiten
Wanneer activiteiten van nationaal belang stapelen in hetzelfde gebied, zoals windenergie
en mijnbouw, is gecombineerd en ruimte-efficiënt gebruik het uitgangspunt. De afweging
tussen windenergie en andere (nationale) belangen vindt als eerste plaats op planniveau
wanneer windenergiegebieden in het Programma Noordzee worden aangewezen. In dit Programma
weegt het kabinet de belangen van bestaande en voorziene mijnbouwactiviteiten zorgvuldig
af tegen het belang van ruimte voor nieuwe windparken, zodat zowel windenergie als
mijnbouw zoveel mogelijk ontwikkeld kunnen worden. De exacte ruimtelijke inpassing
van de windparken ten opzichte van (voorgenomen) mijnbouwactiviteiten vindt plaats
middels een maatwerkproces onder leiding van het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat, in nauwe afstemming met de mijnbouwoperators. Het kavelbesluit dat later
volgt bepaalt de uiteindelijke begrenzing tussen een mijnbouwinstallatie(s) en een
toekomstig windpark.
In de bovengenoemde Kamerbrief is echter geconstateerd dat er onvoldoende mogelijkheid
is om als bevoegd gezag tot een belangenafweging te komen zolang een windenergiegebied
in het Programma Noordzee is aangewezen, maar daarbinnen nog geen kavel is aangewezen
met een kavelbesluit of een voorbereidingsbesluit3. Met het bestaande wettelijk instrumentarium kan een mijnbouwinitiatief, wat onvoorzien
was tijdens de vaststelling van het Programma Noordzee, worden ontwikkeld in of nabij
een aangewezen windenergiegebied. Dit kan de mogelijkheden voor de ontwikkeling van
windenergie op die locatie inperken, zonder dat er een bestuurlijke ruimtelijke afweging
is gemaakt hoe de activiteiten het beste kunnen samengaan. Dit leidt tot onzekerheid
over de mogelijkheden om de doelen voor windenergie op zee te halen, maar ook tot
risico’s voor investeringen in het bijbehorende net op zee, dat van TenneT vroegtijdige
investeringen vraagt. Mijnbouwondernemers kunnen eveneens onzekerheid ervaren over
de beschikbaarheid van ruimte met de komst van een windenergiegebied nabij hun activiteiten.
Dit kan ook een belemmerend effect hebben op de benodigde investeringen van deze activiteiten.
Kortom, partijen betrokken bij de ontwikkeling van beide activiteiten zijn gebaat
bij vroegtijdiger duidelijkheid.
In dezelfde Kamerbrief is geconstateerd dat er nog onvoldoende kennis was over de
obstakelvrije ruimte die nodig is tussen windparken en mijnbouwplatformen om daar
veilig naar toe te kunnen vliegen. Dit vergroot de onzekerheid voor de realisatie
van windenergie of beperkt de inpassing van mijnbouwactiviteiten. Door het gezamenlijk
ontwikkelen van maatwerk voor een aantal concrete casussen is de laatste jaren meer
inzicht ontstaan.
De maatwerkaanpak-ontwikkelingen van de afgelopen jaren
De afgelopen twee jaar is er intensief samengewerkt met het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat, Energie Beheer Nederland (EBN), mijnbouwbedrijven, TenneT, helikopteroperators,
aeronautische experts en kennisinstellingen. Dit leidde onder andere tot succesvolle
inpassing van bestaande en geplande mijnbouwactiviteiten in kavelbesluiten voor windenergie
op zee. De succesvolle afronding van twee maatwerktrajecten is toegelicht in de Kamerbrief
van 16 mei 20254. Dit heeft de volgende inzichten opgeleverd.
• Een maatwerkoplossing start bij het vaststellen van een acceptabele helikopterbereikbaarheid
voor de mijnbouwoperator en vraagt vervolgens ruimtelijke en luchtvaart technische
maatregelen om de luchtvaartveiligheid te waarborgen met een zo beperkt mogelijk ruimtebeslag.
Omdat de verschillende activiteiten op mijnbouwplatforms ook een verschillende mate
van helikopterbereikbaarheid vragen, is de benodigde ruimte rondom elk platform anders.
Dit betekent dat maatwerk voor elk platform nodig is.
• De vliegprocedures die tot nu toe gebruikt worden om platforms veilig te bereiken
nemen veel ruimte in beslag, wat de ruimte voor nieuwe windparken kan beperken. Daarom
is er behoefte aan nieuwe ruimtebesparende vliegprocedures. Ik kom daar verderop op
terug.
• Vroegtijdige afstemming tussen mijnbouwoperators en het Rijk (windenergie) vergroot
de ruimtelijke inpassingsmogelijkheden van beide. Naarmate verschillende activiteiten
en plannen in tijd en ruimte vorderen, wordt het ingewikkelder en kostbaarder om tot
een goede ruimtelijke afstemming te komen.
• Intensieve samenwerking tussen mijnbouwpartijen en het Rijk bij het zoeken naar een
maatwerkoplossing biedt een goed uitgangspunt om te komen tot creatieve, gedragen
resultaten die voor alle partijen acceptabel zijn.
• Het bestaande juridisch instrumentarium, te weten een omgevingsvergunningplicht voor
gebruik van de locatie als het voorbereidingsbesluit voor windparken is genomen, geeft
marktpartijen – in het stadium dat de besluitvorming voor windenergie al vergevorderd
is – de juiste prikkel voor ruimtebesparing. Dit instrument stelt de overheid in staat
om te besluiten over het al dan niet toestaan van nieuwe mijnbouwactiviteiten in het
licht van de verenigbaarheid met het beoogde windpark. Vanwege de timing geeft dit
instrument momenteel geen ruimtebesparende prikkel in situaties waarin de ontwikkeling
van windenergie minder vergevorderd is.
Voorgenomen wijziging juridisch instrumentarium
Vanwege bovenstaande inzichten zal een wijziging van het bestaande juridisch instrumentarium
uit het stelsel van de Omgevingswet in gang worden gezet. Het voornemen is om de omgevingsvergunningplicht
voor een mijnbouwlocatieactiviteit in de tijd naar voren te halen. Daarmee wordt het
mogelijk om vroegtijdiger in het proces van windenergie specifieke situaties te toetsen
op de mate waarin en in welke vorm mijnbouw en windenergie op zee samen kunnen gaan.
Deze vroegtijdige duidelijkheid moet de investeringszekerheid borgen voor zowel het
net op zee als ook voor mijnbouwondernemers.
De vergunningplicht zal gaan gelden vanaf het moment dat het windenergiegebied in
de Omgevingsregeling is aangewezen. Hiervoor is het nodig om het Besluit activiteiten
leefomgeving (Bal) en het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) te wijzigen, en aansluitend
ook de Omgevingsregeling. Gestreefd wordt naar internetconsultatie voor het concept-wijzigingsbesluit medio 2026. De beoogde inwerkingtreding van het definitieve wijzigingsbesluit
is 1 januari 2028. Deze vergunningenplicht zal niet gaan gelden voor al bestaande
mijnbouwinstallaties en vergevorderde mijnbouwprojecten. In die situaties zal er,
net als in afgelopen jaren, in samenspraak met mijnbouwondernemers maatwerkonderzoek
plaatsvinden. Daarbij is het aan het Rijk om een aanvaardbare oplossing te faciliteren.
Naast deze wijziging van het juridisch instrumentarium worden momenteel de (mogelijk
toekomstige) mijnbouwlocaties in kaart gebracht zodat hier rekening mee kan worden
gehouden bij het eventueel aanwijzen van de nieuwe windenergiegebieden. Dit draagt
bij aan het voorkomen van inpassingsproblemen.
Andere acties
Naast de bovengenoemde initiatieven zijn ook de volgende acties uitgevoerd of gestart
om de windenergie op zee en mijnbouwactiviteiten beter ruimtelijk met elkaar te verenigen:
In samenwerking met de Minister van Infrastructuur en Waterstaat heb ik een proefproject
gestart voor de toepassing van een innovatieve ruimtebesparende vliegprocedure op
zee: de Point in Space (PinS) vliegprocedure. Het doel van de hierbij toegepaste navigatietechniek
is om met minder ruimte veilig naar platforms te kunnen vliegen. De technische resultaten
van de vliegtesten zijn tot nu toe veelbelovend. Ruimtelijk, zien we dat de PinS-vliegprocedure
per mijnbouwplatform kan leiden tot een ruimtebesparing van een factor 5 tot 7 ten
opzichte van conventionele vliegprocedures. Dit betekent al snel een paar honderd
vierkante kilometer ruimtewinst die vrijkomt voor ander gebruik, bijvoorbeeld voor
windenergie op zee5.
Het streven is om eind dit jaar de eerste PinS-vliegprocedure goedgekeurd te krijgen
om deze daarna in gebruik te nemen. Vanwege het innovatieve karakter bestaat het risico
op vertraging in de goedkeuringsprocedure. Dit zou kunnen leiden tot vertraging in
de kavelbesluiten en daarmee de uitrol van windenergie op zee. Om dit risico te beperken
leg ik daarom het ontwerpkavelbesluit Nederwiek I-b ter inzage parallel aan de goedkeuringsprocedure.
Het ontwerpkavelbesluit bevat echter een voorbehoud dat het definitieve kavelbesluit
pas kan worden vastgesteld als de goedkeuring succesvol is afgerond.
De ontwikkeling van PinS is een mooi voorbeeld van samenwerking tussen verschillende
partijen waardoor innovatieve oplossingen tot stand komen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat werkt op basis van de opgedane kennis
en ervaring aan een proceskader waarin wordt uitgewerkt welke stappen en onderzoeken
gedaan moeten worden om de luchtvaartveiligheid van een ruimtelijk ontwerp te beoordelen.
EBN heeft waardevolle inlichtingen verschaft over de bestaande en mogelijk toekomstige
mijnbouwactiviteiten, waarmee vroeger inzichtelijk werd welke gebieden meer en minder
geschikt zullen zijn voor de realisatie van windparken. Dit heeft ook een belangrijke
rol gespeeld bij de identificatie van nieuwe zoekgebieden voor windenergie in de notitie
reikwijdte en detailniveau voor het Programma Noordzee 2028–2033. Daarnaast heeft
EBN ook kritisch gekeken naar de noodzaak voor bereikbaarheid van verschillende typen
operaties per helikopter.
Er zijn afspraken met de mijnbouwsector gemaakt in het Sectorakkoord gaswinning in
de Energietransitie om te komen tot een zo efficiënt mogelijk ruimtegebruik bij de
opsporing en winning van koolwaterstoffen en de ontmanteling van mijnbouwinstallaties.6
TNO onderzoekt in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat de
mogelijkheden voor ruimtebesparende monitoringstechnieken voor CO2-opslagvoorkomens. Onder andere wordt de toepasbaarheid van glasvezelkabels op de
zeebodem als monitoringsinstrument onderzocht. Indien dit een succes blijkt, zal de
monitoring van CO2-opslaglocaties met aanzienlijk minder ruimte af kunnen.
Vervolg
De bovenstaande inzichten en reeds in gang gezette acties krijgen onder andere een
uitwerking in het Programma Noordzee 2028–2033, waarvoor de voorbereiding inmiddels
is gestart. Door het vroegtijdig en proactief inventariseren van bestaande en toekomstige
mijnbouwinitiatieven en bijbehorende belangen, de voorgenomen aanvulling van de juridische
sturingsinstrumentarium en het inzetten van nieuwe ruimtebesparende vliegprocedures
voor helikopters, wordt de uitrol van windenergie op zee, de versnelling van gaswinning
en de ontwikkeling van ondergrondse opslag van CO2 op de Noordzee zo optimaal mogelijk ruimtelijk vormgeven.
De Minister van Klimaat en Groene Groei,
S. van Veldhoven-van der Meer
Indieners
S. van Veldhoven-van der Meer, minister van Klimaat en Groene Groei