Brief regering : Stand van zaken uitvoering van het Actieplan biologische landbouw
29 842 Biologische Landbouw
Nr. 48
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2026
De vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur heeft mij verzocht
om voor het zomerreces van 2026 een brief te sturen met daarin de stand van zaken
ten aanzien van de uitvoering van het Actieplan «Groei van biologische productie en
consumptie» (Kamerstuk 30 252, nr. 78). Daarnaast verzocht u mij om voor het zomerreces van 2026 een kabinetsreactie te
sturen ten aanzien van het rapport «Iedere boer telt. Een verkenning van knelpunten
en belemmeringen die koplopers ervaren bij de transitie naar een duurzamer landbouw-
en voedselsysteem» van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), het rapport
«Toegankelijkheid financiële regelingen en regeldruk voor biologische boeren» van
Bionext en Biohuis en het rapport «Samen schakelen voor biologisch – Ketenontwikkelvisie
Biologische Landbouw naar 15% in 2030» van Schuttelaar & Partners (kenmerk 2026Z06840/2026D17885).
Het kabinet wil de consumptie van biologische en duurzame producten stimuleren en
zet daarop in door het actieplan «Groei van biologische productie en consumptie» voort
te zetten. Hieronder geef ik aan welke maatregelen zijn genomen in het kader van dit
actieplan, sinds de brief van 7 juli 2025 (Kamerstuk 29 842, nr. 46).
Over de motie Bromet die de regering verzoekt een versnellingsplan biologische landbouw
op te stellen teneinde het 2030-doel voor de biologische landbouw te behalen en daarbij
actief in te zetten op de omschakeling naar biologische landbouw in de gebiedsgerichte
en zoneringsaanpak bent u geïnformeerd in de brief van 26 juni 2026 «Weer ruimte voor
boer, natuur en bouwen». Deze maatregelen zullen worden toegevoegd aan het actieplan
«Groei van biologische productie en consumptie». In de tussentijd worden de ontwikkelingen
gemonitord en sta ik open voor suggesties om verdere stappen te zetten naar de 15%
ambitie uit voornoemde actieplan.
Ontwikkeling van het areaal biologische landbouw en de vraag naar biologische producten
Het biologisch landbouwareaal bedroeg op 1 juni 2026 103.535 hectare, inclusief de
percelen in omschakeling. Dat is 5,8% van het totale landbouwareaal. Dit blijkt uit
de gegevens van Skal Biocontrole. Gelderland heeft het grootste biologische areaal
in Nederland, maar Flevoland heeft het hoogste percentage. Het aantal aangemelde landbouwbedrijven
is toegenomen tot 2.308. Het aantal aangemelde bedrijven in de verwerking en handel
is afgenomen van 3.058 naar 3.023, maar het aantal bedrijven in de categorie «verkoop
aan consument» (denk aan supermarkten) en verkooplocaties is wederom gestegen. De
Agro Vertrouwensindex (in opdracht van LVVN en a.s.r. real estate) laat zien dat biologische
boeren in Nederland veel vertrouwen in hun bedrijf hebben1.
Het trendrapport van Bionext2 laat een positieve ontwikkeling van de Nederlandse biologische markt zien: de totale
biologische omzet in retail komt uit op ruim 2 miljard euro, met een groei van circa
9% in 2025. Sterke stijgers zijn brood & banket, droge kruidenierswaren, vlees & vleeswaren
en verse zuivel. Ten opzichte van het laatste kwartaal van 2025 is de omzet van biologische
waar in het eerste kwartaal van 2026 ongeveer gelijk gebleven3. De cijfers laten zien dat steeds meer consumenten bewust kiezen voor duurzaam biologisch
geproduceerd voedsel. Tegelijk blijkt uit onderzoek naar het gedrag van consumenten
en hun aankoopintenties dat er nog werk aan de winkel is4.
Voortgang uitvoering actieplan
Pijler 1. Meer biologische consumptie en een grotere afzetmarkt
Er is al veel in gang gezet om de afzet van (Nederlandse) biologische producten te
vergroten. Een aantrekkelijke markt is immers een belangrijke drijver voor areaalgroei.
Vanuit het actieplan wordt naar een gebalanceerde groei van markt én areaal in Nederland
gestreefd, met oog voor het verdienvermogen van de agrariër.
Bekendheid van biologische producten en het biologische keurmerk vergroten
– De consumentencampagne «Biologisch. Met aandacht voor mens, dier en natuur» loopt
van 2024 t/m 2027. Het doel van de campagne is het vergroten van de bekendheid van
het EU biologische keurmerk onder consumenten en het (in)direct stimuleren van de
afzet van biologische producten. In 2024 is een campagne ontwikkeld voor biologisch
voedsel, welke in het voor- en najaar werd getoond. In 2025 is de campagne herhaald
en deels geoptimaliseerd. Deze is ook gebruikt voor het voorjaar van 2026 (mei). Ketenpartners
(retail) konden hier op aanhaken met eigen uitingen. Daaraan is gevolg gegeven door
de vijf grootste supermarkten. Ook zijn er verdiepende artikelen in kranten en tijdschriften
gepubliceerd, podcasts gemaakt en is ingezet op social media. Het campagne-effectonderzoek
2025 laat zien dat de doelgroep beter weet hoe ze het biologisch keurmerk kunnen herkennen.
– In opdracht van LVVN is in 2024 een verkenning uitgevoerd naar de invulling van inspiratiedagen
om biologische landbouw breder onder de aandacht te brengen van marktpartijen. Daaruit
is onder meer gebleken dat de inzet van beurzen en netwerkbijeenkomsten belangrijke
instrumenten zijn om de zichtbaarheid van het biologisch keurmerk en de rol van de
overheid om biologisch te stimuleren te vergroten. Met de inrichting van stands op
de PlantFWD- en de Private Label Manufacturers Association (PLMA) beurzen zijn in
2025 goede ervaringen opgedaan. In 2026 is dit gecontinueerd en aangevuld met de Dutch
Food Week, Gastvrij Rotterdam en Gastronomica.
– Ook was ik aanwezig op de BioBeurs in Apeldoorn, waar ik ondernemers heb gesproken
en kennis heb genomen van de positieve energie in deze sector. RVO verzorgde op de
Biobeurs een stand, waar bezoekers onder meer terecht konden voor persoonlijk advies
en uitleg over actuele subsidies en regelgeving.
Het vergroten van de vraag naar biologische producten
Hieronder volgen de acties gericht op de retail, foodservices, verwerking en handel,
trends in de markt, bioregio’s, internationale handel, schoolfruit en sierteelt.
Retail
– Een aantal supermarktketens heeft doelstellingen geformuleerd op de omzet of volume
van biologische aardappels, groente en fruit (AGF). Over de voortgang heeft Questionmark5 in 2025 gerapporteerd. Een aantal heeft de doelstelling (bijna) gehaald. De omzet
op AGF is in 2025 met 7,4% gestegen naar € 88,6 mln6. Ik ben blij met deze groei. Ik verwacht dat de supermarkten hun doelstellingen gaan
halen, maar het is duidelijk dat extra stappen nodig zijn.
– De doelstellingen op biologisch in de vijf grootste vijf Nederlandse supermarktformules
zijn:
• Albert Heijn: na het bereiken van de doelstelling op 10% biologisch in het aardappelen,
groente en fruit (AGF) segment in 2025, is de doelstelling in januari 2026 verhoogd
naar 10% bio omzet van eigen merkproducten
• Jumbo: volumedoelstelling op AGF in 2026 minimaal 8% en in 2027 minimaal 10%
• Plus: 6% bio omzet in 2026
• Lidl: verdubbeling omzet AGF in 2026
• Aldi: geen doelstellingen, doet wel mee in de campagneweken LVVN.
– Bij sommige retailers is op bepaalde producten ingezet op een vervangingsstrategie.
Dit draagt bij aan lange termijnafspraken in de keten en biedt boeren meer garanties.
Dit geldt bijvoorbeeld voor een aantal koolproducten bij Albert Heijn, seizoenaardbeien
bij Lidl, en diverse producten bij Plus retail. Plus heeft de vervanging van het eigenmerk
melk met biologisch helaas weer terug moeten draaien vanwege te lage opbrengsten.
– Questionmark en de Robin Food Coalition hebben in samenwerking met LVVN eind januari
2026 een werksessie met retailers en zuivelbedrijven georganiseerd om met hen te verkennen
of zij doelstellingen willen formuleren voor biologische zuivel en kaas in hun assortiment.
Hierover wordt contact gehouden met de bedrijven. Albert Heijn heeft zuivelpartner
Royal A-Ware opdracht gegeven om op zoek te gaan naar biologische boeren en omschakelaars,
omdat er vraag is uit de markt. Zuivelverwerker Farm Dairy heeft aangekondigd in verwerking
van biologische zuivel te stappen om dezelfde reden. De verwachting is dat meerdere
supermarktorganisaties dit jaar nieuwe ambities op biologisch gaan communiceren, met
focus op de zuivel categorie.
– In maart 2026 deed de Consumentenbond onderzoek naar de prijzen van 166 biologische
producten bij 13 supermarkten, waaronder 2 biologische supermarkten. De productenlijst
bevatte veel groente en fruit (56 producten), aangevuld met onder meer vlees, zuivel,
koffie en thee. Uit het onderzoek bleek dat biologische producten gemiddeld 66% duurder
zijn dan de niet-biologische variant. Daar zat veel variatie in, sommige waren veel
duurder, maar er zijn ook producten waar het prijsverschil klein is, of die zelfs
alleen biologisch werden aangeboden. In het onderzoek zijn ook de bio-speciaalzaken
meegenomen, waar de prijzen van producten het hoogste liggen. Het ministerie gaat
in gesprek met supermarkten over de prijsverschillen.
Foodservice
– De focus op het verzilveren van groeikansen voor biologisch in het cateringkanaal
is in de eerste helft van 2026 vooral gericht op biologisch in de zorgsector. Na presentaties
over de kansen van biologisch in de zorg op de Biofach, Plant FWD en de Biobeurs is
een groep koplopers van 5 ziekenhuizen samengesteld. Voor deze groep koplopers werd
19 en 20 mei een 2-daagse werkbezoek naar Kopenhagen georganiseerd met presentaties
over de Deense werkwijze om het aandeel van biologische producten in de zorg te doen
groeien. In juni werd een strategie voor de groei van biologisch in de Nederlandse
zorgsector gepresenteerd, waarna de uitvoering direct is gestart. Cateringbedrijven
worden gestimuleerd om het aanbod van biologische producten in bedrijfsrestaurants
te vergroten door onder andere meer samen te werken op de inkoop van biologische producten.
Voor de groei van biologisch in de horeca wordt ingezet op een intensieve samenwerking
met een groep koplopers van bio in de horeca. Met hen wordt onder andere de behoefte
en kansen voor een horeca bio keurmerk verkend om zo de zichtbaarheid en verwaarding
van biologisch in horeca te verbeteren. Om de brede middengroep van restaurants te
informeren over de mogelijkheden van biologisch zal RVO/LVVN in september met een
stand op Gastvrij Rotterdam zichtbaar aanwezig zijn.
– In december 2025 zijn de doelen voor de inkoop van voedsel door de rijksoverheid in
het Categorieplan Consumptieve Dienstverlening (hierna: categorieplan) vastgesteld,
met daarin de ambitie om conform het routeplan van CE Delft (Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 9), toe te werken naar een inkooppercentage van 25% biologische producten. In lijn
hiermee wordt gewerkt aan het in samenspraak met andere ministeries, uitvoerende instanties,
inkoopjuristen, cateraars en producenten om de Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven
en Inkoopcriteria (MVOI- criteriatool) stapsgewijs aan te scherpen.
Verwerking en handel
Partijen die actief zijn in de verwerking en handel van biologische producten vormen
een essentiële schakel in de keten van primaire productie tot consument. In samenwerking
met RVO worden doorlopend knelpunten in het biologisch ondernemen geïdentificeerd
en waar mogelijk in samenwerking met marktpartijen opgelost. Zo wordt bijvoorbeeld
ingezet op meer gebruik van biologische ingrediënten in levensmiddelen en zijn er
gesprekken met fabrikanten om het biologisch aanbod van A-merken te vergroten. RVO
neemt hierin de rol van ketenregisseur teneinde samenwerking in de keten te stimuleren.
Subsidieregeling Vabiola
Op 17 oktober 2025 is de regeling voor de subsidiering van samenwerkingsprojecten
ten behoeve van het vergroten van de afzet van biologische landbouwproducten «Vabiola»
gepubliceerd7. Voor de eerste openstelling was € 3,7 mln beschikbaar. De regeling was na de openstelling
op 2 februari al snel overtekend; er zijn in totaal 66 aanvragen ingediend samen voor
ongeveer € 19.3 mln. In het licht van het amendement Grinwis en Bromet (Kamerstuk
36 800 XIV, nr. 29, d.d. 19 maart 2026) is het budget van de eerste openstelling opgehoogd naar € 11,7
mln8. RVO zet in om alle aanvragen zo snel mogelijk te beoordelen op onder andere impact,
concreetheid, kwaliteit van het samenwerkingsverband en vernieuwing.
Bioregio’s
Op 15 april 2026 is het Bioregio Netwerk Nederland gelanceerd. Dit nieuwe netwerk
bestaat uit zes Bioregio’s, dertien Bio-gemeenten (waaronder Amsterdam, Eindhoven,
Land van Cuijk, Greidhoeke), een aspirant Bioregio van vier gemeenten en acht ondersteunende
provincies. Samen zetten zij zich in om biologische landbouw en voeding lokaal te
versterken. LVVN en RVO hebben twee landelijke coördinatoren aangesteld om de Bioregio’s
te ondersteunen. Daarnaast zal RVO een platform ontwikkelen waar de deelnemende gemeenten
kennis en ervaring kunnen uitwisselen.
Internationale handel
De Nederlandse biologische sector zet de afgelopen jaren sterk in op internationale
marktontwikkeling, met een duidelijke focus op nabije Europese groeimarkten. Vanaf
2023 vonden allerlei marktstudies, fact-finding missies en beursdeelnames plaats.
– Er loopt sinds 2025 een Partner in Business (PIB) programma voor Duitsland, één van
de belangrijkste afzetmarkten voor Nederlandse ondernemers. LVVN heeft in samenwerking
met het LVVN Attachénetwerk (LAN) en de ambassade in Duitsland een belangrijke rol
gespeeld in de totstandkoming. Ondernemers worden door de overheid gesteund met promotie
en matchmaking, kennisuitwisseling en netwerken en economische diplomatie.
– In februari 2026 werd voor het derde jaar op rij een NL paviljoen ingericht op de
Biofach in Neurenberg, de grootste internationale biologische beurs voor business-to-bussiness
ondernemingen. Twintig Nederlandse bedrijven hadden een stand op het NL paviljoen.
Tevens was er een programma met onder andere (internationale) sprekers, bedrijven
en provincies om biologisch aanbod in de foodservices te stimuleren. Het NL paviljoen
werd zeer gewaardeerd. Het draagt bij aan de internationale zichtbaarheid van het
Nederlandse bedrijfsleven én het beleid van de overheid. In 2027 wordt opnieuw een
NL paviljoen ingericht.
– De marktstudie naar het Verenigd Koninkrijk (VK) leidde tot een eerste fact-finding
missie naar Londen. Na een eveneens succesvolle fact-finding missie in december 2025
naar Frankrijk wordt gewerkt aan een PIB programma voor Frankrijk. Hier liggen kansen
voor Nederlandse ondernemers om hiaten in de Franse productie in te vullen. In mei
2026 is een fact-finding missie naar Italië uitgevoerd.
Bovenstaande inzet zal resulteren in een op te stellen exportstrategie in 2026. Ook
zal ik de huidige buitenlandse vraag en exportstromen breder in kaart brengen en op
basis daarvan groeimogelijkheden identificeren op basis van marktanalyse en bestaande
handelsafspraken.
EU-schoolregeling voor schoolfruit en schoolzuivel
In het schooljaar 2025/2026 is tien procent van de geleverde porties schoolfruit/-groente
biologisch. Voor het schooljaar 2026/2027 verhoog ik het aandeel van 6 naar 10 van
de 60 porties biologisch. Hiermee wordt versneld ten opzichte van het eerder ingezette
groeipad om zo aan te sluiten op het Versnellingsplan biologische landbouw (zie brief
«Weer ruimte voor boer, natuur en bouwen»). Een kwart van de geleverde schoolzuivel
is reeds biologisch. Een groot deel van de scholen vindt het positief dat er ook biologische
producten aan kinderen worden aangeboden.
Biologische sierteelt
De biologische sierteelt (bomen en struiken, planten, bollen, kamerplanten en boeketten)
staat volop in de belangstelling. Gezien de interesse bij gemeenten en provincies
om meer biologische bollen en perkgoed af te nemen (Kamerstuk 29 842, nr. 42) heb ik de toezegging gedaan om te verkennen wat de mogelijkheden zijn om een groter
aandeel biologisch plantgoed en biologische bloemboeketten in te kopen binnen de overheid.
U bent daarover met de brief van 7 juli 2025 geïnformeerd. Eind 2025 zijn twee tijdelijke
verkenners aangesteld om inkopers bij het rijk, provincies en gemeentes te informeren
over biologische producten, te inventariseren welke belemmeringen en kansen worden
ervaren en de inkopers in contact te brengen met aanbieders van biologisch. Daarnaast
wordt momenteel onderzocht of het mogelijk is om de criteria die gericht zijn op maatschappelijk
verantwoord inkopen (MVI) criteria aan te passen, waarbij biologisch als gunningscriterium
meegenomen zou kunnen worden. Tot slot heb ik Bionext gevraagd om een voorstel voor
een strategie te doen om deze sector verder te laten groeien. Daar worden experts
uit de hele keten bij betrokken. Dit wordt na de zomer opgepakt.
Pijler 2. Meer biologische productie
Voor de groei van de primaire biologische productie in Nederland is een plantaardige
en een dierlijke strategie uitgewerkt. Deze zijn complementair en kunnen niet afzonderlijk
van elkaar worden beschouwd. Ze hangen bovendien samen met de marktstrategie die is
gericht op meer biologische consumptie en een grotere afzetmarkt. Vraag en aanbod
moeten immers gelijk opgaan. Met de aanpak wordt ook invulling gegeven aan de bij
pijler 1 genoemde motie Vedder c.s. (Kamerstuk 30 252, nr. 162), waarin de regering wordt ook verzocht zorg te dragen voor een goede balans tussen
het toewerken naar de ambitie van 15% biologisch landbouwareaal en het verdienvermogen
van de primaire sector.
Zuivelstrategie
In de dierlijke productiestrategie ligt de focus in 2026 op het behoud en groei van
de biologische melkveehouderij. Naast de eerdergenoemde gesprekken met zuivelcoöperaties
en supermarkten wordt samen met de provincies in 2026 gestart met de organisatie van
inspiratie- en kennisdagen, waarbij gangbare melkveehouders zich ook kunnen laten
informeren door hun biologische collega’s. Daarbij richt ik me op de zones rondom
N2000-gebieden.
Wegwijzer biologisch ondernemen
In 2025 heeft RVO de wegwijzer opnieuw uitgebreid en verbeterd. Ondernemers kunnen
hier informatie vinden over de subsidieregeling Vabiola, bioregio’s, ondersteuning
bij omschakelingen, over subsidies en regelingen, wat biologische landbouw inhoudt,
opleidingen, hoe te communiceren over biologisch en informatie over wat een biologisch
product biologisch maakt.
Investeringsfonds Duurzame Landbouw
Uit het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL) worden achtergestelde leningen vertrekt
aan boeren en tuinders die investeringen plegen om hun bedrijfsvoering integraal om-
of door te schakelen naar een structureel duurzamere vorm. Aanvragers dienen hun plannen
in welke door een onafhankelijke commissie van deskundigen worden beoordeeld op hun
(wijze van) bijdrage aan onder meer stikstofemissiereductie, minder gewasbeschermingsmiddelen
en biociden, minder broeikasgassen, betere bodem en verbetering van diergezondheid
en -welzijn. Per maart 2026 is al ruim 55 miljoen aan IDL-middelen goedgekeurd voor
de ondersteuning van 130 bedrijven. Het totaal aan investeringen van deze bedrijven
beloopt een bedrag van ruim € 215 miljoen. Momenteel schakelt 50% van de bedrijven
die een lening ontvangen om naar biologisch.
Grond
Beschikbaarheid en toegang tot betaalbare grond is een belangrijke voorwaarde voor
de transitie van de landbouw. Dat geldt voor alle boeren. Daarbij komt dat het wenselijk
is dat biologische percelen biologisch blijven en dat – waar mogelijk – biologische
bedrijven en percelen zoveel mogelijk geclusterd worden om drift van gewasbeschermingsmiddelen
die in de biologische landbouw niet toegestaan zijn, te voorkomen. In 2026 is intern
verkend welke mogelijke (grond) instrumenten daarvoor zijn. Daarbij gaat het niet
alleen om de herziening van de pachtwetgeving en de mogelijkheden van de overheid
om biologische boeren voorrang te geven indien de grond in bezit van de overheid verpacht
wordt, maar ook om bijvoorbeeld afwaardering van de landbouwgrond. Dit zijn maatregelen
die ook in het kader van de stikstofaanpak en zonering worden uitgewerkt (zie brief
«Weer ruimte voor boer, natuur en bouwen»).
Steeds meer publieke en private verpachters, waaronder het Rijksvastgoedbedrijf (RVB),
Staatsbosbeheer, provincies, gemeenten en waterschappen, nemen biologisch mee in hun
pachtuitgifte via duurzaamheidsscores, gebruiksvoorwaarden en het principe «bio blijft
bio». Naast dat het RVB zorgt dat percelen die biologisch verpacht zijn die status
blijven behouden, geeft het RVB bij geliberaliseerd pacht inschrijvers met een SKAL-certificaat
een financieel voordeel van 30% bij inschrijving. Daarnaast wordt door het RVB jaarlijks
ongeveer 10 procent van de in geliberaliseerde pacht uitgegeven grond als biologische
landbouw uitgegeven. Dit alles conform de brief van de Minister van BZK van 13 juni
2024 aan de Tweede Kamer. Via het Netwerk Duurzame Pacht en de in ontwikkeling zijnde
online werkplaats Duurzame Pacht worden goede voorbeelden actief gedeeld en kennisvragen
opgehaald, zodat deze aanpak breder kan worden toegepast en verpachters en pachters
van elkaar kunnen leren.
Pijler 3. Meer Kennis en Innovatie
BioMarktMeter
Om inzicht te krijgen in de marktontwikkeling van producten met het biologisch keurmerk
heeft Wageningen Research op verzoek van LVVN een monitor opgezet die de marktontwikkeling
van producten met een biologisch keurmerk in beeld brengt. Het aanbod door retail,
foodservice en consumentenvraag worden periodiek in beeld gebracht. In 2025 was de
eerste publicatie online, met onder andere de eerste consumenteninzichten over prijsperceptie,
gedrag en aankoopmotieven. Deze monitor levert waardevolle informatie over groei van
consumptie. De inzichten van de monitor zijn te vinden op de website www.staatvanbiologisch.nl
Monitor actieplan «Groei van biologische productie en consumptie»
Op www.staatvanbiologisch.nl staan ook de resultaten van de Monitor van de acties in het actieplan dat WR uitvoert
op verzoek van LVVN. Na een nulmeting heeft de WR in 2025 de resultaten van eerste
meting hier gepubliceerd. WR heeft op diverse indicatoren de stand van zaken opgehaald
ten opzichte van de nulmeting, zoals bijvoorbeeld het aandeel biologisch areaal.
Doorontwikkeling
De biologische sector wil zich verder ontwikkelen om nog duurzamer te worden. Met
financiering van LVVN zijn in 2026 de volgende onderzoeken opgeleverd, waarmee de
sector aan de slag kan:
– Bionext en het Louis Bolk Instituut hebben verkend hoe de biologische landbouw nog
natuurinclusiever kan worden. Dit heeft geresulteerd in het rapport «Aktiekompas Biologisch
en Natuurinclusief», waarin diverse maatregelen staan beschreven om de natuurwaarde
op biologische bedrijven te vergroten9.
– De Vakbond voor Dieren heeft in samenwerking met het Louis Bolk Instituut, BioNext
en de Vereniging voor Biologische Varkenshouders de praktijkervaringen met het terugdringen
van biggensterfte in de biologische varkenshouderij samengebracht met de wetenschappelijke
inzichten hierover. Dat heeft geleid tot de videoreeks «Vergroten biggenoverleving
in vrijloopkraamloop» op YouTube met praktische handvatten voor boeren en een stalkaart
over biggenoverleving10.
– WUR heeft op verzoek van Nevedi en Bionext onderzoek gedaan naar de broeikasgasemissies
van grondstoffen voor de biologische mengvoerproductie met behulp van een levenscyclusanalyse.
Daar waren eerder geen gegevens over bekend. Dit heeft geresulteerd in het rapport
«Greenhouse gas emissions of organic feed ingredients»11.
Versnellingspoor
LVVN financiert een vierjarig kennisprogramma onder de noemer «Versnelling ontwikkeling
biologische dierlijke en plantaardige productiesystemen» van het Louis Bolk Instituut
(LBI) in samenwerking met onder andere Wageningen Research. Dit programma is gericht
op de verdere ontwikkeling en innovatie van de biologische landbouw, in het bijzonder
akkerbouw en melkveehouderij. In 2025 is met biologische ondernemers gekeken naar
de knelpunten en kennisvragen, zijn verkennende onderzoeken gedaan en is gekeken naar
bestaande kennis en lopende onderzoeken om te komen tot systeemonderzoek voor de doorontwikkeling
van de sector. Op basis hiervan is in 2026 gestart met meerjarige systeemproeven voor
de akkerbouw en melkveehouderij.
Veredeling en verbeteren aanbod zaden biologische groentegewassen
LVVN financiert naast het langjarige kennisprogramma Groene Veredeling, vanaf 2026
een onderzoeksprogramma van WR in samenwerking met LBI, om oplossingen te zoeken voor
de technische problemen in de biologische zaadteelt van veldgroentegewassen. Met de
kennis uit dit onderzoek kunnen de veredelingsbedrijven daarna verder aan de slag
om de zaadteelt van een aantal basisgewassen te verbeteren, zodat er een breed en
stabiel aanbod kan komen en er minder snel naar niet-biologisch zaad uitgeweken hoeft
te worden. Er is gestart met een verkenning van de belangrijkste knelpunten.
Onderzoek in extensieve landbouw
Daarnaast zet LVVN in op verbetering van de samenwerking en uitwisseling van relevante
kennis tussen diverse vormen van duurzame landbouw, zoals natuurinclusieve landbouw,
regeneratieve landbouw en biologische landbouw. Biologische landbouw maakt onderdeel
uit van het groeifondsvoorstel ReGeNL. Voor het verbeteren van de kennisuitwisseling
is eind 2025 een verdiepingssessie georganiseerd en zijn afspraken gemaakt om de acties
uit het actieplan «Groei van biologische productie en consumptie» en acties in het
groeifondsvoorstel ReGeNL op elkaar aan te laten sluiten.
Gezondheid
In het najaar publiceert de Wageningen Research de resultaten van een meerjarig onderzoek
van Wageningen Research, Universiteit van Utrecht en het Louis Bolk Instituut, naar
de gezondheidseffecten van gangbaar en biologisch voer voor varkens. Ik zal de onderzoeksresultaten
en een kabinetsreactie met de Tweede Kamer delen.
Onderwijs
– In opdracht van RVO/LVVN heeft een kwartiermaker in 2024–2025 geïnventariseerd wat
middelbare en hogere beroepsopleidingen en vakscholen in Nederland aanbieden over
biologisch in hun opleidingen. Op uitzonderingen na was het aanbod biologisch nog
relatief klein in het onderwijs. Wel lijkt er draagvlak onder de scholen om hier meer
in te gaan doen en zijn er al concrete ideeën om dit op te pakken, bijvoorbeeld om
studenten te laten rekenen aan verdienmodellen. Het gaat hier niet alleen om biologisch,
het is belangrijk dat studenten ook kennis maken met bijvoorbeeld regeneratief en
natuurinclusief.
– In vervolg op het advies van de kwartiermaker is eind 2025 een «Biocoalitie Onderwijs»
opgericht en is een trekker hiervan in 2026 aangesteld voor een periode van 4 jaar.
De biocoalitie is een netwerk van onderwijsinstellingen (mbo en hbo), bedrijven en
maatschappelijke organisaties die biologisch en regeneratief boeren inbedden in voedsel-
en landbouwopleidingen om het onderwijs van teelt tot retail en horeca klaar te maken
voor biologisch en natuurinclusief ondernemen. Scholen, boerderijen en ketenpartijen
die zich aansluiten bij de coalitie worden ondersteund in netwerkvorming, kennisdeling
en het opzetten van eigen plannen van aanpak. De biocoalitie gaat ook aan de slag
met Leven Lang Ontwikkelen: het delen van actuele kennis tussen scholen, het bedrijfsleven
en professionals in de praktijk.
Demonstratiebedrijven en experimenteerlocaties
In de periode 2023–2025 stond de GLB-projectsubsidieregeling demonstratieprojecten
(Subsidiemodule Agrarische Bedrijfsadvisering en Educatie – SABE) jaarlijks open.
Duurzame landbouwbedrijven die hun kennis en ervaring willen delen met andere landbouwers
konden een subsidie aanvragen om een demonstratiebedrijf te worden. Zo wordt bijgedragen
aan minder uitstoot en meer biodiversiteit. Ongeveer een derde van het aantal demonstratiebedrijven
dat subsidie heeft ontvangen was biologisch. Verder zijn er ook demonstratiebedrijven
die zich richten op regeneratieve landbouw en natuurinclusieve landbouw.
Begin 2025 was de openstelling van de subsidieregeling «Experimenteerlocaties» (SREL).
Samenwerkingsverbanden bestaande uit boeren, wetenschappers en regionale stakeholders
konden subsidie aanvragen voor het oprichten van experimenteerlocaties om samen te
werken aan de doorontwikkeling van kennis- en innovatie voor een toekomstbestendige
landbouw. In 2025 zijn er 3 experimenteerlocaties gehonoreerd. Geen van deze drie
zijn biologisch. Van 7 mei tot en met 18 juni 2026 is de tweede openstelling van de
subsidieregeling experimenteerlocaties. Een uitslag wordt in oktober verwacht.
Begin 2026 is het Nationaal Platform Agrarische Experimenteerlocaties van start gegaan.
Hierin delen 12 regionale experimenteerlocaties gericht op vernieuwing en verduurzaming
van de Nederlandse land- en tuinbouw, hun kennis en praktijkervaring om zo succesvolle
innovaties op te schalen en de toepassing in de sector te versnellen. Binnen de aangesloten
experimenteerlocaties speelt de transitie naar en de optimalisatie van biologische
landbouw een grote rol. Aandachtsgebieden zijn onder meer het realiseren van een gezonde,
weerbare bodem zonder chemische bestrijdingsmiddelen of kunstmest, natuurlijke en
biologische plaagbestrijding en het versterken van de biodiversiteit in en rondom
het boerenland.
Tot slot
Voorzitter, in de afgelopen drie jaar is hard gewerkt aan de uitvoering van het actieplan
«Groei van biologische productie en consumptie». Nagenoeg alle acties zijn in gang
gezet. Daarmee is al veel bereikt, hoewel nog niet alles in cijfers terug te zien
is. Tegelijkertijd is duidelijk dat de ambitie van 15% in 2030 nog buiten bereik is.
Zoals voorzien in het actieplan wordt in 2026 een tussentijdse beleidsevaluatie uitgevoerd
en wordt in een werkconferentie met stakeholders op 23 september 2026 besproken wat
er nog meer gedaan kan worden. Daarbij moeten we de internationale dimensie niet uit
het oog verliezen, immers, Nederlandse ondernemers opereren in een internationale
markt. De Europese Commissie is bezig met het opstellen van een nieuw EU Organic Action
Plan. Ik zal daarbij aandacht vragen voor het gelijke speelveld en het creëren van
goede marktkansen. De publicatiedatum is nog niet bekend, u zult hier op een later
moment middels een BNC fiche over geïnformeerd worden.
Rapporten
Uw Kamer heeft mij verzocht om voor het zomerreces van 2026 een kabinetsreactie te
sturen ten aanzien van een drietal rapporten.
Het rapport «Iedere boer telt. Een verkenning van knelpunten en belemmeringen die koplopers ervaren
bij de transitie naar een duurzamer landbouw- en voedselsysteem» van RVO is in het najaar van 2025 aan LVVN aangeboden. Het bevat 24 aanknopingspunten
om de dienstverlening door de overheid aan koplopers te verbeteren, in reactie op
een rapport van Caring Farmers. Deze koplopers zijn de eersten die nieuwe paden bewandelen
en hebben vaak een kleine omvang en andere bedrijfsvoering. Vaak is het beleidsinstrumentarium
hierop niet aangepast waardoor zij belemmeringen ervaren.
Het rapport «Toegankelijkheid financiële regelingen en regeldruk voor biologische boeren» betreft een inventarisatie door Biohuis onder biologische boeren en brengt in kaart
van welke regelingen biologische boeren geen of minder gebruik kunnen maken, in navolging
van de motie Bromet c.s. (Kamerstuk 36 410 XIV, nr. 47). Het rapport beschrijft 16 barrières op het gebied van GLB regelingen, leningen,
belastingmaatregelen, en de ervaren lastendruk.
Beide rapporten doen concrete aanbevelingen om de administratieve lasten te verminderen
en koplopers te ondersteunen. De rapporten zijn zeer behulpzaam bij onder meer het
verminderen van overbodige en onnodige regels. LVVN neemt deze aanbevelingen mee,
onder andere in de extensivering in de gebiedsgerichte aanpak en zonering (zie brief
«Weer ruimte voor boer, natuur en bouw).
RVO brengt de mogelijkheden in kaart om de eigen dienstverlening te verbeteren. De
eerste verbeteringen zijn inmiddels geïmplementeerd, zoals bijvoorbeeld het toevoegen
van bepaalde gewascodes aan de GLB ecoregeling. RVO adviseert ook over criteria die
kunnen worden toegepast om bepaalde zeer extensieve veehouderijen vrij te stellen
voor het nieuwe stelsel van stalbeoordelingen. Maar via alleen de dienstverlening
kunnen niet alle belemmeringen worden weggenomen. Ik zal mij inzetten om de aanbevelingen
uit deze rapporten, samen met RVO, verder op te pakken, en dit in samenhang op te
pakken met de verdere inspanningen om regelgeving te vereenvoudigen en regeldruk voor
onder andere ondernemers te beperken.
Het rapport «Samen schakelen voor biologisch – Ketenontwikkelvisie Biologische Landbouw naar 15%
in 2030» van Schuttelaar & Partners biedt aanknopingspunten voor de ontwikkeling en versterking
van ketens in de biologische landbouw. De twee uitgewerkte voorbeelden voor zuivel
en akkerbouw zijn behulpzaam. Verschillende aanbevelingen uit het rapport zijn al
overgenomen. In deze brief werden bijvoorbeeld al genoemd het ontwikkelen van een
strategie voor internationale handel, het stimuleren van dialoog en kennisuitwisseling
en het aanstellen van verschillende kwartiermakers of ketenregisseurs. In aanvulling
hierop wordt in het versnellingsplan biologische landbouw naar aanleiding van de motie
Bromet (Kamerstuk 36 800 XIV, nr. 32) onder meer ook ingezet op doorbraakprojecten in 10 biologische ketens en ketenafspraken
voor meer afzetzekerheid. Ik heb uw Kamer hierover geïnformeerd in de brief «Weer
ruimte voor boer, natuur en bouwen».
De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J. van Essen
Ondertekenaars
J. van Essen, minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur