Brief regering : Aanpak overlast in het openbaar vervoer door asielzoekers en voortgang maatregelen

28 642
Sociale veiligheid openbaar vervoer

Nr. 3615
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 3 juli 2026

Inleiding

Hoewel het grootste deel van de asielzoekers niet betrokken is bij incidenten, zorgt
een kleine groep voor overlast, onder meer in en rond het openbaar vervoer in Ter
Apel. Dit is onacceptabel en vraagt om gerichte inzet. Het kabinet zet in op een breed
pakket aan maatregelen en geeft uitvoering aan recente moties en gedane toezeggingen,
onder meer over de pendelbus en reguliere lijnen in Ter Apel, de situatie in Budel
en het veiligheidsconvenant.

In deze brief kom ik terug op een aantal moties en toezeggingen met betrekking tot
de aanpak van overlast. De volgende onderwerpen worden nader toegelicht:

(I) Vervoer tussen Ter Apel en Emmen

(II) Het toepassen van vrijheidsbeperkende en gebiedsbeperkende maatregelen

(III) Extra maatregelen Budel

(IV) Veiligheidsconvenant

(I) Vervoer tussen Ter Apel en Emmen

Sinds 2019 rijdt er een pendelbus rechtstreeks tussen station Emmen en aanmeldcentrum
Ter Apel om overlast op reguliere buslijnen te voorkomen. Mijn ministerie financiert
de pendelbus. De gemeente Westerwolde voert de aanbesteding uit voor de periode 2023–2026.
Voor de periode 2027–2031 vinden gesprekken plaats over de voortzetting van de pendelbus.

Motie van de leden Ellian en Ceulemans over garanderen dat de pendelbus tussen Emmen
en het aanmeldcentrum in Ter Apel nooit meer gratis wordt

In het Tweeminutendebat van 16 april 2026 heeft uw Kamer verzocht te borgen dat de
pendelbus tussen Emmen en het aanmeldcentrum in Ter Apel nooit gratis wordt aangeboden.
Sinds de start geldt als uitgangspunt dat voor gebruik van de pendelbus wordt betaald,
en dat blijft zo. Dit is een expliciete aanbestedingsvoorwaarde en dat zal ook zo
blijven in de periode 2027–2031. De pendelbus is voor iedereen toegankelijk en iedere
reiziger moet een kaartje kopen. Hiermee doe ik gestand aan de motie van de leden
Ellian en Ceulemans (Kamerstuk 19 637, nr. 3530) en aan mijn toezegging in het commissiedebat over de (veiligheids)situatie op de
buslijnen in Ter Apel. In de voorbereiding van de nieuwe aanbesteding voor de periode
2027–2031 wordt meegenomen dat erop wordt toegezien dat de pendelbus in Ter Apel financieel
niet gunstiger is dan regulier busvervoer, waarmee wordt voldaan aan de motie van
de leden Ellian en Ceulemans (Kamerstuk 19 637, nr. 3534).

Sociale veiligheid OV

Met betrekking tot de sociale veiligheid in het openbaar vervoer heb ik in de voortgangsbrief
«aanpak overlastgevende asielzoekers» d.d. 22 mei 2026 (Kamerstuk 19 637, nr. 3559) toegelicht dat mijn ministerie samen met vervoerders binnen de grenzen van de bestaande
wet- en regelgeving werkt aan diverse maatregelen om zwartrijden te voorkomen en te
sanctioneren, waar het opleggen van een reisverbod onderdeel van kan zijn. Daarnaast
worden in de praktijk reeds maatregelen getroffen, zoals toegangscontroles en incidentele
inzet van de AVIM bij gezamenlijke controles. Hiermee is voldaan aan de motie van
de leden Eerdmans en Veltman over een reisverbod voor zwartrijders van en naar Ter
Apel (Kamerstuk 19 637, nr. 3385).

Motie van het lid Ceulemans over zorgen voor beveiliging op de reguliere buslijnen
en de pendelbus tussen Emmen en Ter Apel

In het Tweeminutendebat van 16 april 2026 heeft uw Kamer verzocht te zorgen voor beveiliging
en/of boa’s op de reguliere buslijnen en de pendelbus tussen Emmen en Ter Apel zolang
dit nodig is (Kamerstuk 19 637, nr. 3531). Beveiliging in voertuigen zelf berust bij de vervoerder. Gemeentelijke boa’s hebben
geen handhavingsbevoegdheid in het voertuig en worden primair ingezet voor de openbare
orde in de publieke ruimte. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid kan daarom niet
zelf zorgen voor beveiliging in de bussen, maar ondersteunt gemeenten en ketenpartners
binnen ieders bevoegdheden bij het terugdringen van overlast op en rond deze lijnen.
Dit gebeurt onder andere via de decentralisatie-uitkering (DU) bij de aanpak overlastgevende-
en criminele asielzoekers. Gemeenten zijn vrij in de besteding van deze gelden. Voor
de hoogte van de DU wordt rekening gehouden met het aantal bewoners in het azc, amv
en de nabijheid van een station. De gemeente Westerwolde ontvangt financiering voor
de volgende maatregelen:

– Inzet van de pendelbus voor het tegengaan van overlast op de reguliere buslijnen.

– Inzet particuliere winkelbeveiliging in de winkels in het centrum van Ter Apel en
toezichthouders van het ministerie.

– Inzet van boa’s uit de flexpool boa, opgericht in samenwerking met de gemeente Groningen.
De flexpool is recent uitgebreid naar 16 boa’s, waarvan er 8 structureel worden ingezet
in Ter Apel. De boa’s worden ingezet in het centrum van Ter Apel, rond het aanmeldcentrum
in Ter Apel (inbegrepen het voorterrein) en ondersteunen bij het in- en uitstappen
bij de pendelbus.

– Aanschaf van camera’s rond het aanmeldcentrum in Ter Apel (inbegrepen het voorterrein).

Afgelopen mei is er een overeenkomst gesloten met de gemeente Emmen voor de extra
financiering van een aantal maatregelen ten behoeve van de beveiliging in het centrum
van Emmen en het dorp Nieuw-Weerdinge. De financiering wordt gebruikt voor de inzet
van 6 boa’s en een dienstauto voor de boa’s. Ook worden toezichthouders met een de-escalerende
werking ingezet.

Bovenstaande maatregelen en de inzet op beveiliging zien op mijn toezegging in het
commissiedebat over de (veiligheids)situatie op de buslijnen in Ter Apel.

(II) Het toepassen van vrijheidsbeperkende en gebiedsbeperkende maatregelen

Motie van de leden Lammers en Russcher over het maximaal toepassen van vrijheidsbeperkende
maatregelen bij overlast

In het Tweeminutendebat van 16 april 2026 heeft uw Kamer verzocht om, binnen de geldende
wettelijke kaders, de bestaande vrijheidsbeperkende en gebiedsbeperkende maatregelen
ten aanzien van asielzoekers die zich schuldig maken aan incidenten in het openbaar
vervoer of richting personeel van vervoerders direct, consequent en maximaal toe te
passen (Kamerstuk 19 637, nr. 3543). Dit betreft onder meer het beperken van de bewegingsvrijheid tot aangewezen gebieden,
het opleggen van gebiedsverboden voor overlastlocaties en, waar passend, het versneld
inzetten van een strenger toezichtregime. Ik onderschrijf het belang van een directe
en consequente inzet van deze maatregelen binnen de geldende wettelijke kaders en
met inachtneming van proportionaliteit, individuele beoordeling en uitvoerbaarheid.
Binnen deze kaders worden de maatregelen toegepast.

(III) Extra maatregelen Budel

Motie van de leden Ceulemans en Van der Plas over het zorgen voor extra maatregelen
om de overlast als gevolg van de opvanglocatie in Budel zo snel mogelijk terug te
dringen.

Op 4 februari 2026 heeft uw Kamer de motie van de leden Ceulemans (JA21) en Van der
Plas (BBB) aangenomen, waarin de regering wordt verzocht om aanvullend op bestaande
maatregelen extra stappen te zetten om de overlast als gevolg van de opvanglocatie
in Budel zo snel mogelijk terug te dringen (Kamerstuk 19 637, nr. 3510). Er worden verschillende maatregelen ingezet zoals een straattoezichtteam en extra
beveiliging op station Maarheeze door de NS. Daarnaast worden extra middelen verstrekt
aan de gemeente Cranendonck voor preventieve maatregelen om overlast tegen te gaan.
Een deel van deze inzet betrof reeds lopende maatregelen. Na aanneming van de motie
zijn aanvullende middelen aan de gemeente Cranendonck verstrekt, die de gemeente naar
eigen inzicht binnen het lokale overlastbeleid kan inzetten. Vanuit de gemeente vindt,
in samenspraak met het COA, in reguliere veiligheidsoverleggen actieve monitoring
van overlast plaats en kunnen waar nodig specifieke maatregelen worden ingezet. Tevens
is het ministerie blijvend in gesprek met zowel de gemeente Cranendonck als de vervoerders
over een structurele oplossing voor station Maarheeze.

(IV) Veiligheidsconvenant

Zoals toegezegd tijdens het commissiedebat over de (veiligheids)situatie in Ter Apel
wordt het veiligheidsconvenant nageleefd, daarmee wordt uitvoering gegeven aan de
gemaakte afspraken met betrokken partijen. Op dit moment wordt gewerkt aan de uitwerking
van het Convenant Sociale Veiligheid openbaar vervoer 2026–2031 waarbij de verantwoordelijkheden
van de betrokken partijen, zoals toegezegd, helder worden vastgelegd (TZ202604-209).
Zodra het convenant gereed is zal dit met uw Kamer worden gedeeld. Zoals toegezegd
wordt hierbij ook de registratie van incidenten met de pendelbus in Ter Apel in de
rapportage opgenomen.

(V) Toegang tot de Basisvoorziening Vreemdelingen

Ten aanzien van de toegang tot de BVV geldt dat wordt samengewerkt met de betrokken
afdelingen van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Op dit moment worden de
juridische en technische voorwaarden voor toegang geconcretiseerd en wordt gewerkt
aan de uitwerking. Omdat het hier gaat om toegang tot gevoelige informatie, dient
het realiseren van de toegang nauwkeurig te worden uitgewerkt. Het realiseren van
toegang tot de BVV is een belangrijke doelstelling en er wordt naar gestreefd om dit
zo spoedig en zorgvuldig mogelijk te operationaliseren. Langs deze lijn wordt er stand
gedaan aan de toezegging waarbij MAenM toezegt de Kamer voor het zomerreces te informeren
over de bevoegdheden van boa’s in het ov en de gesprekken met MJenV hierover TZ202604-208.
Hierover volgt een update bij de eerstvolgende voortgangsbrief aanpak overlastgevende
asielzoekers.

Met deze brief heb ik u geïnformeerd over de uitvoering van de aangenomen moties en
gedane toezeggingen rond de aanpak van overlast in en rond Ter Apel, Budel en het
openbaar vervoer. Waar relevant zal ik u tijdig nader informeren over resultaten en
vervolgstappen. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

De Minister van Asiel en Migratie,
G. van den Brink