Brief regering : Verdere traject nieuwe verdeling provinciefonds
36 800 C Vaststelling van de begrotingsstaat van het provinciefonds voor het jaar 2026
Nr. 5
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2026
Mede namens de Staatssecretaris van Financiën als medefondsbeheerder, informeer ik
u dat het de twaalf provincies gezamenlijk is gelukt onderling tot overeenstemming
te komen over een voorstel voor de nieuwe verdeling van het provinciefonds. Het kabinet
spreekt er grote dank en waardering voor uit dat de provincies vanuit verantwoordelijkheid
en eigen regie dit traject tot een mooi resultaat hebben weten te brengen. In deze
brief informeer ik u over het verdere traject.1
Op 3 juli 2025 zijn uw beide Kamers door mijn voorganger, mede namens de toenmalige
medefondsbeheerder de Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst, geïnformeerd
over de stand van zaken van de nieuwe verdeling van het provinciefonds2. Onze voorgangers hebben u toen laten weten dat het bestuur van het Interprovinciaal
overleg (IPO) gehoord hebbende het advies van de bestuurlijke adviescommissie (BAC)
Financiën en Openbaar bestuur op 3 juli 2025 in haar vergadering unaniem had besloten
aan de fondsbeheerders een voorstel te doen voor de verdere stappen. Dit voorstel
bevatte een tussenstap per 1 januari 2026 en randvoorwaarden om te komen tot een structureel
model voor 2027 en verder. Verder hebben onze voorgangers u toen laten weten het voorstel
voor de tussenstap en de randvoorwaarden om te komen tot een structureel model graag
over te nemen.
Sinds de zomer 2025 is er ambtelijk door de twaalf provincies samen met het Rijk gewerkt
aan deze randvoorwaarden. We waarderen het ten zeerste dat de provincies vervolgens
gezamenlijk de verantwoordelijkheid hebben genomen om te komen tot een voorstel voor
de verdeling van de middelen van de algemene uitkering van het provinciefonds.
Op 23 juni jl. hebben de twaalf provincies ons hun voorstel voor de verdeling van
het provinciefonds doen toekomen, zie bijlage 1. Een voorstel dat, zoals de provincies
schrijven, in hun ogen onderbouwd, transparant, navolgbaar, stabiel, uitlegbaar, redelijk
en billijk is. De provincies hebben daarbij aangegeven dat wat de provincies betreft
de uitkomst voldoet aan de door onze voorgangers opgenomen toetsingscriteria in de
brief van 3 juli 2025.
Als fondsbeheerders hebben we het model getoetst aan de randvoorwaarden zoals genoemd
in de brief van 3 juli 2025. Verder is door ons getoetst op of het model aansluit
bij de leefwereld van de provincies en voldoet aan de uitgangspunten van de Financiële-verhoudingswet
1997 (Fvw), op of het budgettair neutraal is en voor de individuele provincies financieel
inpasbaar is en op of het ook daadwerkelijk uitvoerbaar is (bijvoorbeeld geen complexe
monitoring). Ten aanzien van de Fvw is artikel 7 leidend: «De verdeling over de provincies
en gemeenten van het voor de algemene uitkeringen beschikbare bedrag houdt rekening
met de verschillen tussen de provincies onderling en de gemeenten onderling in het
vermogen tot het voorzien in eigen inkomsten en met de verschillen in noodzakelijke
uitgaven.»
Zoals in de brief van onze voorgangers van 6 maart 2024 aan beide Kamers3 aangegeven gaat het ten aanzien van de Fvw erom dat de verdeling de noodzakelijke
kosten van provincies moet volgen (kostenoriëntatie), rekening moet houden met de
mogelijkheden die provincies zelf hebben om een deel van die kosten uit eigen inkomsten
te dekken (inkomstenverevening), niet te gedetailleerd moet verdelen om te voorkomen
dat de verdeling als bestedingsnorm gaat werken (globaliteit) en beloning van goed
of slecht gedrag (ongewenste prikkelwerking) moet worden vermeden. Daarnaast moet
de verdeling in de tijd voldoende stabiel zijn, zodat budgetten niet te veel schommelen.
Maar de verdeling moet wel zo flexibel zijn dat deze meebeweegt met de veranderende
kosten die provincies maken.
Als fondsbeheerders hebben we geconcludeerd dat het door de gezamenlijke twaalf provincies
voorgestelde model aansluit bij de leefwereld van provincies, voldoet aan de Fvw,
budgettair neutraal is en voldoet aan de randvoorwaarden zoals verwoord in de brief
van 3 juli 2025.We omarmen dan ook het ontvangen voorstel voor de verdeling van de
algemene uitkering van het provinciefonds inclusief de randvoorwaarden van het ingroeipad
en van het periodieke onderhoud. Het voorstel zal door ons in de begroting van het
provinciefonds 2027 worden verwerkt en de provincies zullen in de septembercirculaire
2026 worden geïnformeerd.
Tot slot, zoals onze voorgangers ook in hun brief van 6 maart 2024 aan uw beide Kamers
heeft laten weten, zijn we ons als fondsbeheerders ervan bewust dat het verdeelmodel
van het provinciefonds onderdeel is van de financiële toekomst van provincies.
Het is wat de fondsbeheerders betreft van belang dat provincies nu en in de toekomst
goed in staat zijn en blijven om de opgaven waar zij voor staan in zijn algemeenheid
en in het bijzonder de brede maatschappelijke opgaven uit te voeren en dat er een
balans is en blijft tussen taken, ambities, middelen en uitvoeringskracht. De gesprekken
die hierover gaan zullen dan ook onverminderd doorgang blijven vinden.
Eenzelfde brief is ook aan de Eerste Kamer gezonden.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
P.E. Heerma
Ondertekenaars
P.E. Heerma, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties