Brief regering : Subsidiebeschikking HyStock ondergrondse waterstofopslag

32 849
Mijnbouw

Nr. 720
BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 3 juli 2026

Met deze brief informeer ik uw Kamer over mijn besluit om aan HyStock, als handelsnaam
van EnergyStock B.V., een beschikking te verlenen voor de ontwikkeling van de eerste
grootschalige ondergrondse waterstofopslag van Nederland. Dit besluit is van belang
voor de ontwikkeling van een betrouwbaar, betaalbaar en toekomstbestendig energiesysteem.
Waterstofopslag vormt een noodzakelijke schakel in de ontwikkeling van de Nederlandse
waterstofketen en is onmisbaar voor een goed functionerende waterstofmarkt.

Voor de uitvoering van deze opgave wordt voorzien in risicodeling tussen het Rijk
en EnergyStock B.V. voor een beperkt aantal specifiek geïdentificeerde risico's die
de tijdige realisatie van deze strategische energie-infrastructuur belemmeren. Hiervoor
wordt een subsidie van € 450 miljoen beschikbaar gesteld1. De hiervoor benodigde middelen zijn beschikbaar gesteld en opgenomen in de nota
van wijziging op de eerste suppletoire begroting van 2026 (Kamerstuk 36 915 XXIII, nr. 6). Uw Kamer heeft op 18 juni jl. ingestemd met de eerste suppletoire begroting van
de KGG-begroting 2026. Daarbij tevens ingestemd met de bijbehorende nota van wijziging
waarin de budgetophoging voor HyStock is verwerkt. Op 30 juni j.l. heeft de Eerste
Kamer ook beide voorstellen aangenomen.

Waterstofopslag als dienst van algemeen economisch belang

Nederland werkt aan de ontwikkeling van een waterstofsysteem als onderdeel van de
verduurzaming van het energiesysteem en de industrie. Daartoe wordt geïnvesteerd in
duurzame waterstofproductie, importvoorzieningen, het landelijke waterstoftransportnetwerk
en de omschakeling van industriële gebruikers.

Een goed functionerende waterstofmarkt vraagt echter meer dan productie, transport
en gebruik alleen. Voldoende opslagcapaciteit vormt een essentiële randvoorwaarde.
Opslag maakt het mogelijk om tijdelijke verschillen tussen vraag en aanbod op te vangen,
draagt bij aan leveringszekerheid en vergroot de flexibiliteit van het energiesysteem.
Waterstofopslag vervult in het toekomstige energiesysteem een vergelijkbare systeemfunctie
als de gasopslagen vandaag vervullen voor aardgas. Ook ondersteunt opslag het doelmatig
benutten van investeringen in productie, transport en industriële toepassingen. Waterstofopslag
maakt het immers mogelijk om duurzame energie die op bepaalde momenten in overschot
aanwezig is, vast te houden voor momenten waarop vraag en aanbod niet in balans zijn.

De ontwikkeling van waterstofproductie, waterstoftransport, waterstofgebruik en waterstofopslag
zijn dus géén opeenvolgende stappen, maar onderling afhankelijke voorwaarden voor
het ontstaan van een volwassen waterstofmarkt. Het ontbreken van één van deze schakels
beperkt de ontwikkeling van de gehele keten. Uit de Nationale Agenda Ondergrondse
Waterstofopslag blijkt dat Nederland reeds in de eerste fase van de waterstofmarkt
behoefte heeft aan grootschalige ondergrondse opslagcapaciteit2. Naarmate de productie en het gebruik van waterstof verder toenemen, zal deze behoefte
verder groeien. De capaciteit die met HyStock wordt gerealiseerd, is van essentieel
belang om het minimum van wat noodzakelijk wordt geacht om de eerste fase van de Nederlandse
waterstofmarkt mogelijk te maken. Daarmee zetten we een belangrijks stap naar de energie-infrastructuur
van de toekomst.

Het kabinet kwalificeert de ontwikkeling van een eerste tranche van vier opslagcavernes
daarom als een dienst van algemeen economisch belang (DAEB). Hiermee wordt geborgd
dat een voor het energiesysteem noodzakelijke voorziening tijdig wordt gerealiseerd.

Waarom overheidsingrijpen noodzakelijk is

Ondanks het maatschappelijke belang komt de benodigde opslagcapaciteit niet vanzelf
tot stand. De realisatie van ondergrondse energie-infrastructuur kent lange ontwikkeltijden.
Tussen de eerste verkenningen, vergunningprocedures, aanleg van cavernes, realisatie
van bovengrondse installaties en ingebruikname ligt doorgaans een periode van tien
tot vijftien jaar. Ook betreft dit project de realisatie van de eerste opslagcavernes
voor waterstof in Nederland: het is een primeur. Tegelijkertijd bevindt de Nederlandse
waterstofmarkt zich nog in een vroege ontwikkelingsfase. Hierdoor ontstaat een klassiek
coördinatieprobleem. Producenten wachten op afnemers, afnemers wachten op transportcapaciteit,
transporteurs wachten op voldoende marktvraag en opslagontwikkelaars wachten op voldoende
gebruikers, met het risico dat noodzakelijke infrastructuur te laat beschikbaar komt.
Het kabinet concludeert daarom dat sprake is van marktfalen dat gerichte publieke
interventie rechtvaardigt.

Het project HyStock

Project HyStock in Zuidwending is een grootschalige ondergrondse waterstofopslagfaciliteit
in Nederland. De opslag zal worden aangesloten op het landelijke waterstoftransportnetwerk
en beschikbaar zijn voor marktpartijen die waterstof willen opslaan. Het project voorziet
in de gefaseerde ontwikkeling van vier zoutcavernes voor waterstofopslag, inclusief
de benodigde bovengrondse installaties voor injectie, opslag en onttrekking van waterstof.
Deze vier cavernes dienen voor de opstart van de waterstofmarkt.

Nederland kent slechts een beperkt aantal locaties waar opslag van deze omvang technisch,
veilig en economisch haalbaar is. De locatie Zuidwending beschikt over unieke geologische
eigenschappen die geschikt zijn voor grootschalige opslag van waterstof in zoutcavernes.
Daarnaast is op de locatie reeds ervaring aanwezig met ondergrondse aardgasopslag
en is sprake van een gunstige aansluiting op bestaande en toekomstige waterstofinfrastructuur.
Zuidwending neemt daardoor een bijzondere positie in binnen de ontwikkeling van de
toekomstige Nederlandse waterstofinfrastructuur. Met dit project wordt de eerste stap
gezet in de opbouw van noodzakelijke opslagcapaciteit.

De ontwikkeling van HyStock vindt plaats binnen een zorgvuldig ruimtelijk en maatschappelijk
proces. Het project is aangemerkt als een project van nationaal belang. Voor de benodigde
ruimtelijke besluiten en vergunningen wordt sinds 2022 een projectprocedure doorlopen.
Verschillende partijen hebben zicht sterk ingespannen om de bewoners van het betrokken
gebied goed te informeren over wat dit voor hun gebied gaat betekenen. Deze procedure
voorziet ook in participatie van betrokken overheden en andere belanghebbenden en
een integrale belangenafweging. Het verlenen van deze beschikking laat de zelfstandige
beoordeling binnen deze procedure onverlet. Op verzoek van regionale overheden wordt
aanvullend samengewerkt aan een toekomstvisie voor Zuidwending, waarin de ontwikkeling
van waterstofopslag in dit gebied wordt bezien in samenhang met andere ruimtelijke
en economische ontwikkelingen in de regio. Samen met de Staatssecretaris van Klimaat
en Groene Groei heb ik op 23 maart 2026 de gelegenheid gehad om op werkbezoek te gaan
en met bewoners en regionale bestuurders te spreken.

Belasting van EnergyStock met de uitvoering van de publieke taak

EnergyStock wordt belast met de uitvoering van de hiervoor beschreven publieke taak.
Het project in Zuidwending vormt de eerste concrete invulling van de nationale opgave
om te komen tot een minimumniveau aan ondergrondse waterstofopslagcapaciteit. Bij
deze keuze heeft het kabinet betrokken dat Zuidwending beschikt over unieke geologische
eigenschappen voor opslag van waterstof in zoutcavernes, dat op de locatie bij EnergyStock
reeds kennis en ervaring aanwezig is met ondergrondse energieopslag en dat aansluiting
op het landelijke waterstoftransportnetwerk mogelijk is.

Ter uitvoering van de hiervoor beschreven dienst van algemeen economisch belang verleen
ik aan HyStock een beschikking waarin wordt voorzien in een gerichte vorm van risicodeling.
De beschikking maakt de uitvoering van de dienst van algemeen economisch belang mogelijk
en is beperkt tot risico's die rechtstreeks samenhangen met het marktfalen. De beschikking
voorziet in risicodeling voor drie specifiek geïdentificeerde risico's, die voortkomen
uit de wens om dit project voor de markt uit te ontwikkelen:

1. het risico verbonden aan de prijsontwikkeling van het benodigde kussengas; de markt
voor waterstof is in ontwikkeling en prijsvorming en beschikbaarheid moeilijk zijn
moeilijk te voorspellen zeker voor de noodzakelijke hoeveelheden;

2. het risico dat de opslagcapaciteit in de eerste jaren na ingebruikname niet tijdig
wordt gevuld (vollooprisico); de markt is in ontwikkeling en vraag en aanbod wachten
op elkaar;

3. het risico van vertragingen als gevolg van vertraagde vergunningverlening en daarmee
samenhangende procedures; het project is gestart en grote investeringen moeten worden
gedaan voordat de noodzakelijke vergunningen zijn afgegeven.

Voor deze risico's wordt een subsidie van € 450 miljoen beschikbaar gesteld. De beschikking
heeft nadrukkelijk niet het karakter van een generieke exploitatiegarantie. Evenmin
voorziet zij in afdekking van reguliere ondernemings- of marktrisico's en kostenoverschrijdingen
van de operationele of bouwkosten. HyStock blijft verantwoordelijk voor een doelmatige
uitvoering van het project, kostenbeheersing en het aantrekken van gebruikers van
de opslagfaciliteit.

Lessen uit eerdere waterstofinfrastructuurprojecten

Bij de vormgeving van deze beschikking heeft het kabinet nadrukkelijk lessen betrokken
uit eerdere publieke investeringen in waterstofinfrastructuur.

De Algemene Rekenkamer heeft op 10 december 2025 gewezen op het belang van een heldere
onderbouwing van het publieke belang, een duidelijke afbakening van marktfalen, transparantie
over risicoverdeling en het voorkomen van openeinderegelingen. Deze lessen zijn verwerkt
in de gekozen aanpak. Daarom is niet gekozen voor compensatie van algemene aanloopverliezen,
een brede exploitatiegarantie of een garantie op projectrendement. De beschikking
beperkt zich tot drie concreet geïdentificeerde risico's die rechtstreeks samenhangen
met de publieke systeemfunctie van waterstofopslag.

Daarnaast is de omvang van de subsidie gemaximeerd, blijven risico's waar mogelijk
bij de uitvoerende partij en vindt periodieke monitoring plaats van de uitvoering
van de publieke taak. Daarbij is expliciet gekozen voor een afbakening waarbij uitsluitend
risico's worden gecompenseerd die direct samenhangen met de uitvoering van de dienst
van algemeen economisch belang. Hiermee wordt voorkomen dat publieke middelen worden
ingezet voor het afdekken van reguliere ondernemingsrisico's.

Het kabinet geeft hiermee invulling aan de lessen die zijn getrokken uit eerdere investeringen
in energie-infrastructuur en borgt dat publieke middelen uitsluitend worden ingezet
waar sprake is van aantoonbaar marktfalen en een zwaarwegend publiek belang. Daarnaast
zal het kabinet, gelet op de motie van de leden Boomsma en Van den Berg (Kamerstuk
29 023, nr. 672), de Kamer periodiek informeren over de kostenraming, voortgang en haalbaarheid van
het landelijke waterstofnetwerk en het project HyStock.

Tot slot

De ontwikkeling van een waterstofeconomie vraagt om gelijktijdige investeringen in
productie, transport, opslag en gebruik. Het kabinet beschouwt deze onderdelen als
onderling afhankelijke bouwstenen van één geïntegreerd energiesysteem. De Nationale
Agenda Ondergrondse Waterstofopslag laat zien dat reeds in de eerste fase van de waterstofmarkt
behoefte bestaat aan grootschalige opslagcapaciteit. De capaciteit die met HyStock
wordt gerealiseerd vormt daarbij het minimum van wat noodzakelijk wordt geacht om
de marktontwikkeling mogelijk te maken.

Met het aanwijzen van deze opslagopgave als dienst van algemeen economisch belang
en het beschikbaar stellen van een begrensde subsidie creëert het kabinet de voorwaarden
om deze essentiële systeeminfrastructuur tijdig te realiseren. Het kabinet kiest er
daarmee voor om tijdig te investeren in alle noodzakelijke schakels van de toekomstige
waterstofketen. Alleen zo kan Nederland beschikken over een robuust energiesysteem,
zijn energiezekerheid versterken en zijn positie als duurzaam energie- en industriecluster
van Europese betekenis behouden.

De Minister van Klimaat en Groene Groei,
S. van Veldhoven-van der Meer