Brief regering : Verslag Landbouw- en Visserijraad van 22-23 juni 2026
21 501-32 Landbouw- en Visserijraad
Nr. 1825
BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID
EN NATUUR
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2026
Op 22 en 23 juni jl. vond de Landbouw- en Visserijraad (hierna: Raad) plaats in Luxemburg.
Met deze brief informeren wij de Kamer over de uitkomsten van de Raad.
I. Verslag Landbouw- en Visserijraad d.d. 22–23 juni 2026
Diversenpunt Voorzitterschap: Voortgangsrapportage Meerjarig Financieel Kader – Verordening
betreffende de voorwaarden voor steun van de Unie voor visserij, aquacultuur en maritiem
beleid voor de periode 2028–2034
Op voorspraak van het Cypriotisch voorzitterschap werd tijdens de Raad het agendapunt
over een deelakkoord voor de sectorale verordening voor visserij, aquacultuur, maritiem
beleid en oceaanpact onder het volgende MFK aangepast naar een diversenpunt waarbij
het voorzitterschap de Raad informeerde over de voortgang van de onderhandelingen.
Zowel de lidstaten als de Europese Commissie (hierna: Commissie) vonden dat aanzienlijke
vooruitgang is geboekt. Tegelijk bestonden er nog te veel onzekerheden voor veel lidstaten
om nu al in te kunnen stemmen. De zorgpunten van veel lidstaten hadden betrekking
op onduidelijkheden ten aanzien van financiering van de wettelijke taken (datacollectie,
controle en handhaving) en op de uitwerking van het Do No Significant Harm (DNSH)-principe;
het principe heeft als doel dat er geen ernstige afbreuk mag worden gedaan aan bestaande
EU-milieudoelstellingen. Deze aspecten zijn geen onderdeel van de sectorale verordening,
maar van respectievelijk de verordening betreffende Nationale en Regionale Partnerschapsplannen
(NRPP) en de verordening betreffende het prestatiekader. Daarnaast bestonden bij enkele
lidstaten en de Commissie nog zorgen over de onvolledige omzetting van het WTO-akkoord
over visserijsubsidies en het al dan niet expliciet opnemen van subsidiemogelijkheden
voor de nieuwbouw van vaartuigen. Nederland herkende enkele van de zorgen die verschillende
lidstaten opbrachten, met name over de financiering van de wettelijke taken en het
DNSH-principe, en maakte daarom nog een studievoorbehoud. Het Cypriotisch voorzitterschap
gaf aan tot de laatste dag van zijn mandaat te proberen om tot een akkoord te komen.
Duurzame visserij in de EU: stand van zaken en oriëntatie voor 2027 en de evaluatie
van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid
De Commissie presenteerde de evaluatie van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB)
en de jaarlijkse Commissiemededeling over de stand van zaken van duurzame visserij
in de EU en de oriëntatie op de vangstmogelijkheden voor 2027 en gaf aan dat steeds
meer visbestanden duurzaam worden beheerd. Tegelijkertijd is er echter ook een toename
van visbestanden die niet herstellen, vooral in de Oostzee en de Keltische Zee. De
Commissie benadrukte het belang van een goede balans tussen vlootcapaciteit en vangstmogelijkheden
en sprak haar zorgen uit over de impact van de hoge brandstofprijzen op het verdienvermogen
van de visserijsector. Om de huidige brandstofprijzencrisis het hoofd te bieden heeft
de Commissie het crisismechanisme onder het Europees Fonds voor Maritieme Zaken, Visserij
en Aquacultuur (EMFAF) geactiveerd als oplossing voor de korte termijn. Voor de lange
termijn is de energietransitie essentieel. De Commissie onderstreepte eveneens dat
lage lonen en onzekerheid over toekomstperspectief generatievernieuwing belemmeren.
In dat kader werd het belang van het veiliger maken en professionaliseren van het
visserijberoep genoemd. Ten aanzien van de implementatie van de aanlandplicht deelde
de Commissie mede dat de doelstellingen ten aanzien van selectiever vissen en het
verminderen van bijvangsten niet zijn gehaald en zij wees op het belang van het verbeteren
van de vangstregistratie en de implementatie van Remote Electronic Monitoring. In
het kader van de vangstonderhandelingen met derde landen gaf de Commissie aan te blijven
inzetten op duurzame partnerschappen en robuuste verdeelsleutels. Tevens benadrukte
zij dat een gelijk speelveld voor Europese vissers belangrijk is, maar niet ten koste
van duurzaamheid mag gaan. De Commissie noemde hier ook de overbevissing door Rusland
en riep zowel Rusland als de Faeröer op tot duurzame visserij.
In de Raad was brede steun voor de inzet op duurzame visserij gebaseerd op wetenschappelijke
vangstadviezen. Omdat klimaatverandering en andere antropogene factoren een steeds
grotere impact hebben op het herstel van visbestanden, vinden verschillende lidstaten,
waaronder Nederland, het belangrijk dat een meer holistische aanpak wordt gekozen,
waarbij ook het belang van stabiliteit en de sociaal-economische impact een nadrukkelijke
plaats hebben in de besluitvorming. Nederland wees in dit kader onder andere op het
belang van stabiliteit voor de investeringen die nodig zijn voor de modernisering
en de energietransitie. Verschillende lidstaten benoemden dat meer aandacht nodig
is voor de impact van toenemende populaties predatoren (aalscholvers en zeehonden)
op het herstel van visbestanden.
Het belang van een goede relatie met derde landen voor duurzame visserijakkoorden,
met verdeelsleutels gebaseerd op historische vangstrechten, werd ook door verschillende
lidstaten benadrukt. Veel lidstaten wezen op de moeilijke uitvoerbaarheid van de aanlandplicht
als een van de oorzaken voor het uitblijven van resultaten op het verminderen van
teruggooi. Twee lidstaten benadrukten dat enkel inzet op controle en handhaving de
situatie niet zal verbeteren. Nederland verwelkomde dat de Commissie in haar mededeling
aankondigt de aanlandplicht effectiever te willen maken, en gaf aan in dit kader te
werken aan een AI-systeem voor automatische vangstregistratie.
Vereenvoudiging was ook een belangrijk thema voor veel lidstaten. In dit kader werd
de urgentie van een herziening van de meerjarenplannen benoemd. Nederland wees daarbij
specifiek op de juridische onzekerheid van de 5%-regel. Ook werd door verschillende
lidstaten benoemd dat overbodige regelgeving modernisering van de vloot in de weg
staat. Het gaat daarbij om beperkingen aan investeringssteun in motoren en nieuwbouw
en bijvoorbeeld het capaciteitsplafond, maar ook om de controleregels. Tenslotte gaven
verschillende lidstaten aan dat het aquacultuurbeleid in een toekomstig GVB een prominentere
plek moet krijgen en voldoende financiering behoeft, mocht de EU haar ambitie met
betrekking tot groei van deze sector willen waarmaken.
Diversenpunt Europese Commissie: MedFish4Ever
De Commissie koppelde terug over de conferentie «MedFish4Ever» die mei jl. is gehouden
in Cyprus. De Commissie was blij met de grote opkomst van landen uit het hele Middellandse
Zeegebied. De discussies zagen op de cruciale rol van visserij en aquacultuur voor
de kustgemeenschappen. Het visserijbeheer in de Middellandse Zee laat een positieve
trend zien. De helft van de visbestanden herstelt en de MSY (Maximaal duurzame opbrengst)-doelstelling
lijkt voor het eerst haalbaar. Deelnemers hebben ook duidelijk gemaakt dat er nog
grote uitdagingen zijn, zoals overbevissing, en dat voor teveel bestanden nog geen
advies beschikbaar is. Op de conferentie zijn de prioriteiten vastgesteld voor het
komende decennium. Lidstaten aan de Middellandse Zee onderschreven de goede uitkomsten
van de conferentie en waren blij met de goede samenwerking. Nederland had onder dit
diversenpunt geen interventie. De volgende conferentie is in 2027 in Griekenland.
Diversenpunt Duitsland: Uitvoerbaarheid van EU-controlemaatregelen om de concurrentiekracht
van de Europese visserijmarkt te behouden
Duitsland benadrukte onder dit diversenpunt het belang van eenvoudige en goed uitvoerbare
controleregels en wees op problemen bij de uitvoerbaarheid van de tolerantiemarges
in de schattingen van het vangstgewicht aan boord. Tevens wees Duitsland op het belang
van goed werkende IT-systemen en interoperabiliteit en op aanhoudende problematiek
bij invoering van het IT-CATCH systeem voor im- en exportcertificaten. Elf lidstaten,
waaronder Nederland, steunden het diversenpunt van Duitsland. De Commissie zegde toe
om met een transparante en inclusieve werkmethode, in intensief overleg met de lidstaten,
te blijven werken aan uitvoerbare regelgeving. De Commissie noemde de uitvoeringsverordening
voor de weegverplichtingen cruciaal en benoemde eveneens de successen die al bereikt
zijn na invoering van het IT-CATCH-systeem met betrekking tot het weren van illegale
visproducten van de Europese markt.
Diversenpunt Letland: Europese visserij in West-Afrika: vooruitzichten en volgende
stappen
Letland vroeg aandacht voor het specifieke belang van een visserijakkoord tussen de
EU en Mauritanië voor de Letse visserijsector. Letland noemde de Europese inzet in
de onderhandelingen op het gebied van vangstmogelijkheden te laag en wees op het risico
van het mislukken van de onderhandelingen. Niet alleen zou dit desastreus zijn voor
de Letse visserijsector, ook zou de EU volgens Letland invloed verliezen in de regio.
Daarnaast wees Letland erop dat wanneer de EU niet slaagt in het afsluiten van een
duurzaam visserijakkoord, andere landen zoals Rusland en China de visserij zullen
overnemen. Veel lidstaten, waaronder Nederland, herkenden de zorgen van Letland en
spraken de hoop uit dat op politiek niveau snel een akkoord kan worden bevonden. De
Commissie gaf aan zich te blijven inzetten om zo snel mogelijk een visserijprotocol
met Mauritanië af te sluiten, maar niet tegen elke prijs. Het akkoord moet economisch
gezond, wetenschappelijk onderbouwd en financieel aantrekkelijk zijn. De Commissie
gaf ook aan oog te hebben voor de specifieke afhankelijkheid van Letland van dit akkoord
en wees de lidstaten op de mogelijkheid onbenutte quota te herverdelen.
Diversenpunt Voorzitterschap: Stand van zaken huidige wetgevende voorstellen (PRM-verordening;
Diertransportverordening)
Het Cypriotisch voorzitterschap informeerde de Raad over het voorlopige akkoord met
het Europees Parlement over de verordening inzake plantenvermeerderingsmateriaal (PRM)
en gaf een stand van zaken van de besprekingen over de Diertransportverordening.
Verordening inzake plantenvermeerderingsmateriaal
De meerderheid van de lidstaten gaf aan ingenomen te zijn met de compromistekst over
de PRM-verordening. Een aantal lidstaten benadrukte nogmaals het belang van een balans
tussen vereenvoudiging van regels, kwaliteit van zaaigoed en technologisch innovatie.
Nederland beaamde dat er een evenwichtig resultaat is bereikt.
Diertransportverordening
Bij de Diertransportverordening benoemde de Commissie dat het op dit controversiële
dossier zoekt naar oplossingen. Het merendeel van de lidstaten toonde zich kritisch,
met name over het evenwicht tussen dierenwelzijnsnormen, economische haalbaarheid,
administratieve lasten en de impact op veehouderijen. Daarnaast benadrukten lidstaten
het belang van het opleggen van dezelfde vereisten aan invoer uit derde landen en
het behoudt van Europees concurrentievermogen. Slechts enkele landen, waaronder Nederland,
gaven aan het dierenwelzijn tijdens transport te willen verbeteren, bijvoorbeeld door
meer ruimte, korte reistijden en lagere temperaturen. Nederland gaf aan dat het de
verbeteringen in de huidige teksten waardeert, maar dat het teleurstellend is dat
significante verbeteringen ten aanzien van belangrijke maatregelen over reistijden
en temperaturen ontbreken en dat de oorspronkelijke ambitie voor beter dierenwelzijn
daarmee op dit moment achterblijft.
Diversenpunt België: BSE-monitoring in Europa: afstemming op de criteria van de WOAH
België, gesteund door een groot aantal lidstaten, waaronder Nederland, stelde dat
de epidemiologische situatie rond Boviene Spongiforme Encefalopathie (BSE) sinds de
invoering van de EU-maatregelen voor BSE-monitoring en -bestrijding in 2001 aanzienlijk
is verbeterd. België verzocht de Commissie om de huidige EU-monitoringsprogramma’s,
in lijn met de aanbevelingen van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA),
aan te passen aan de criteria van de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH)
uit 2023.
België benadrukte dat het huidige monitoringssysteem kostbaar is en dat de vrijkomende
middelen kunnen worden ingezet voor de monitoring en bestrijding van zoönose en andere
opkomende dierziekten. Daarbij werd onder meer opgemerkt dat eventuele wijzigingen
gebaseerd moeten zijn op de meest recente wetenschappelijke inzichten, in verhouding
moeten staan tot de gezondheids- en economische risico’s, voldoende flexibiliteit
moeten bieden bij de uitvoering van de monitoring en tegelijkertijd een geloofwaardig
minimumniveau van controle moeten waarborgen.
De Commissie nam nota van de brede steun onder de lidstaten en gaf aan voornemens
te zijn de regelgeving via het Food and Feed vereenvoudigingspakket te actualiseren. De Commissie gaf aan uit te kijken naar een
spoedige afronding van dit traject, in samenwerking met de lidstaten.
Diversenpunt Roemenië: Het in goed gemotiveerde gevallen versoepelen van de strikte
beschermingsstatus van de berenpopulatie
Roemenië en Slowakije, met steun van een aantal lidstaten, agendeerden de moeilijkheden
die beide lidstaten ervaren met de hoeveelheid beren en de impact daarvan op de samenleving.
Gevolgen zijn onder andere toenemende aanvallen op mensen, schade aan landbouw en
hoge maatschappelijke (compensatie)kosten. Middels het diversenpunt vroegen de betrokken
lidstaten aan de Commissie om meer flexibiliteit te bieden in de strikte beschermingsstatus
van beren. Verschillende lidstaten spraken steun uit voor een discussie op EU-niveau
over meer flexibiliteit bij het beheer van berenpopulaties binnen het kader van de
Habitatrichtlijn, met name waar het gaat om het beperken van risico’s voor de veiligheid
van mensen. Daarbij werd benadrukt dat een wetenschappelijke onderbouwing van eventuele
maatregelen essentieel is.
De Commissie erkende de uitdagingen en zei klaar te staan om lidstaten te ondersteunen
bij het vinden van praktische oplossingen. De Commissie gaf aan uit te kijken naar
de suggesties van lidstaten in het kader van de stresstest van de Habitatrichtlijn.
Nederland intervenieerde niet.
Marktsituatie, in het bijzonder na de invasie van Oekraïne
Dit agendapunt begon met een virtuele bijdrage van vicepremier Taras Kachka van Oekraïne,
die een overzicht gaf van de huidige situatie in de Oekraïense landbouwsector en de
uitdagingen waarmee deze te maken heeft. Nederland, net zoals veel andere lidstaten,
onderstreepte wederom zijn steun aan Oekraïne en benoemde het belang van het investeren
in nauwe economische- en handelsbetrekkingen met Oekraïne. De Commissie gaf daarna
een overzicht van de marktsituatie van de verschillende landbouwsectoren. De Commissie
ging in op de situatie in het Midden-Oosten, die geleid heeft tot een grote stijging
van prijzen voor energie, brandstoffen en meststoffen. De Commissie gaf aan dat snel
doeltreffende wetgeving nodig is om agrariërs in de EU te ondersteunen. In dat kader
is op 12 juni jl. een wetgevend steunpakket voor agrariërs geïntroduceerd. Over de
Nederlandse positie is de Kamer geïnformeerd (Kamerstuk 2026D31252).
De Raad herkende het beeld dat veel boeren te maken hebben met hoge inputprijzen,
voornamelijk voor meststoffen, door onder andere de situatie in het Midden-Oosten
en Oekraïne en bedankte daarom de Commissie voor het mobiliseren van de landbouwreserve
en het bieden van flexibiliteit in de nationale strategische plannen (GLB-NSP) om
boeren te ondersteunen. Enkele lidstaten uitten daarbij hun zorg over de haalbaarheid
van de voorgestelde maatregelen en wezen op de mogelijk aanvullende lasten voor handhavingsautoriteiten.
In het algemeen waren de lidstaten tevreden met de publicatie van het Actieplan Meststoffen
(hierna: het Actieplan) van 19 mei jl. (Kamerstuk 22 112, nr. 4394) om agrariërs stabiele toegang te bieden tot voldoende en betaalbare meststoffen.
Nederland bedankte de Commissie voor het Actieplan en onderstreepte dat een efficiënter
en verstandiger gebruik van meststoffen door hergebruik, zoals RENURE, mogelijkheden
biedt om de afhankelijkheid van derde landen te verminderen. Veel andere lidstaten
benoemden ook de noodzaak om op de lange termijn de invoer van kritieke grondstoffen
vanuit derde landen te verminderen. Nederland wees op de noodzaak de energieafhankelijkheid
en het energieverbruik in de landbouw te verminderen, innovatie en duurzaamheid in
de landbouwsector te versterken en productiemethoden te ontwikkelen die efficiënter
zijn en om veerkrachtige gewassen te ontwikkelen. Als laatste riep Nederland samen
met veel andere lidstaten op om de marktsituatie te blijven monitoren.
Diversenpunt Voorzitterschap: Conferentie van de directeuren van de EU-betaalorganen
Het Cypriotisch voorzitterschap gaf een terugkoppeling van de directeurenbijeenkomst
van de EU-betaalorganen van 28 mei jl. Tijdens de bijeenkomst is gesproken over de
essentiële rol die betaalorganen vervullen (in Nederland de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland) in het uitvoeren van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De Commissie
benadrukte daarbij de link tussen prestatie en compliance en wees op het belang van
vereenvoudiging van audits.
Voorstellen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2027; Diversenpunt Voorzitterschap:
Stand van zaken huidige wetgevende voorstellen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid
na 2027; Diversenpunt Voorzitterschap: Stand van zaken biologische landbouw
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid na 2027 – Flexibiliteit, subsidiariteit en gemeenschappelijke
EU-doelstellingen
Het Cypriotisch voorzitterschap organiseerde een beleidsdiscussie over de vraag in
hoeverre de door het voorzitterschap voorgestelde amendementen op het Commissievoorstel
voor de nieuwe GLB-verordening evenwicht biedt tussen een duidelijk en coherent juridisch
kader, meer flexibiliteit voor de lidstaten en het behoud van de gemeenschappelijke
doelstellingen. Bij de introductie van het agendapunt gaf het Cypriotisch voorzitterschap
tevens een stand van zaken over de huidige wetgevende voorstellen voor het GLB na
2027.
Veel lidstaten, waaronder Nederland, gaven aan dat de voorgestelde amendementen in
de juiste richting bewegen. Daarbij werden subsidiariteit en flexibiliteit benadrukt
als belangrijke uitgangspunten. Meerdere lidstaten benadrukten dat GLB-interventies
moeten aansluiten bij de nationale, regionale en lokale omstandigheden. Zo pleitten
enkele lidstaten ervoor om steunmaatregelen voor kleine landbouwers vrijwillig te
houden. Nederland benadrukte, samen met diverse andere lidstaten, dat de gemeenschappelijke
GLB-doelstellingen moeten worden gerealiseerd, maar dat het aan de lidstaten zelf
is om te bepalen met welke instrumenten deze doelstellingen worden bereikt. De Commissie
wees hierbij op de spanning tussen de wens van veel lidstaten voor meer flexibiliteit
enerzijds en het behalen van gemeenschappelijke doelstellingen anderzijds.
Als voorbeeld van een aanpak waarbij gemeenschappelijke doelstellingen worden gecombineerd
met voldoende flexibiliteit, pleitte Nederland voor het voorstel om 6% van het GLB-budget
te reserveren voor jonge landbouwers, mits lidstaten voldoende vrijheid behouden om
zelf invulling te geven aan de instrumenten waarmee deze doelstelling wordt gerealiseerd.
In dezelfde lijn pleitte Nederland voor de herintroductie van een afzonderlijk geoormerkt
budget binnen de GLB-envelop voor natuur-, milieu en klimaatdoelen. Ook andere lidstaten
benadrukten het belang van een voldoende ambitieuze gezamenlijke inzet op de groene
doelen, onder meer met het oog op het behoud van een gelijk speelveld binnen de Europese
Unie.
Verder onderstreepte Nederland het belang van betere randvoorwaarden voor lidstaten
om te kunnen kiezen voor groene GLB-maatregelen. In dat kader stelde Nederland voor
om de volledige DABIS-bandbreedte geleidelijk te verlagen en de ondergrens van deze
bandbreedte eventueel te schrappen, zodat lidstaten meer ruimte krijgen om een voor
hun situatie passende mix van GLB-instrumenten samen te stellen. Het verlagen van
de ondergrens van de bandbreedte werd ook bepleit door drie andere lidstaten.
Nederland benadrukte, zoals veel andere lidstaten, het belang van een tijdige implementatie
van het nieuwe GLB, om stabiliteit en voorspelbaarheid voor begunstigden te waarborgen.
Daarnaast benadrukten diverse lidstaten het belang van vereenvoudiging van het GLB
en het terugdringen van administratieve lasten. Ook pleitten veel lidstaten ervoor
de invulling van de definitie van de actieve boer aan de lidstaten over te laten,
zodat inkomenssteun gericht kan worden ingezet. Tot slot bleven verschillende lidstaten,
zoals ook eerder naar voren kwam tijdens eerdere Raadsdiscussies, kritisch over de
omvang van het huidige GLB-budget.
Gemeenschappelijke Marktordening en biologische landbouw
Het Cypriotisch voorzitterschap gaf tevens een stand van zaken van de voortgang op
het wijzigingsvoorstel biologische landbouw en op de huidige wetgevende voorstellen
voor de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO), onder andere over het bereikte akkoord
tussen de Raad en het Parlement over de positie van de boer in keten op 5 maart 2026.
Nederland bedankte het Cypriotisch voorzitterschap voor de voortgang op het wijzigingsvoorstel
biologische landbouw, omdat het de ambitie op het gebied van productie en gebruik
in de biologisch landbouw helpt.
De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J. van Essen
De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, S.P.A. Erkens
Indieners
-
Indiener
J. van Essen, minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur -
Medeindiener
S.P.A. Erkens, staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur