Brief regering : Vervolg rechterlijke uitspraken handhaving inburgering
32 824 Integratiebeleid
Nr. 512
BRIEF VAN DE MINISTER VAN WERK EN PARTICIPATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2026
De afgelopen jaren hebben rechterlijke uitspraken impact gehad op de boetes voor asielstatushouders
die verwijtbaar niet binnen de inburgeringstermijn zijn ingeburgerd.1 Mijn ambtsvoorgangers hebben de Tweede Kamer daarover op meerdere momenten geïnformeerd.2 Ik informeer uw Kamer met deze brief nader over de gevolgen van deze uitspraken en
over de nieuwe uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
van 18 februari jl.
Wi2013
Het Hof van Justitie van de Europese Unie en van de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State (hierna: Afdeling) hebben in 2025 uitspraken gedaan over de Wet
inburgering 2013 (hierna: Wi2013). In de kern heeft de Afdeling geconcludeerd dat
een gebrek aan resultaat, namelijk het feit dat een asielstatushouder het inburgeringsexamen
niet met succes heeft afgelegd, niet stelselmatig mag worden bestraft met een geldboete.
Dit is strijdig met (hoger) Unierecht. Daarnaast heeft de Afdeling bepaald dat onder
de Wi2013 het opleggen van een terugbetalingsverplichting van de lening aan asielstatushouders
niet is toegestaan, omdat een verplicht inburgeringsprogramma voor hen in beginsel
kosteloos dient te zijn.
Als gevolg van deze uitspraken heeft mijn voorganger uw Kamer vorig jaar geïnformeerd
dat DUO in zijn opdracht geen boetes meer oplegt aan asielstatushouders onder de Wi2013
(nog wel aan gezins- en overige migranten, want de rechterlijke uitspraken zien niet
op deze groepen).3 Ook is bepaald dat lopende leningen niet meer hoeven worden terugbetaald. Onherroepelijke
besluiten over boetes en leningen van asielstatushouders onder de Wi2013, waar tegen
geen bezwaar of beroep meer mogelijk is, zijn naar aanleiding van deze uitspraken
niet ingetrokken.
Herzien onherroepelijke besluiten Wi2013
Met een recente uitspraak van de Afdeling van 18 februari jl.4 is echter duidelijk geworden dat de eerdere rechterlijke uitspraken uit 2025 ook
zien op onherroepelijke besluiten betreffende de boete en de terugbetaling van de
lening door asielstatushouders. De Afdeling geeft aan dat ook dergelijke besluiten
gezien de eerdere uitspraken onmiskenbaar onjuist zijn geweest en het onredelijk zou
zijn om deze besluiten in stand te laten.
Ik zie mij dan ook genoodzaakt alle reeds genomen en vaststaande besluiten bij verwijtbare
termijnoverschrijdingen te herzien waar het asielstatushouders onder de Wi2013 betreft.
Dit betekent dat betaalde bedragen voor boetes en/of aflossing van leningen zullen
worden terugbetaald aan de betreffende asielstatushouders en de nog openstaande bedragen
voor asielstatushouders worden kwijtgescholden. Dit betreft samen circa 3.300 personen.
Ik heb DUO gevraagd hiervoor een herstelactie op te zetten. Het streven is om dit
najaar te starten met de herstelactie. Ik heb hier in totaal € 9 miljoen voor gereserveerd.
Daarvan is ongeveer € 5,8 miljoen gereserveerd voor het terugbetalen van afgeloste
leningen en boetes5 en € 3,2 miljoen voor o.a. wettelijke rente over de betaalde bedragen (conform de
Algemene wet bestuursrecht) en uitvoeringskosten. Dekking voor deze herstelactie wordt
gevonden binnen de SZW-begroting en verwerkt bij de augustusbesluitvorming. De nog
openstaande bedragen van asielstatushouders (circa € 9 miljoen) worden kwijtgescholden.
Dit heeft geen gevolgen voor de begroting, omdat aan de ontvangstenkant geen rekening
wordt gehouden met terugbetalingen door asielstatushouders. Ik informeer uw Kamer
in het najaar over de nadere uitwerking en voortgang van de herstelactie.
Wetswijziging Wi2021
Daarnaast heeft mijn voorganger de Tweede Kamer geïnformeerd over handhaving onder
de Wet inburgering 2021 (hierna: Wi2021)6 en het feit dat DUO ook onder de Wi2021 geen boetes meer oplegt aan asielstatushouders.
Die boetes zijn immers vergelijkbaar met die onder de Wi2013, want de boetes zien
op resultaat. Daarmee zijn zij eveneens in strijd met (hoger) Unierecht. Dit laat
onverlet dat de Wi2021 nog steeds voorziet in een boetemogelijkheid om de inburgeringsplicht
bij asielstatushouders te handhaven. Mijn voorganger heeft uw Kamer geïnformeerd over
het standpunt van SZW en VNG dat de gemeentelijke boetes die op inspanning zien nog
wel opgelegd kunnen worden, mits dit zorgvuldig en individueel gebeurt.
Ik zie juridisch geen ruimte om voor asielstatushouders wederom een boete door DUO
voor een gebrek aan resultaat in te voeren. Daarnaast is het invoeren van een boete
voor asielstatushouders door DUO op inspanning niet mogelijk náást de gemeentelijke
boetes, die ook op inspanning zien. Dat is immers strijdig met het fundamentele rechtsbeginsel
dat iemand niet twee keer gestraft kan worden voor hetzelfde feit (ne bis in idem).
Gemeenten hebben gezien hun regierol het beste zicht op inburgeraars en hun inspanningen
in het inburgeringstraject. De wettelijke bepalingen voor boetes door DUO (artikel 24
en 25 Wi2021) dienen daarom voor asielstatushouders geschrapt te worden. Ik zet hiervoor
een wetswijziging in gang. Aangezien de Wi2021 geen bepaling kent omtrent leningen
van asielstatushouders en inburgeren voor hen kosteloos is, hoeft de wet op dat punt
niet aangepast te worden.
Ik vind het belangrijk dat gemeenten als onderdeel van hun regierol waar nodig daadwerkelijk
invulling geven aan de bevoegdheid en verantwoordelijkheid om de inburgeringsplicht
te handhaven. Dat verandert niet door de uitspraken van de Afdeling. Gemeenten beschikken
over verschillende instrumenten om inburgeraars te stimuleren én aan te spreken op
hun verplichtingen. Ik blijf daarom nauwgezet monitoren hoe gemeenten handhaven en
inburgeringsplichtigen stimuleren om tijdig aan hun plicht te voldoen. In overleg
met de VNG wil ik bezien op welke wijze gemeenten hierbij verder kunnen worden gefaciliteerd
en of nadere regelgeving gewenst is om te borgen dat de inburgeringsplicht ook daadwerkelijk
wordt nageleefd.
De Minister van Werk en Participatie, A.A. Aartsen
Indieners
A.A. Aartsen, minister van Werk en Participatie