Brief regering : Update Actieplan Productiezekerheid Onbemenste Systemen
27 830 Materieelprojecten
Nr. 511
BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2026
«De belangrijkste les die de oorlog in Oekraïne ons heeft geleerd, is dat het gebruik
van onbemenste systemen oorlog voeren ingrijpend en voorgoed heeft veranderd»1. Militaire operaties veranderen en dagen militaire organisaties uit om mee te veranderen.
Snelheid is nodig om een achterstand te voorkomen. Creativiteit is nodig om meer en
goedkoper te kunnen produceren dan de tegenstander. En samenwerking is nodig om de
beste systemen te realiseren voor onze militairen in het veld, op zee en in de lucht.
Eerder is uw Kamer geïnformeerd over het Actieplan voor de Productiezekerheid van
Onbemenste Systemen (APOS)2. In deze brief informeren wij uw Kamer over de voortgang en drie nieuwe initiatieven
binnen het Actieplan: Defensie investeert fors in lange afstandsdrones, onbemenste
grondsystemen en software voor drones. Tot slot beschrijven we aanvullende maatregelen
ter versnelling, om een Europese koploper te worden en te blijven.
Het doel van APOS is om de krijgsmacht te voorzien van de beste systemen die op elk
moment up-to-date zijn, met het vermogen om het gevecht langere tijd vol te kunnen
houden als dat moet. Dat vraagt om een florerende Nederlandse industrie voor onbemenste
systemen, die ook internationaal een belangrijke bijdrage kan leveren. Defensie heeft
tot op heden met de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie en het Actieplan
forse stappen gezet. Er zijn investeringen gedaan in onbemenste systemen voor de Nederlandse
krijgsmacht, te land, ter zee en in de lucht en in Nederlandse productie van cruciale
componenten. Ook in de steun aan Oekraïne heeft Nederland actief ingezet op de productie
en levering van drones. In Nederland geproduceerde drones maken een verschil in de
verdediging tegen Russische agressie. Defensie leert daarbij continu van deze samenwerking
met Oekraïne.
Maar we moeten nog verder versnellen. Operationele eenheden van Defensie hebben sneller
toegang nodig tot nieuwe innovatieve producten. De tijdlijn van idee naar prototype
tot productie moet korter. We moeten de Nederlandse industrie, kennisinstellingen
en universiteiten prikkelen en faciliteren om gezamenlijk de beste systemen te ontwikkelen.
De defensieorganisatie en samenwerkingsmechanismen met de markt moeten er op zijn
gericht om dit mogelijk te maken. Aan de hand van de drie actielijnen lichten wij
toe welke stappen Defensie heeft gezet en welke aanvullende maatregelen wij nemen
om te versnellen.
1. Investeringen in de industrie voor onbemenste systemen: extra impulsen en perspectief
Orders van Defensie kunnen een dynamiek in de markt brengen die leidt tot een ecosysteem
waarin op basis van samenwerking voortdurende innovatie, productie en opschaling plaatsvindt.
Zonder orders komt er geen ecosysteem tot stand. Tegelijkertijd koopt Defensie pas
producten als deze goed genoeg zijn voor onze mensen in het veld. Dit leidt tot een
patstelling die we moeten doorbreken. Om tot relevante industrie en het kunnen verwerven
in Nederland te komen zijn innovatie, industrialisatie en opschaling nodig, mét zekerheid
van uiteindelijke afname door Defensie. Een belangrijke rol die Defensie daarom in
een nationaal ecosysteem voor onbemenste systemen heeft, is de rol van «smart developer».
Met het Actieplan zet Defensie nieuwe stappen om de markt voor onbemenste systemen
van een impuls te voorzien. Dat doet Defensie met gerichte investeringen waarin materieelvoorziening
en industriebeleid samen komen. Hierbij wil Defensie de tijdslijn van idee tot implementatie
fors verkorten. Defensie doet dit door operationele eenheden direct met de industrie
samen te laten werken. De contracten die Defensie aan gaat, bieden de betrokken bedrijven
voldoende financiële omvang en een meerjarige perspectief, zodat zij de kans krijgen
om van prototype-ontwikkeling tot productie over te gaan («launching customership»). Tegelijkertijd blijft Defensie in specifieke gevallen de bedrijven uitdagen om
onderling te concurreren voor de beste innovaties, technologie en productiemethoden.
Op basis van deze concurrentie selecteert Defensie de beste partner voor het gewenste
effect dat in de krijgsmacht breed zal worden geïmplementeerd.
Defensie start daartoe vanuit APOS de volgende drie nieuwe initiatieven:
– Lange-afstandswapensystemen: drones hebben zich ontwikkeld van verkenningsmiddelen
tot ook offensieve en defensieve wapensystemen. Als onderdeel van het project «Verwerving
onbemenste systemen»3 gaat Defensie met het Nederlandse bedrijfsleven in een programma van vijf jaar werken
aan de ontwikkeling en productie van langeafstand wapensystemen voor de Nederlandse
krijgsmacht (2027–2031). We richten een speciale landmachteenheid op die de systemen
gaat beproeven en gebruiken4. Voor het gehele programma stelt Defensie ruim 150 miljoen euro beschikbaar, binnen
het Defensie Materieelbegrotingsfonds. Defensie implementeert in dit programma de
lessen uit Oekraïne.
– Onbemenste grondsystemen: Defensie daagt het Nederlandse bedrijfsleven uit om de (door)ontwikkeling
van onbemenste grondsystemen te versnellen. Defensie gaat daarom in de zomer van 2026
in gesprek met verschillende bedrijven om de beste operationele toepassingen voor
de krijgsmacht te realiseren. Defensie schetst actief een perspectief voor de lange
termijn, door de lopende behoeftestelling voor onbemenste grondsystemen (onder andere
voor het nieuwe Tankbataljon en het pantserinfanteriebataljon) te verbinden met deze
vraag aan de markt5.
– Software voor drones: Defensie gaat een strategisch partnerschap aan met het bedrijf
Intelic. In samenwerking met dit Nederlandse bedrijf gaat Defensie software ontwikkelen
voor de inzet van drones op het slagveld. Defensie acht het van cruciaal belang dat
deze ontwikkeling plaatsvindt met een Nederlands bedrijf om de ontwikkeling en het
behoud van de kennis en technologie in Nederland te borgen.
Soms bestaat er nog geen (Europese) eindoplossing voor een gewenst operationeel effect
van de Nederlandse krijgsmacht. Dit geldt nadrukkelijk in de verdediging tegen drones.
Dit vraagt om een regisserende rol van Defensie in de markt, waarin de juiste voorwaarden
worden geschept om nieuwe samenwerkingen tussen kansrijke Nederlandse bedrijven tot
stand te brengen6. Defensie doet dit aan de hand van de APOS Industry Challenges. In deze challenges ontwikkelt Defensie kansrijke oplossingen tot een gewenst effect
voor de krijgsmacht, samen met de industrie. Er zijn reeds twee van deze challenges
gestart met een omvang van respectievelijk 15 en 30 miljoen euro, vanuit de 1,1 miljard
euro die Defensie beschikbaar heeft gesteld voor strategische samenwerking met de
industrie. Succesvolle oplossingen hebben zicht op een langjarige relatie met Defensie
die zekerheid biedt voor opschaling. In Q3 2026 en Q1 2027 zal Defensie het resultaat
van deze challenges beproeven. Defensie verwacht dit najaar een nieuw programma te
starten (zo mogelijk binnen de op te richten Defensie Innovatie en Opschalingsautoriteit),
op basis van deze werkwijze.
2. Continue doorontwikkeling van onbemenste systemen: nieuwe benadering en versimpeling
Defensie leert van de huidige conflicten in de wereld. Een centrale les is daarin
dat het tempo van ontwikkelingen hoog ligt. Aanpassingsvermogen redt levens. Binnen
elk Operationeel Commando wordt gewerkt aan versnelling op het gebied van onbemenste
systemen, zodat Defensie nieuwe ontwikkelingen continu kan implementeren in de operationele
doctrines. Defensie doet dit met bijvoorbeeld de Taskforce Drones (Commando Landstrijdkrachten) en de Taskforce Maritime Uncrewed (Commando Zeestrijdkrachten). Binnen de Luchtmacht wordt in rap tempo kennis opgebouwd
voor Combat Collaborative Aircraft (CCA) en binnen de Marechaussee is de inzet van drone en counterdrone systemen een
prioriteit.
Dit aanpassingsvermogen vraagt om andere samenwerkingsvormen met de markt. Defensie
investeert steeds vaker in partnerschappen, waarin producten continu kunnen worden
doorontwikkeld. Met het Actieplan verstevigt Defensie deze aanpak. Voor drones vraagt
Defensie de industrie niet langer om een specifiek product, maar om een operationeel
effect. Op basis van dit effect, werkt Defensie langjarig met de industrie samen (binnen
een zogeheten «kavel»). Defensie en de betreffende bedrijven zullen binnen een dergelijke
kavel producten continu doorontwikkelen om in het operationele effect te kunnen blijven
voorzien. Defensie past haar behoeftestellingsproces hierop aan. De voortgang wordt
getoetst aan de hand van vooraf afgesproken mijlpalen. Op deze wijze past Defensie
haar behoeftestellingsproces en contractvormen op het gebied van drones aan. Hiermee
vergroot Defensie ook de private financierbaarheid van bedrijven. Wanneer bedrijven
meer afnamezekerheid hebben, kunnen private financiers ook meer financiering verschaffen,
bijvoorbeeld voor werkkapitaal of nieuwe productiefaciliteiten
Tegelijkertijd vraagt aanpassingsvermogen om versimpeling. Ontwikkelingen aan het
front vragen om directe aanpassingen. Bijvoorbeeld in de technische functie in de
drone; of de noodzaak om onderdelen te 3D-printen. Tijdens de oefening Fighter Lion en de Maritime Uncrewed Sea Trials (MUST) werkte Defensie daarom met de industrie en kennisinstellingen, direct achter
het «front» samen. Dit TechDevOps-concept (Technology Development Operations) is succesvol en implementeert Defensie nu samen met de Nederlandse industrie en
kennisinstellingen.
3. Succesvoorwaarden en wegnemen barrières
Internationale samenwerking
Nederland ziet internationaal grote kansen om het Actieplan verder te versnellen.
Zo is samenwerking met Oekraïne op het gebied van onbemenste systemen een randvoorwaarde
voor succes in Nederland. Oekraïne is bewezen koploper op het gebied van inzet van,
en verdediging tegen, drones in de verdediging tegen de aanhoudende Russische agressie.
Defensie leert daarom actief van de operationele ervaring van Oekraïne en spoort Nederlandse
bedrijven aan de samenwerking met Oekraïense partners te verdiepen, bijvoorbeeld via
het Build With Ukraine-programma waarmee de productie van Oekraïense systemen in Nederland mogelijk wordt
gemaakt.
Europese samenwerking op het gebied van onbemenste systemen is een belangrijke succesvoorwaarde
voor de Nederlandse krijgsmacht én industrie. Alleen in een Europese context kan onze
industrie wereldwijd concurreren met de besten. Daarom heeft Nederland de leiding
genomen in de European Priority Capability Area Drones & Counterdrones, samen met Letland, Kroatië, Denemarken en Spanje. Door met prioriteit te bouwen
aan Europese samenwerking, kunnen Europese krijgsmachten het potentieel van de Europese
markt versterken. Op basis van deze economische kracht van een gemeenschappelijk Europa,
versterken we de collectieve verdediging van de NAVO. Nederland hanteert daarbij een
visie voor een Europees ecosysteem voor onbemenste systemen over twee sporen:
1. Gezamenlijke partnerschappen met de Europese industrie, door vraag te bundelen op
basis van gewenste effecten van de Europese krijgsmachten. Door gezamenlijk gewenste
effecten in de markt te plaatsen, wordt de Europese markt uitgedaagd om hechter samen
te werken, met open toeleveringsketens.
2. Gezamenlijk testen en experimenteren in een netwerk van Europese Drone Technology Hubs, zodat krijgsmachten, industrie, kennisinstellingen elkaar binnen Europa makkelijker
vinden en gezamenlijk kunnen ontwikkelen en produceren op basis van pan-Europese kwaliteitseisen.
Strategische afhankelijkheden
Het ontwikkelen en produceren van onbemenste systemen begint bij toegang tot de noodzakelijke
technologie, componenten en grondstoffen. Defensie gaat daarom proactief ongewenste
afhankelijkheden terugdringen, om de leveringszekerheid van onbemenste systemen te
versterken. Daartoe onderneemt Defensie de volgende acties:
– Defensie streeft naar strategische onmisbaarheid van de Nederlandse industrie in de
markt voor drones. Dat betekent dat Defensie inzet op de ontwikkeling en productie
van kritieke componenten voor drones in Nederland op gebieden waarin Nederland een
toonaangevende internationale positie kan innemen, alsmede de ontwikkeling, productie
en doorontwikkeling van drones in Nederland, in samenwerking met buurlanden.
– Defensie gaat de veiligheidsbelangen van de Nederlandse staat actief wegen binnen
verwerving van drones. Indien noodzakelijk, worden aanvullende afspraken bovenop de
geldende veiligheidsmaatregelen gemaakt met bedrijven die leveren aan Defensie om
de productie- en leveringszekerheid van de krijgsmacht al bij de start van een samenwerking
te waarborgen.
– Defensie geeft actief de voorkeur aan samenwerking met bedrijven die de herkomst en
leveringszekerheid van componenten voor drones kunnen aantonen in het verwervingsproces.
We implementeren hiervoor een bonus-malus systeem.
– Defensie is voor de leveringszekerheid van specifieke systemen soms afhankelijk van
anderen. Indien dit risico’s voor het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht oplevert,
start Defensie (parallel aan verwerving voor urgente behoeften) ontwikkelingstrajecten
om met Nederlandse en Europese producenten alternatieve systemen te realiseren die
hetzelfde effect kunnen bewerkstelligen.
– Defensie identificeert componenten binnen onbemenste systemen welke van kritiek belang
zijn voor het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht. Indien kritieke afhankelijkheden
op specifieke componenten bestaan, zal worden bezien of deze componenten met de markt
en kennisinstellingen kunnen worden ontwikkeld en kunnen leiden tot toonaangevende
Nederlandse of Europese producten. Informatie daaromtrent haalt Defensie uit nationaal
onderzoek door de kennisinstellingen en de onderzoeken die de Nederlands geleide Working Group Enablement van de Drone Capability Coalition (DCC) in samenwerking met het Nederlands Materialen Observatorium (NMO).
– Defensie trekt in het versterken van de productie- en leveringszekerheid voor componenten
en grondstoffen nauw op met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat dat de
Nationale Grondstoffenstrategie (NGS) coördineert. Binnen de NGS is leveringszekerheid
voor de defensie-industrie als een van de prioritaire gebieden aangemerkt. Uw Kamer
wordt voor de zomer geïnformeerd over de Kabinetsinzet Nationale Grondstoffenstrategie.
Testen en experimenteren voor krijgsmacht én industrie
In Nederland zijn er beperkte mogelijkheden om te oefenen, trainen en testen met drones
en counter-drone systemen. Testen in realistische omstandigheden met bijvoorbeeld
explosieve ladingen en munitie of GPS-verstoringen is complex. Om de testmogelijkheden
met drone en counter-drone systemen te vergroten wordt er vanuit Defensie gekeken
naar het intensiveren van de samenwerking met internationale partners. Het recent
gesloten strategisch partnerschap met Letland tijdens de Drone Summit in Riga maakt
intensief gebruik van een Lets oefenterrein mogelijk. Dit bilaterale initiatief is
in lijn met lopende internationale inspanningen, zoals de European Priority Capability Area Drones & Counterdrones en de Drone Capability Coalition. De intentieverklaring biedt ook kansen voor de industrie om samen met Defensie te
testen met drone en counter-drone systemen in een realistische omgeving. Daarnaast
blijven we inzetten op meer testmogelijkheden in Nederland en de wijzigingen in regelgeving
die daarvoor nodig zijn.
In nationale context moet de Wet op de Defensiegereedheid aanvullende mogelijkheden
bieden. Bovendien investeert Defensie in test- en experimenteerlocaties die over indoor-faciliteiten
beschikken. Zo gaat Defensie samen met de industrie, Technische Universiteit Delft
en de Provincie Zuid-Holland samen werken aan de ontwikkeling van drones in Delft.
Bovendien blijft Defensie investeren in de maritieme testlocatie in Scheveningen,
het Seabed Security Center (SeaSec).
Ten slotte
De markt voor drones is exemplarisch voor de bredere ontwikkelingen binnen de defensie-industrie.
Nieuwe technologieën worden in toenemende mate ingezet om sneller, goedkoper of effectiever
militaire doelen te kunnen verwezenlijken. In de conflicten van vandaag en morgen
zijn slimme, simpele en schaalbare toepassingen daarom bepalend voor het voortzettingsvermogen
van een krijgsmacht. Deze ontwikkelingen zijn dermate belangrijk geworden, dat het
beschikken over ontwikkel-, productie- en opschalingscapaciteit voor deze technologie
raakt aan de strategische inzetbaarheid van Defensie en de veiligheidsbelangen van
de Nederlandse Staat.
De Minister van Defensie,
D. Yeşilgöz-Zegerius
De Staatssecretaris van Defensie,
D.G. Boswijk
Indieners
-
Indiener
D. Yeşilgöz-Zegerius, minister van Defensie -
Medeindiener
D.G. Boswijk, staatssecretaris van Defensie