Brief regering : WODC Incidentenmonitor 2025

Nr. 3614
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 juli 2026

Hierbij bied ik u het rapport «Incidenten en misdrijven onder bewoners van COA- en
gemeentelijke opvanglocaties 2019–2025» aan. Dit rapport heeft als doel om overlast
en criminaliteit door asielzoekers in beeld te brengen, waarbij de doelgroep bestaat
uit bewoners van COA-locaties en gemeentelijke opvanglocaties. De zogeheten Incidentenmonitor
wordt jaarlijks verzorgd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC).

Bevindingen WODC-rapport

In 2025 verbleven 112.745 unieke personen voor enige tijd op een COA- of tijdelijke
gemeentelijke opvanglocatie (tgo). Het rapport richt zich enerzijds op incidenten
die door het COA zijn geregistreerd en anderzijds op misdrijven waarvan bewoners tijdens
hun verblijf op COA-locaties of tgo’s als verdachte zijn geregistreerd door de politie.
Mogelijkheid bestaat dat er overlap is in de registratie van het COA en de politie,
bijvoorbeeld bij een geweldsincident op locatie. Een deel was vorig jaar betrokken
bij een agressie- of geweldsincident (11%) en/of verdacht van een misdrijf (3%).

Incidenten

In totaal registreerde COA in 2025 17.750 incidenten van fysieke, verbale en non-verbale
agressie en geweld, verbale suïcidedreiging of zelfdestructieve acties. Dat is een
toename van 6% ten opzichte van een jaar eerder, toen 16.740 incidenten werden geregistreerd.
Die toename is in lijn met de stijging van het aantal personen dat bij COA wordt opgevangen.

Van de 112.745 unieke personen die in 2025 verbleven op een COA-locatie of een tgo
werd 11% geregistreerd als betrokkene bij een (fysiek, verbaal of non-verbaal) agressie-
of geweldsincident. Dit aandeel is gelijk aan het aandeel betrokkenen in 2024.

Het grootste deel van de in 2025 geregistreerde incidenten betrof verbale1 (44%) en fysieke2 (35%) agressie en geweld. Net als vorig jaar valt op dat alleenstaande minderjarige
vreemdelingen relatief vaak betrokken zijn bij een incident. In 2025 werd 29% van
de alleenstaande minderjarige vreemdelingen geregistreerd als betrokkene bij een incident.
Dat was in 2024 34%.

In 2025 legde het COA 13.205 keer een maatregel op naar aanleiding van een van de
incidenten die zijn meegenomen in het onderhavige rapport. Dit is een toename van
9% in vergelijking met 2024.

In absolute aantallen is de meest voorkomende nationaliteit onder betrokkenen bij
agressie- en geweldsincidenten Syrisch, maar afgezet tegen de totale groep Syriërs
die bij het COA verblijft, is dat gelijk aan het gemiddelde aandeel betrokkenen van
11% in 2025 van alle COA- en (tijdelijke) gemeentelijke opvang (tgo)-bewoners. Nationaliteiten
waarbij de onderzoekers bovengemiddeld veel registraties van betrokkenheid bij agressie-
en geweldsincidenten waarnemen, zijn Marokkaans (36%), Algerijns (33%), Gambiaans
(23%), Egyptisch (19%), Nigeriaans (19%), Soedanees (13%), en Somalisch (13%).

Misdrijven

In 2025 legde de politie in totaal 7.515 registraties van verdachten vast, waarbij
de verdachte ten tijde van het misdrijf op een COA-locatie of tgo verbleef. Dit is
een toename van 23% ten opzichte van een jaar eerder.

Net als voorgaande jaren, gaat het bij de geregistreerde misdrijven overwegend om
vermogensmisdrijven zoals diefstal (64%). 14% van de verdachtenregistraties onder
COA- en tgo bewoners had betrekking op een geweldsmisdrijf.

In totaal registreerde de politie in 2025 3.270 unieke verdachten van misdrijven binnen
de doelgroep. Dit correspondeert met 3% van de unieke personen die in dat jaar werden
opgevangen op een COA- of tgo-locatie. Dit aandeel is redelijk constant gebleken in
de periode waarover het WODC rapporteert.

Opvallend is het hoge aandeel minderjarigen: 21% van de unieke verdachten was minderjarig.
Dit aandeel is vergelijkbaar met dat voor 2024.

Nationaliteiten met relatief hoge aandelen verdachten zijn Algerijns (33% van de Algerijnse
bewoners in 2025 werd verdacht van een misdrijf), Marokkaans (31%) en Tunesisch (25%).

Levensmisdrijven (bijv. moord of doodslag), vormen ongeveer 1% van het totaalaantal
verdachtenregistraties. Hier geldt dat het over de gehele rapportageperiode voornamelijk
om pogingen gaat; in 5% van de gevallen gaat het om een voltooid delict. In absolute
zin gaat het in 2025 om 7 voltooide levensdelicten, en voor de gehele rapportageperiode
2019–2025 in totaal om 20.

In 2025 werden 4.145 zaken afgedaan door het OM waarbij de verdachte woonachtig was
op een COA-locatie of tgo ten tijde van het misdrijf. In de meerderheid van deze zaken
(59%) werd besloten om te dagvaarden. Dit is relatief hoog ten opzichte van de algemene
Nederlandse bevolking, waarvan in 2024 41% van de zaken voor de rechter kwam, versus
65% onder COA-bewoners in dat jaar.

In 2025 deed de rechter uitspraak in 1.810 zaken waarbij de verdachte ten tijde van
het misdrijf woonachtig was op een COA-locatie of tgo. In 95% van de gevallen bevond
de rechter de verdachte schuldig. In het geval van een strafoplegging legde de rechter
bovendien relatief vaker een gevangenisstraf of jeugddetentie op aan COA- en tgo-bewoners
(72% van de opgelegde straffen in 2025, 81% in 2024) dan aan de algemene Nederlandse
bevolking (36% in 2024). Mogelijk hangen de genoemde verschillen in afdoening (zowel
door het OM als de rechter) volgens de onderzoekers samen met de aard van de gepleegde
misdrijven of speelt de afweging hoe kansrijk de tenuitvoerlegging van een straf of
maatregel wordt geacht een rol.

Beleidsreactie

De overlast en criminaliteit veroorzaakt door een beperkte groep asielzoekers, heeft
grote impact op zowel omwonenden als medewerkers en medebewoners in de opvang. Daarom
zet dit kabinet in op een harde aanpak van asielzoekers die overlast veroorzaken en
de wet overtreden. Het aanpakken van overlast en het stellen van duidelijke grenzen
is van essentieel belang om het draagvlak voor opvang van asielzoekers te kunnen behouden.
Bij Kamerbrief van 22 mei jl.3 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van de nationale aanpak overlast.
De bestaande aanpak stoelt op vier pijlers: sneller beslissen in procedures van overlastgevers,
maatwerk bieden in de opvang, lik-op-stuk toepassen in de openbare ruimte en inzetten
op terugkeer. Daarmee ligt er een solide basis om zowel langs de band van het vreemdelingenrecht
als het strafrecht normerend op te treden. Mijn ministerie spant zich voortdurend
met de betrokken organisaties in om het beschikbare instrumentarium optimaal en consequent
toe te passen.

Uit het rapport volgt dat de groep amv bijzondere aandacht behoeft. Opnieuw is deze
groep oververtegenwoordigd in zowel de incidentencijfers als het aantal verdachtenregistraties
van misdrijven. Hoewel dit deels samenhangt met dat er bijvoorbeeld meer toezicht
is op de amv-locatie en daaraan gekoppeld een verhoogde incidentenregistratie, zien
we in de praktijk ook een toename van het aandeel alleenstaande minderjarige vreemdelingen
dat betrokken is bij overlast, diefstal en vechtpartijen in een aantal grote steden.
Het gaat vaak om overlast in de openbare ruimte door groepen jongeren. Zij zijn meestal
afkomstig uit andere gemeentes en zijn mobiel. Daarbij gaat het ook om vreemdelingen
zonder rechtmatig verblijf die niet bij COA verblijven. Dat maakt het in de praktijk
voor betrokken ketenpartners lastig om effectief casusregie te voeren, omdat de ketensamenwerking
vaak lokaal is ingericht.

Daarom wordt de persoonsgerichte aanpak in Utrecht voor mobiele overlastgevende en
criminele vreemdelingen, nu doorontwikkeld tot een landelijke tafel. Het doel van
deze landelijke persoonsgerichte aanpak voor overlastgevende en criminele vreemdelingen,
waaronder de groep jonge Syrische asielzoekers die betrokken is bij crimineel gedrag,
is het tijdig informeren van betrokken (keten)partners en het voeren van casusregie
(«er bovenop zitten»). Op dit moment worden de noodzakelijke randvoorwaarden uitgewerkt,
waaronder de rechtmatigheid van gegevensuitwisseling tussen de betrokken partijen.

Ondertussen blijft onverkort de werkafspraak van kracht dat de politie bij een strafbaar
feit door een alleenstaande minderjarige vreemdeling voogdij-instelling Nidos informeert,
zodat door de voogd van Nidos en de amv-mentor van het COA de begeleiding van de jeugdige
waar nodig wordt aangescherpt. Daarnaast refereerde ik hierboven al aan de mogelijke
verklaringen die de onderzoekers noemen voor de verschillen in afdoening van strafbare
feiten bij deze doelgroep ten aanzien van de algemene Nederlandse bevolking, zoals
de afweging hoe kansrijk de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel wordt geacht.
Waar het gaat om minderjarige vreemdelingen geldt dat het reguliere jeugdstrafrecht
van toepassing is. Het toepasbaar instrumentarium uit het jeugdstrafrecht kent een
pedagogisch uitgangspunt en zet daarmee ook in op verkleining van het risico op herhaling.
Samen met de partners uit de vreemdelingenketen en de jeugdstrafrechtketen blijf ik
in gesprek over handvaten om dat toepasbaar instrumentarium ook zo goed mogelijk in
te zetten voor deze doelgroep.

In 2025 werden 7 voltooide levensdelicten geregistreerd. Achter deze levensdelicten
gaan namen en mensenlevens schuil. Onherstelbare tragedies waar nabestaanden tot de
dag van vandaag om rouwen. Richting hen en de samenleving voelt dit kabinet de dure
plicht om de daders verantwoordelijk te houden en recidive te voorkomen. Uitgangspunt
daarbij is dat een asielzoeker die wordt verdacht van een strafbaar feit, duidelijk
moet merken dat het plegen van misdrijven direct strafrechtelijke gevolgen heeft (lik-op-stuk).
Onder lik-op-stuk beleid wordt verstaan een snelle interventie na aanhouding van de
verdachte tot en met de succesvolle tenuitvoerlegging van de straf. Dat zijn bij voorkeur
de supersnelrechtzitting bij de politierechter, waarbij de verdachte binnen 72 uur
na aanhouding vanuit de inverzekeringstelling wordt berecht en de snelrechtzitting
bij de politierechter waarbij de verdachte binnen 17 dagen na aanhouding vanuit de
bewaring wordt berecht. In beide situaties wordt een verdachte berecht vanuit de voorlopige
hechtenis en kan de rechter bevelen dat de resterende straf direct aansluitend wordt
uitgezeten.

Of de inzet van (super)snelrecht en directe tenuitvoerlegging van de sanctie (vaak
een gevangenisstraf) mogelijk is, hangt af van de omstandigheden en is aan de officier
van justitie. In recente gesprekken tussen kabinet en lokale bestuurders over de toename
van overlast in grote steden, waarbij sprake is van een bredere groep overlastgevende
en criminele vreemdelingen, is het belang benadrukt van een optimale aansluiting tussen
strafrecht en vreemdelingenrecht tussen alle betrokken partners.

Indien in zo’n geval sprake is van een vreemdeling zonder rechtmatig verblijf, gaat
de Dienst Terugkeer en Vertrek al tijdens de detentieperiode aan de slag met de voorbereiding
van de uitzetting. De inzet daarbij is om de vreemdeling direct aansluitend aan de
strafdetentie uit te zetten, indien nodig kan aansluitend vreemdelingenbewaring worden
ingezet.

De bestaande Top-X aanpak voor stelselmatige overlastgevers wordt versterkt door medewerkers
in de asielketen beter toe te rusten in het toepassen van mogelijke interventies.
Verder blijf ik mij, in samenspraak met COA en andere ketenpartners, inspannen voor
de uitbreiding van verscherpte toezichtslocaties (vtl) en het verbeteren van mogelijkheden
om op meer opvanglocaties aan overlastgevers een vrijheidsbeperkende maatregel op
te leggen. Hierbij blijft bestuurlijke bereidheid van gemeenten essentieel.

Daarnaast werk ik, in samenspraak met de betrokken afdelingen binnen het Ministerie
van Justitie en Veiligheid, politie en lokaal gezag, aan het realiseren van extra
politie-inzet in gemeenten met een aanmeldlocatie.

De aanhoudende overlastproblematiek in relatie tot de gestegen bezetting van het aantal
COA-bewoners in 2025 onderstreept het belang van meer grip op migratie. Dit kabinet
zet daarom in op het verlagen van de instroom, een versnelde en effectieve terugkeer
met bijzondere aandacht voor overlastgevende en criminele vreemdelingen en het realiseren
van stabiele en voldoende opvang waarbij sneller meedoen de norm wordt. Onderdeel
van een toekomstbestendig migratiebeleid is de versterking van de aanpak van overlast
en crimineel gedrag van asielzoekers.

De Minister van Asiel en Migratie,
G. van den Brink