Brief regering : Het akkoord tussen Iran en de VS inclusief verslag van de recente reis naar Qatar en Libanon
23 432 De situatie in het Midden-Oosten
Nr. 768
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2026
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de Nederlandse reactie op de recente ontwikkelingen
rond Iran, in het bijzonder de ondertekening van een Memorandum of Understanding (MoU)
tussen de Verenigde Staten en Iran en uw verzoek om verdere duiding over wat dit betekent
ten aanzien van het Iraanse nucleaire programma, het Iraanse ballistische raketprogramma
en de mensenrechtensituatie in Iran. Daarnaast gebruik ik deze brief om verslag te
doen aan uw Kamer over mijn recente bezoek aan Qatar en Libanon. Samen met de Minister
van Asiel en Migratie bracht ik eveneens een bezoek aan Syrië. Dat bezoek had echter
geen betrekking op de ontwikkelingen in Iran en de Straat van Hormuz en zal daarom
in deze brief niet nader aan de orde komen. De situatie is uiterst fragiel en ontwikkelingen
volgen elkaar snel op. Het is daarom mogelijk dat de brief bij ontvangst door uw Kamer
niet de meest recente ontwikkelingen reflecteert.
Het MoU geeft nieuw momentum aan de diplomatieke inzet om regionale stabiliteit te
bevorderen en daarnaast een permanente opening van de Straat van Hormuz te bewerkstelligen.
Samen met Europese en internationale partners verwelkomt Nederland deze ontwikkeling.1 Dit MoU is een eerste stap in het diplomatieke proces en markeert het startschot
voor een langer onderhandelingsproces van 60 dagen in Zwitserland (te verlengen met
wederzijdse instemming), onder bemiddeling van Pakistan en Qatar. De eerste onderhandelingen
hebben geleid tot de oprichting van een High Level Committee, bestaande uit de Amerikaanse Vice-President Vance, Iraanse Parlementsvoorzitter
Ghalibaf, Iraanse Minister van Buitenlandse Zaken Araghchi en vertegenwoordigers uit
Pakistan en Qatar. Dit comité zou op korte termijn weer samenkomen. Ondertussen vinden
technische discussies plaats in vier thematische werkgroepen: sancties, nucleaire
aangelegenheden, wederopbouw en monitoring en implementaties. Daarnaast zou er een
deconfliction cell zijn opgericht voor snelle de-escalatie ten behoeve van Libanon.
Ten aanzien van de Straat van Hormuz onderzoekt het kabinet, in samenwerking met de
partners in de Hormuz-coalitie, de wenselijkheid en mogelijkheid van Nederlandse militaire
inzet bij het waarborgen van vrije doorvaart in de Straat van Hormuz, wanneer de omstandigheden
dat toelaten. Zodra daartoe aanleiding is, zal het kabinet uw Kamer nader informeren.2 Ten aanzien van het nucleaire programma is Nederland voorstander van een diplomatieke
oplossing. Dat wil zeggen dat Nederland enkel bereid is bij te dragen aan gerichte
sanctieverlichting, mits daar duidelijke en verifieerbare Iraanse stappen tegenover
staan. Deze stappen zullen in EU- en breder multilateraal verband zorgvuldig moeten
worden beoordeeld.
De tekst van het MoU die publiek is gemaakt, gaat niet in op de mensenrechtensituatie
in Iran of het Iraanse raketprogramma. In de komende maanden zal moeten blijken in
hoeverre deze dossiers onderwerp van gesprek zullen zijn in de onderhandelingen tussen
de Verenigde Staten en Iran.
Sinds de ondertekening van het MoU is de berichtgeving over daadwerkelijke opening
van de Straat van Hormuz vanuit de betrokken partijen niet eenduidig. Enkele routes
lijken vooralsnog begaanbaar en het scheepsverkeer komt mondjesmaat op gang. Voor
volledig herstel van vrije doorvaart is ontmijning noodzakelijk.
Tijdens mijn bezoek aan Qatar zijn de onderhandelingen tussen de VS en Iran ruimschoots
aan bod gekomen, onder andere in gesprek Minister-President Al Thani. Daarbij heb
ik mijn dank uitgesproken voor de rol die Qatar speelt in de onderhandelingen tussen
Iran en de Verenigde Staten. Ik heb de inzet van het kabinet toegelicht ten aanzien
van de Straat van Hormuz en vrijheid van navigatie. Ik heb daarnaast benadrukt dat
er voldoende aandacht moet blijven voor het lot van de Iraanse bevolking, ook in de
onderhandelingen. Ook heb ik in Qatar gesproken over hoe Qatar en Nederland de wederzijdse
wens tot samenwerking op het gebied van bemiddeling kunnen concretiseren.
Tijdens mijn bezoek aan Libanon spraken de Vicepremier Van den Brink en ik met President
Aoun over het MoU, de onderhandelingen met Israël en de toekomst van Libanon. Hierbij
heb ik namens Nederland steun uitgesproken voor een stabiel en soeverein Libanon en
de Nederlandse bijdrage daaraan toegelicht, onder meer ter ondersteuning van de Libanese
strijdkrachten. Tot slot heb ik de onderhandelingen tussen Libanon en Israël verwelkomd,
omdat uiteindelijk alleen een diplomatieke oplossing tot duurzame vrede kan leiden.
Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van verdere ontwikkelingen indien deze Nederlandse
inzet of besluitvorming vergen, waaronder Europese besluitvorming over sancties of
Nederlandse inzet in het kader van de Hormuz-coalitie.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
T.B.W. Berendsen
Indieners
T.B.W. Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken