Brief regering : Beantwoording vragen gesteld tijdens het commissiedebat Innovatie van 25 juni 2026, over AI

33 009
Innovatiebeleid

26 643
Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 4396
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 30 juni 2026

Hierbij zend ik u, mede namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat, de schriftelijke
beantwoording toe van de vragen die het lid Dassen (VOLT) over AI heeft gesteld tijdens
het Commissiedebat Innovatie van 25 juni jl., zoals aldaar toegezegd door de Minister
van Economische Zaken en Klimaat.

De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
W.J.M. Aerdts

1

Ziet u ook dat het exportverbod voor Anthropic vergaande gevolgen heeft voor ons concurrentievermogen?

Antwoord

Als gevolg van het exportverbod heeft Anthropic voor alle gebruikers de toegang tot
Fable 5 en Mythos 5 opgeschort, ook voor Amerikaanse gebruikers.1 Dit heeft het gelijke speelveld met betrekking tot toegang tot AI daarmee niet significant
aangetast. Afgelopen weekend heeft de Amerikaanse overheid Anthropic wel weer toegestaan
om Mythos 5 beschikbaar te stellen aan een groep van 100 cybersecurity en infrastructuurbedrijven.2

Het kabinet schat momenteel de directe impact op het concurrentievermogen van een
exportverbod op een individueel AI-model laag in, omdat er nog voldoende hoogwaardige
alternatieven beschikbaar zijn, waaronder modellen die open source beschikbaar zijn.
Tegelijkertijd is het onduidelijk hoe de markt voor AI-modellen (en AI-toepassingen
gebaseerd op die modellen) zich de komende tijd zal ontwikkelen. De impact van vergelijkbare
besluiten zal in de toekomst dus mogelijk anders zijn. Of het exportverbod bredere
gevolgen zal hebben is niet direct duidelijk en zal ook afhangen van de mate waarin
dit verbod in stand blijft. Zoals verder toegelicht in het antwoord op vraag 2 kunnen
modellen als Mythos in ieder geval impact hebben op de cyberveiligheid.

De tijd dat we zonder na te denken op niet-Europese technologie konden vertrouwen
ligt al lange tijd achter ons. Daarom benadrukken deze ontwikkelingen de urgentie
om de Europese en nationale AI-capaciteiten fors te versterken. Deze versterkingen
zijn van belang voor het Europese en nationale concurrentievermogen. Daar zet het
kabinet dan ook op in. Zo wordt in de Ministeriële Taskforce Toekomstige Welvaart
en Vestigingsklimaat momenteel gewerkt aan een Industrieprogramma Digitale Diensten
en AI. Ook zullen het nog op te richten Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie
(NADI) en de Nationale Investeringsinstelling (NII) een rol spelen, zoals toegelicht
in de beantwoording van vraag 9. Eerder is ook via het Nationaal Groeifonds (NGF)
in AI-programma’s geïnvesteerd, en investeert het kabinet in de AI-Fabriek in Groningen.
Ook vanuit de Europese Commissie zijn verschillende initiatieven die de ontwikkeling
van Europese capaciteiten stimuleren, zoals de initiatieven uit het AI Continent Action
Plan en het recent verschenen Europese Techsoevereiniteitspakket. Na de zomer zal
ik uw Kamer een brief sturen over de gevolgen van AI voor concurrentievermogen en
nationale veiligheid.

2

Hoe duidt u de waarschuwing van de Five Eyes waarin bedrijfsleiders worden oproepen
om sneller te reageren op de impact van AI op cyberrisico’s?3

Zoals het NCSC actief uitdraagt is het duidelijk dat AI modellen als Mythos een dreiging
vormen voor de cyberveiligheid van Nederland4. Het is ook aannemelijk dat een dergelijk model op den duur gebruikt wordt tegen
Nederlandse belangen. De razendsnelle ontwikkelingen op het gebied van de AI en de
daaruit voortvloeiende implicaties voor onze cyberveiligheid onderstreept de noodzaak
om onze algehele cyberweerbaarheid direct te verhogen. Tegelijkertijd bieden dezelfde
modellen ook mogelijkheden om onze cyberveiligheid juist te verhogen. Doordat publieke
technische details op dit moment nog ontbreken, is het onmogelijk om de daadwerkelijke
impact van modellen zoals Mythos vast te stellen. We weten nu in ieder geval zeker
dat deze modellen een structurele verschuiving in het tempo van aanvallen én verdediging
betekenen.

Ik vind het hierbij wel belangrijk te benadrukken dat het verschil tussen zogeheten
«frontiermodellen» en minder geavanceerde modellen mogelijk minder groot is dan de
berichtgeving rond grote modelaankondigingen suggereert. Het is daarom goed om te
benadrukken dat de risico’s en kansen niet voortkomen uit één specifiek geavanceerd
AI-model. Ook open, vrij toegankelijke AI-modellen komen steeds dichterbij dergelijke
geavanceerde capaciteiten.

Om digitaal weerbaar te zijn en blijven is het voor individuele organisaties cruciaal
om de basismaatregelen continu en tijdig toe te passen. Hoewel dit altijd al het geval
is, benadrukt de opkomst en toegankelijkheid van AI-modellen voor het identificeren
en onderzoeken van kwetsbaarheden de relevantie hiervan.

3

Bent u bereid om een AI-raad van Ministers op te zetten om snel te kunnen schakelen
de komende maanden en tot stappen te komen?

Antwoord

Omdat Digitalisering en AI als domein al zijn ondergebracht binnen de Ministeriële
Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat, acht het kabinet het niet wenselijk
daarnaast een afzonderlijke ministeriële AI-raad in te stellen met vergelijkbare doelstellingen.

Het kabinet is wel aan het inventariseren hoe (technische) kennis over AI binnen de
overheid het beste kan worden geborgd. Zodra deze inventarisatie is afgerond zal ik
uw Kamer hierover informeren.

4

Welke stappen gaat u deze week nog zetten om de achterstand in te halen?

Antwoord

Dit is geen nieuw vraagstuk. Het is al jaren duidelijk dat Nederland en de EU op het
gebied van AI achterlopen ten opzichte van andere landen. In de Europese AI-strategie
uit 2018 werd al beschreven dat een Europese strategische aanpak noodzakelijk is gezien
de internationale concurrentie vanuit China en de VS.5 Het kabinet blijft zich inspannen om de Europese en nationale AI-capaciteiten te
versterken, zoals is aangegeven in het antwoord op vraag 1. Het kabinet onderschrijft
de urgentie hiervan en staat in nauw contact met diverse AI-bedrijven en -experts
om te bespreken welke aanvullende inzet nodig is. In het kader van de Ministeriële
Taskforce Toekomstige Welvaart en Verdienvermogen is recent bijvoorbeeld een sectortafel
omtrent digitale diensten en AI georganiseerd. Ook met mijn Europese en internationale
counterparts trekken we nauw samen op als het gaat om AI-beleid.

5

Gaat u het aanbestedingsbeleid aanpassen voor het AI-ecosysteem, door voorrang te
kunnen geven aan Europese start ups?

Antwoord

De Europese aanbestedingsregels hebben als doel om te zorgen voor een gelijke toegang
van alle Europese bedrijven tot de aanbestedingsmarkten van alle lidstaten. Ook bedrijven
uit landen waarmee de EU een multilaterale of bilaterale handelsovereenkomst heeft,
genieten dezelfde gelijke toegang. Het uitgangspunt van de aanbestedingsregels moet
ook gelijke toegang blijven. Er wordt in Europa momenteel gekeken naar een Europees
voorkeursprincipe in strategische sectoren en technologieën.

In het algemeen wenst het kabinet een terughoudende inzet van een Europees voorkeursprincipe
bij aanbesteden, waarbij per sector een zorgvuldige afweging moet worden gemaakt van
de kosten en baten. Het instrument wordt in beginsel enkel ingezet om de weerbaarheid
van de Unie te versterken en, wanneer minder ingrijpende maatregelen ontoereikend
zijn, om strategische nieuwe markten te stimuleren. Ook vindt het kabinet het belangrijk
dat een dergelijke principe gelijkgestemde handelspartners niet belemmert. Volgens
het kabinet zijn digitale diensten, waaronder cloud en AI, mogelijk ook een sector
waar een gerichte inzet van een dergelijk voorkeursprincipe wenselijk kan zijn om
de weerbaarheid van de Unie te versterken. Een voorstel voor een Europees voorkeursprincipe
wordt momenteel ook gedaan in de Cloud & AI Development Act, dat onderdeel is van
het Tech Sovereignty Package. Het fiche hierover is 26 juni jl. met uw Kamer gedeeld6. Hiermee worden in Europa momenteel de eerste stappen gezet om Europese bedrijven
voorrang te kunnen geven bij aanbestedingen.

6

Hoe kijkt u naar Europese collega’s die al overstappen naar Europese alternatieven
als Chapsvision en Mistral?

Antwoord

Ik sta positief tegenover de keuze van Europese collega’s voor Europese alternatieven
zoals Chapsvision en Mistral. De wens van het kabinet is deze beweging ook voor de
Nederlandse overheid in te zetten. In het huidige (generatieve) AI-beleid wordt al
een voorkeur uitgesproken voor Europese alternatieven.7 Binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) wordt het gebruik van open en
Europese AI-modellen verder gestimuleerd, bijvoorbeeld door de voorkeur voor Europese
en open taalmodellen centraal te stellen in een visie op de inzet van generatieve
AI-modellen.

7

Op welke manier gaat u invulling geven aan AI-Talentenstrategie van de Europese Unie
en is dit op dit moment voldoende?

Antwoord

De Europese Unie heeft geen afzonderlijke AI-Talentstrategie. Wel vormt skills een
van de vijf domeinen waar de Europese Commissie via het AI Continent Action Plan extra
op gaat inzetten. De uitvoering hiervan vindt plaats via bestaande EU-programma's,
zoals Digital Europe en ESF+. Het kabinet ontwikkelt binnen de ministeriële Taskforce
Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat momenteel een Talentstrategie met aandacht
voor digitaal talent, inclusief AI-talent. Hierover zal de Tweede Kamer op korte termijn
worden geïnformeerd.

8

Bent u bereid om het gesprek aan te gaan met bedrijven als Anthropic om hen naar NL
en Europa te halen?

Antwoord

Het kabinet is doorlopend in contact met internationaal leidende bedrijven om hen
ervan te overtuigen zich in NL en Europa te vestigen. De Netherlands Foreign Investment
Agency (NFIA) speelt hierin een sleutelrol en spreekt regelmatig met bedrijven. Daarnaast
zet het kabinet onder het industrieprogramma digitale diensten en AI extra in op internationale
bedrijven die actief zijn in de digitale sector, vanwege het inherent internationale
karakter van digitale diensten en AI.

9

Het NADI en de NII moeten een grotere rol spelen in soevereine AI, maar kunnen in
de huidige opzet weinig tot stand brengen. Erkent u dat er geen rendementseisen aan
innovatie-investeringen zouden moeten zitten en dat het financieren van deze instellingen
buiten de middelen zou moeten vallen?

Antwoord

Het kabinet heeft voor de Nationale Investeringsinstelling een saldo-neutrale kapitaalstorting
voorzien van 3 tot 5 miljard euro. Daarom zet de instelling in op een positief rendement,
waardoor de NII revolverend kan investeren en geld mobiliseren. Tegelijkertijd hoeft
dit geen marktconform rendement te zijn, zo krijgt de NII voldoende ruimte om additioneel
aan de markt te opereren en dus risico te nemen.

Voor NADI geldt inderdaad dat een volledige revolverendheidsdoelstelling op gespannen
voet staat met de risicotolerantie die nodig is om de organisatie effectief te laten
opereren. Dit vraagstuk neemt het kabinet mee in de verdere vormgeving van NADI. Daarover
zal uw Kamer spoedig worden geinformeerd.

Inhoudelijk verwacht het kabinet zeker dat NADI een rol kan spelen bij het versterken
van de Nederlandse en Europese AI-positie. Het doel van NADI is om technologische
doorbraken te realiseren voor grote maatschappelijke uitdagingen. Het ligt voor de
hand dat AI en andere digitale technologieën daar een bijdrage aan kunnen leveren.

De Nationale Investeringsinstelling sluit in de financieringsketen aan op het NADI
en andere, meer innovatiesubsidiegerichte, instrumenten maar staat dichter op de markt
om een brugfunctie te vervullen. Daarom gelden andere rendementsafwegingen tussen
beide instellingen.

10

Deelt u het perspectief dat Nederland de economische motoren van de nabije toekomst
zou moeten omarmen en dat we snel in actie moeten komen. En bent u voornemens om AI
hoog te agenderen binnen het eigen ministerie?

Antwoord

Ja. Dat beeld deelt het kabinet. Daarom zet het kabinet met de Nationale Technologiestrategie
en de Ministeriële Taskforce Toekomstige Welvaart en Verdienvermogen ook stevig in
op nieuwe technologie- en marktontwikkeling. AI is in beide programma's opgenomen
en daarmee geprioriteerd in de economische agenda van dit kabinet.

11

Gaat u in de MR pleiten voor een interministeriële commissie AI?

Antwoord

Zie de beantwoording van vraag 3.

12

Gaat het kabinet inzetten op een Europese spoed-top om de gevolgen van AI op onze
economie en samenleving om te zetten in actie en ervoor te zorgen dat er geïnvesteerd
gaat worden?

Antwoord

AI is al regelmatig onderwerp van gesprek in EU-verband. Het kabinet ziet geen noodzaak
in te zetten op een Europese spoed-top. Het kabinet pleit al langere tijd voor een
Europese investeringsagenda op digitale technologie, met daarin prominente aandacht
voor AI. Met de recent afgekondigde AI-pakketten, waaronder het AI Continent Action
Plan en het Tech Sovereignty Package, zien we dat de Europese Commissie daar ook steeds
meer op inzet. AI en deze AI-pakketten zijn regelmatig onderwerp van bespreking bij
de Telecomraden, de Digital 9+ en de Europese AI Board. Daarnaast vindt dit jaar van
14 oktober tot en met 17 november de Europese AI-innovatiemaand plaats, met drie AI-toppen:
Internationale AI-top, AI in Science Summit en Apply AI Summit. Het kabinet zal hierbij
samen met Europese partners optrekken om de Europese strategische autonomie op AI
te versterken, in lijn met en ter uitvoering van de motie van de leden Klos, Dassen,
Martens-America en El Boujdaini (Kamerstuk 21 501–20, nr. 2428). Daarbij zal het kabinet waar passend aansluiting zoeken bij industrie-initiatieven
zoals de European Tech Creators Coalition (TCC), die bijdragen aan een versterkte
Europese technologie- en investeringsagenda.