Brief regering : Tweesporenbeleid ‘AI-Decision Support System

26 643
Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 2
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 juni 2026

Tijdens het mondelinge vragenuur van dinsdag 2 juni jl. heb ik toegezegd uw Kamer
voor het zomerreces nader te informeren over het tweesporenbeleid ten aanzien van
AI-Decision Support Systems (AI-DSS). Met deze brief bied ik u de gevraagde toelichting en plaats ik dit in de
context van de Defensienota die op 29 juni 2026 aan uw Kamer is gepresenteerd (Kamerstuk
36 975, nr. 1).

Het belang van digitalisering

De geopolitieke situatie vereist dat de krijgsmacht zich snel moet aanpassen aan de
veranderende aard van de dreigingsomgeving. Deze adaptatie betreft niet alleen het
personeels- en materieelbeleid, maar strekt zich eveneens uit tot het digitale domein.
Door digitalisering ondergaat de oorlogsvoering een fundamentele transformatie. Traditionele
command-and-control-structuren maken plaats voor datagedreven besluitvorming, autonome
systemen en kunstmatige intelligentie. Om die reden krijgt het digitale aspect van
oorlogsvoering en de bijbehorende transformaties een prominente plaats in de Defensienota
2026.

Datagedreven commandovoering

Moderne militaire operaties steunen steeds meer op data en vragen om een snelle, betrouwbare
en veilige uitwisseling van informatiestromen. AI-DSS vormen de ruggengraat van elke
missie. Het vermogen om grote hoeveelheden data razendsnel te verwerken levert een
beslissende voorsprong op tegenstanders. Het inzetten van AI-DSS is daarmee een operationele
noodzaak.

Tweesporenbeleid

De huidige markt voor AI-DSS wordt gedomineerd door de technologie van het bedrijf
Palantir. Soevereiniteit is een belangrijk aandachtspunt wanneer sprake is van afhankelijkheid
van een leverancier. Om digitale soevereiniteit te waarborgen implementeert Defensie
een tweesporenbeleid waarbij belangrijke uitgangspunten onder meer juridische soevereiniteit,
open standaarden en data soevereiniteit zijn. Enerzijds wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling
en inbedding van een soevereine Europese AI-DSS-infrastructuur die op termijn operationele
onafhankelijkheid kan garanderen, anderzijds blijven de bestaande Palantir-implementaties
op korte termijn in gebruik (inclusief bijbehorende waarborgen).

Spoor 1 – Primaire spoor (soevereine Europese AI-DSS)

Spoor 1 richt zich op de realisatie van een Europees AI-DSS. De verwachting is dat
de basis medio 2028 operationeel is, waarna het gebruik van Palantir software kan
worden afgebouwd. De benodigde investeringen voor dit systeem worden momenteel nader
in kaart gebracht en binnen de Defensiebegroting ingepast.

Defensie bevindt zich momenteel in de eerste fase van spoor 1. In deze fase worden
de fundamentele technische bouwblokken van het AI-DSS uitgewerkt en wordt onderzoek
naar Europese alternatieven uitgevoerd. De technische volwassenheid van mogelijke
oplossingen wordt hierbij beoordeeld. Op 2 juni heb ik u aangegeven dat wij samen
met andere Europese landen aan een Europees alternatief werken. Ik heb inmiddels gesprekken
gevoerd met mijn collega’s uit Duitsland en Frankrijk. Naar aanleiding van deze gesprekken
heb ik beide uitgenodigd om Nederland te bezoeken zodat hier gezamenlijk concrete
vervolgafspraken over gemaakt kunnen worden. Op ambtelijk niveau vinden op dit moment
gesprekken plaats met, naast Duitsland en Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen
om tot een gezamenlijke ontwikkelagenda te komen.

Met onze partnerlanden maken we niet alleen concrete afspraken, maar delen we ook
ervaringen om daarvan te leren. Daarnaast wordt contact gezocht met Europese technologiebedrijven
die een sleutelrol kunnen spelen in de ontwikkeling, levering en het onderhoud van
een Europees AI-DSS.

In een latere fase wordt een speciale integratie-capaciteit opgericht, die verantwoordelijk
is voor de implementatie, de testfase en de uiteindelijke operationele ingebruikname
van het Europese AI-DSS. Zodra de basis medio 2028 naar verwachting operationeel is,
kunnen de resterende Palantir-implementaties geleidelijk worden afgebouwd.

Spoor 2 – Continuïteit operationeel gebruik

Het blijven toepassen van Palantir-technologie is cruciaal, omdat het de krijgsmacht
op zowel tactische als strategische gebieden van een substantiële operationele meerwaarde
voorziet. Dit levert een duidelijk voordeel ten opzichte van potentiële tegenstanders.
Desondanks wordt deze technologie slechts tijdelijk toegepast, totdat het door Spoor 1
ontwikkelde Europese AI-DSS operationeel is. Om in deze periode Palantir op verantwoorde
wijze te gebruiken, heeft Defensie drie waarborgen ingevoerd.

Ten eerste mogen uitsluitend Palantir-medewerkers met Nederlandse nationaliteit en
die over de vereiste screening beschikken, toegang krijgen tot het netwerk. Ten tweede
blijven alle gegevens onder volledige Nederlandse controle en worden zij opgeslagen
in een eigen private-cloud-omgeving, zodat geen data naar een datacentrum buiten Nederland
verplaatst. Ten derde neemt Palantir-personeel geen deel aan operationele processen
of oefeningen en heeft uitsluitend toegang tot metadata (catalogusinformatie, lineage-data
en gebruiksstatistieken).

Deze waarborgen verzekeren de noodzakelijke operationele capaciteit, beperken de operationele
risico’s en maken een gecontroleerde afbouw van de afhankelijkheid mogelijk, zodat
de overgang naar een Europese AI-DSS veilig en gecontroleerd kan worden voltooid.

De Staatssecretaris van Defensie,
D.G. Boswijk