Brief regering : Herijking Fiscaal Inzagerecht
36 812 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2026)
Nr. 131
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2026
Transparantie van informatie en bestuur is voor mij een groot goed. Transparantie
helpt belastingplichtigen te begrijpen waarom beslissingen worden genomen, welke rechten
en plichten zij hebben en hoe belastingregels worden toegepast. Daarnaast draagt transparant
bestuur bij aan rechtszekerheid, gelijke behandeling en democratische controle.
De invoering van artikel 66a AWR, voortvloeiend uit het amendement Omtzigt c.s.1, vormde een belangrijke stap naar meer transparantie voor burgers en bedrijven door
een recht op inzage in het eigen fiscale dossier te introduceren. Met de Wet stroomlijning
fiscaal inzagerecht2 is dit inzagerecht vervolgens aangepast om de uitvoerbaarheid ervan te verbeteren.
Het doel dat met het inzagerecht nagestreefd wordt, onderschrijf ik volledig. Transparantie
over het handelen van de overheid draagt bij aan een betere positie van belastingplichtigen,
vergroot de uitlegbaarheid van besluitvorming en versterkt het vertrouwen in de overheid.
Het fiscaal inzagerecht past daarbij ook binnen een bredere ontwikkeling waarin de
Belastingdienst werkt aan meer openheid en toegankelijkheid van informatie. Enkele
voorbeelden zijn de vooraf ingevulde aangifte (VIA), het geanonimiseerd publiceren
van kennisgroepstandpunten en het publiceren van beleidsbesluiten met het oog op rechtsgelijkheid
en rechtszekerheid.
Een zorgvuldige en uitvoerbare invoering van het fiscaal inzagerecht vraagt tegelijkertijd
om een realistische benadering van de uitvoeringsopgave om de informatie de komende
jaren op een goede manier te kunnen ontsluiten. Vanuit het hierboven geschetste belang
van transparantie licht ik in deze brief toe wat de Belastingdienst doet en gaat doen
om het inzagerecht stapsgewijs in te voeren en wat daarvoor nodig is. Met een duidelijk
doel: zodat burgers en bedrijven hun fiscale dossier zo spoedig mogelijk en op een
verantwoorde wijze kunnen inzien, rekening houdend met de beschikbare capaciteit en
uitvoerbaarheid.
Inzage Fiscaal Dossier: wat is de opgave?
Zoals toegelicht in de Kamerbrief van 20 januari 20253 was het oorspronkelijke plan voor de implementatie van het fiscaal inzagerecht om
uiterlijk begin 2026 een addendum bij de Uitvoeringstoets op te stellen en om in de
loop van dit jaar tot de eerste inzage over te gaan. In aanloop naar de uitrol van
het Inzage Fiscaal Dossier heeft de Belastingdienst daarom een technische pilot voor
een eerste versie van een digitaal inzageportaal voor het belastingmiddel «inkomstenbelasting
(niet-winst)» uitgevoerd. Ik neem uw Kamer graag mee in de bevindingen.
Momenteel is de informatie van het fiscale dossier waarmee de behandelaar bij de Belastingdienst
werkt versnipperd; er is geen centrale dossiervorming. Informatie wordt geraadpleegd
en vastgelegd in tientallen niet aan elkaar gekoppelde systemen. Daarnaast worden
ook interne memo’s, berekeningen en verslagen opgesteld en is sprake van intern en
extern e-mailverkeer, dat niet centraal wordt opgeslagen. Actieve vorm van ontsluiting,
die volgt uit de Wet stroomlijning fiscaal inzagerecht, brengt met zich mee dat voornoemde
stukken handmatig beoordeeld moeten worden, om te bepalen of deze aan de norm «op
de zaak betrekking hebbende stukken» voldoen. Daar komt bij, dat ook per geval handmatig
dient te worden beoordeeld of gegevens al dan niet gedeeltelijk moeten worden afgeschermd
vanwege gewichtige redenen, bijvoorbeeld om de privacy van andere belastingplichtigen
of belastingdienstmedewerkers te beschermen. Dit alles maakt de uitvoering van het
inzagerecht in deze vorm voor de Belastingdienst zeer moeilijk.
Naar aanleiding van deze bevindingen is besloten tot het uitvoeren van een Gateway
Review (bijlage 1). Dit is een interdepartementaal instrument om te toetsen of een
project op de juiste koers ligt voor een succesvolle implementatie. De Gateway Review
heeft een aantal belangrijke aandachtspunten blootgelegd, waaronder de noodzaak om
duidelijk vast te stellen wat onder transparantie wordt verstaan en welke reikwijdte
en implicaties de opgave met zich meebrengt. Deze punten bevestigen samen met de eerder
genoemde bevindingen van de Belastingdienst, de noodzaak om de uitdagingen rond het
fiscaal inzagerecht anders te benaderen. Niet als een technische opgave, maar als
een fundamentele verandering in de manier waarop de Belastingdienst werkt. Medewerkers
zullen tijdens de behandeling die ze verrichten bezig moeten zijn met de opbouw van
een inzichtelijk fiscaal dossier. Daarom heb ik de Belastingdienst gevraagd om een
realistische route voor implementatie uit te werken en heb ik besloten om het addendum
bij de Uitvoeringstoets op dit moment nog niet op te stellen.
Realisatie van de inzage in het fiscale dossier
Aangezien het inzagerecht een complete veranderopgave voor de hele organisatie is,
acht ik een stapsgewijze implementatie verstandig. De uitgangspunten zijn dan ook
om het fiscale dossier gefaseerd op te bouwen en completer te maken, en om zoveel
mogelijk aan te sluiten bij de bestaande en reeds geplande ontwikkelingen in het IV-portfolio
van de Belastingdienst, conform de motie Van Eijk/Grinwis4. Het uiteindelijke doel van het inzagerecht is om tot een situatie te komen waarbij
vanaf het eerste moment wordt gewerkt aan gestructureerde, extern gerichte en ontsluitbare
dossiervorming. Openbaarmaking van dossiers zal vervolgens slechts een beperkte extra
stap zijn.
In het programma «Keuze digitaal» worden reeds goede stappen gezet richting de digitalisering
van massale communicatie. Met dit programma komen beschikkingen, uitnodigingen, herinneringen
en ingediende stukken conform huidige planning tot 2030 stapsgewijs beschikbaar in
het inzageportaal MijnBelastingdienst (Zakelijk). Zo wordt overzicht in besluiten
en ontvangen en verzonden communicatie gegeven. Het programma legt een basis voor
inzage in het fiscaal dossier. Het is daarnaast nodig om nieuwe informatiesystemen
te ontwikkelen, waarmee informatie over het behandelproces ontsloten wordt op MijnBelastingdienst.
Het gaat dan om het vastleggen van het verloop van dit behandelproces zowel aan de
kant van de Belastingdienst als aan de kant van burgers en bedrijven.
De implementatie zal een fasering volgen per belastingmiddel en per documenttype.
De Belastingdienst start vanaf heden tot en met 2029 met het ontsluiten van de zogenoemde
massale stromen op het inzageportaal zoals standaardbrieven en automatische berichten.
Dit breidt de Belastingdienst vervolgens uit met informatie uit de individuele behandeling
van een dossier, zoals de behandeling van een aangifte. In zijn algemeenheid geldt
dat de Belastingdienst prioriteit geeft aan het tonen van informatie die belastingplichtigen
beter inzicht geeft in het beoordelingsproces bij de behandeling van hun dossier.
In de volgende tabel ziet u grofmazig de voorgenomen gefaseerde invoering per belastingmiddel
inclusief een indicatief overzicht van stukken. De planning zal afhankelijk zijn van
andere lopende IV-trajecten en tussentijdse deadlines. In de tweede helft van 2026
wil ik u een meer gedetailleerde routekaart van de verdere implementatie aanbieden.
Planning
Fase
Type gegevens
Belastingmiddel
2026
Fase 1: inzicht in formele communicatie
– Massale uitgaande berichten (gefaseerd per belastingmiddel), hierbij valt te denken
aan beschikkingen, aanslagen, formele brieven en ingediende formulieren
Omzetbelasting
2027–2028
Autoheffingen, loonheffingen, vennootschapsbelasting, schenk- en erfbelasting
2029
Inkomstenbelasting
2029 t/m 2031
Fase 2: inzicht in de onderbouwing van besluiten
– De aanleiding voor beoordeling;
– Het verloop van een zaak: welke stappen zijn gezet en welke zaakinformatie daarbij
is gebruikt;
– Kennisintensieve kantoorbrieven, met feitelijke en vaktechnische onderbouwing.
Voor alle bovengenoemde belastingmiddelen
2032 e.v.
Fase 3: inzicht in integraal en samenhangend dossier
– Interne zaakstukken;
– Waar nodig met een rijkere en completere onderbouwing van besluiten;
– Een beter herleidbare samenhang tussen gebruikte informatie en gemaakte keuzes.
Voor alle bovengenoemde belastingmiddelen
NB: De verschillende fases overlappen met elkaar. De tabel geeft per fase aan waar
het zwaartepunt zit in de tijdlijn.
De hiervoor genoemde benadering moet ertoe leiden dat burgers en bedrijven stap voor
stap inzage krijgen in een steeds vollediger en samenhangender fiscaal dossier. Dat
brengt mij tot de uitvoering van de motie van Dijk c.s.5 die oproept tot een aanvullend inzagerecht, waarbij de nodige waarborgen in acht
worden genomen. Deze waarborgen zien op de uitvoerbaarheid van een dergelijk aanvullend
inzagerecht, bijvoorbeeld duidelijke afbakening tot een specifieke aangelegenheid
of stuk, een gefaseerde invoering, een langer beslistermijn, geen terugwerkende kracht
en eventueel een aangepaste proceskostenvergoeding om aanzuigende werking op commerciële
procespartijen te voorkomen.
Gelet op het tijdpad, wil ik in het lopende proces tot steeds volledigere inzage zoals
bedoeld in artikel 66a AWR bekijken waar mogelijkheden bestaan tot het creëren van
een grondslag voor uitbreiding van het fiscaal inzagerecht. In deze fase kan worden
onderzocht waar het aanvullend inzagerecht op zou moeten zien en welke waarborgen
nodig zijn. Ook kunnen we dan zien of een aanvullende rechtsingang nodig is, of dat
dit met een eventueel bezwaar tegen de aanslag mee kan lopen. Om dit goed in beeld
te krijgen is noodzakelijk dat ervaring wordt opgedaan met de uitvoering van artikel
66a AWR. Naarmate burgers en bedrijven inzage krijgen in een steeds vollediger en
samenhangender fiscaal dossier, kan gerichter worden bezien waar een mogelijke lacune
zit, zodat het aanvullend inzagerecht die zou kunnen opvullen. De gefaseerde inwerkingtreding
biedt hiervoor de ruimte.
Kosten en prioritering IT-portfolio
Met de invoering van het fiscaal inzagerecht zijn kosten gemoeid. Die kosten hebben
betrekking op de realisatie van het behandelplatform, doorontwikkeling van het inzageportaal
en mensuren aan de kant van de Belastingdienst. Documenten zullen geautomatiseerd
aan het portaal worden toegevoegd. Daarnaast zal handmatig werk altijd noodzakelijk
blijven. Welke capaciteit hiervoor nodig zal zijn, is pas in te schatten wanneer het
behandelplatform is ontwikkeld. Dit zal uit het addendum bij de Uitvoeringstoets moeten
blijken.
Bij het indienen van het amendement en het artikel 66a AWR is door de Kamer geen financiële
dekking voorzien. Daarom worden de kosten zoveel mogelijk ingepast binnen het IV-portfolio.
De vrije ruimte in het IV-portfolio dicteert daarmee het tempo waarin het fiscaal
dossier ontwikkeld en geïmplementeerd kan worden. Zoals mijn ambtsvoorgangers en ik
al vaker met uw Kamer hebben gedeeld6, is de druk op het IV-portfolio van de Belastingdienst momenteel hoog en is de (vrije)
ruimte daarom beperkt. Dit ondersteunt mijn keuze voor een stapsgewijze ontwikkeling.
Het fiscaal inzagerecht bij de Douane
Het fiscaal inzagerecht raakt naast de Belastingdienst ook de Douane. Voor de Douane
is dit inzagerecht alleen van toepassing op accijns en verbruiksbelasting. Ik acht
het echter geoorloofd om deze rijksbelastingen uit te zonderen van dit inzagerecht.
Ik licht dit besluit graag toe.
Bij het type aangiftebelastingen waar bij de Douane sprake van is, beschikt de belastingplichtige
over een andere informatiepositie. Deze levert zelf de meeste informatie aan, waardoor
het dossier vooral bestaat uit door de belastingplichtige zelf verstrekte gegevens.
Het fiscaal inzagerecht zal in deze gevallen de informatiepositie van belastingplichtigen
veelal niet veranderen. Ook geldt het fiscaal inzagerecht niet voor alle heffingen
waarop de Douane toezicht houdt, zoals de douanerechten. Dat verschil in toepassing
van het fiscaal inzagerecht binnen één uitvoeringsorganisatie maakt de implementatie
complex en kan zorgen voor onduidelijkheid bij belanghebbenden. Zo valt bijvoorbeeld
accijns bij invoer niet onder dit fiscaal inzagerecht, terwijl accijns die binnen
Nederland wordt geheven daar wel onder valt.
Het uitzonderen van accijns en verbruiksbelasting van het fiscaal inzagerecht betekent
niet dat de Douane niet inzet op het verder verbeteren van de informatiepositie en
rechtsbescherming van belastingplichtigen. Hier is al veel aandacht voor. Zo zet de
Douane stappen met het opstellen van duidelijke voornemenbrieven, verwijzing naar
relevante stukken en betere dossieropbouw. De IBTD heeft zeer recent een onderzoek
naar rechtsbescherming bij de Douane afgerond. De Douane analyseert de resultaten
van dit onderzoek en benut deze actief om de rechtsbescherming en informatiepositie
van belastingplichtigen verder te versterken.
Het uitzonderen van accijns en verbruiksbelasting van het fiscaal inzagerecht vergt
een beperkte wijziging van het Uitvoeringsbesluit Algemene wet inzake rijksbelastingen
1964, waarbij uitsluitend deze rijksbelastingen worden verwijderd uit het nog niet
in werking getreden artikel 5b (letters a en s).
Aangezien accijns en verbruiksbelasting worden uitgezonderd, geldt voor de Douane
dat er geen dekking nodig is voor de implementatie- en uitvoeringskosten. Dit zou
ten koste gaan van andere Douaneprioriteiten.
Tot slot
Transparantie richting burgers en bedrijven zal de komende jaren een speerpunt blijven
voor de Belastingdienst. Met de voorgestelde aanpak geeft de Belastingdienst invulling
aan de uitvoering van de Wet stroomlijning fiscaal inzagerecht, op een wijze die gericht
is op een beoogd uitvoerbaar en duurzame inrichting van het fiscaal inzagerecht, met
bestaande initiatieven en ontwikkelingen binnen het IV-portfolio als uitgangspunt.
Burgers en bedrijven verdienen het om te weten waar ze aan toe zijn. Ondanks de uitdagingen
zie ik het traject om inzicht in het fiscale dossier te implementeren als een kans
om onze transparantie zichtbaar te verbeteren.
De Staatssecretaris van Financiën,
E. Eerenberg
Indieners
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën