Brief regering : Transparency International Nederland ‘De Onmisbare Schakel – In gesprek met maatschappelijke organisaties over een veilige meld- en integriteitscultuur in Caribisch Nederland

Nr. 306
BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 19 juni 2026

Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
het Rapport «De Onmisbare Schakel – In gesprek met maatschappelijke organisaties over
een veilige meld- en integriteitscultuur in Caribisch Nederland» van Transparency
International Nederland (hierna: TI-NL) aan. Op 28 mei 2025 heeft mijn ministerie
een subsidie toegekend aan TI-NL om een studie te verrichten naar maatschappelijke
organisaties, zoals servicegroepen, burgergroeperingen en vakbonden, en hun rol in
de bevordering van een integriteitscultuur en veilige meldcultuur. De studie van TI-NL
is op eigen initiatief geïnitieerd en in onafhankelijkheid uitgevoerd.

De studie brengt de rol en inzet van maatschappelijke organisaties bij de bestrijding
van ambtelijke en bestuurlijke corruptie in beeld. De maatschappelijke organisaties
zelf zien het systeem van patronage, de cultuur van zwijgen en het daardoor ontlopen
van verantwoordelijkheid als de belangrijkste obstakels voor een veilige meld- en
integriteitscultuur. Met name individuen doen geen melding, ook uit angst voor represailles.
Er is behoefte aan meer of verbeterde meldkanalen, mits de meldingen dan ook opgepakt
worden.

TI-NL doet een achttal aanbevelingen aan JenV, het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijkrelaties (BZK) en de Openbare Lichamen. Deze aanbevelingen zien vooral
op preventie en cultuurverandering. Zij bieden geen praktische handvatten, maar schetsen
een ideaal klimaat waarin maatschappelijke organisaties hun werk kunnen doen en er
een cultuur van integriteit is in Caribisch Nederland. De aanbevelingen zien vooral
op de nood aan cultuurverandering, in dat kader te nemen preventieve maatregelen en
hoe maatschappelijke organisaties beter in hun werk ondersteund kunnen worden. Deze
aanbevelingen sluiten aan bij lopende trajecten, zoals die vanuit de Agenda Goed Bestuur
Caribisch Nederland worden uitgevoerd onder de beleidsverantwoordelijkheid van BZK.1 De specifieke focus op maatschappelijke organisaties is vooralsnog niet aanwezig
in deze Agenda.

Een andere belangrijke aanbeveling is het doorzetten van het plan om toegankelijke
juridische bijstand in Caribisch Nederland mogelijk te maken. JenV zet momenteel samen
met BZK op alle drie de eilanden een voorziening voor rechtshulp en gelijke behandeling
op.2 JenV is verantwoordelijk voor de rechtshulp (de juridische loketten) en BZK voor
gelijke behandeling (de anti-discriminatievoorziening). Er komt op elk eiland dus
één loket dat bedoeld is om de rechtsbescherming voor burgers te versterken. De voorziening
gaat mensen gratis rechtshulp bieden, dat wil zeggen: informatie, advies en hulp/ondersteuning.
Dat omvat geen juridische vertegenwoordiging. Daarvoor zullen burgers zich tot een
advocaat moeten wenden. De dienstverlening komt in de loop van 2026 op gang.

De studie van TI-NL bevestigt verder de bevindingen uit het onderzoeksrapport «Ambtelijk-bestuurlijke
integriteit in Caribisch Nederland» van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum
(hierna: WODC) en ondersteunt het bereiken van beleidsdoelen zoals opgenomen in de
beleidsreactie op dat rapport, specifiek aan voorbeeldgedrag aan de top, de maatschappelijke
randvoorwaarden en de monitoring van integriteit.3

Ook past het rapport van TI-NL binnen de JenV Beleidsagenda Caribisch Nederland 2026–2030
die op 31 maart 2026 gepubliceerd is.4 Hierin staat dat, als onderdeel van de rijksbrede corruptieaanpak, het kabinet decentrale
overheden in Europees en Caribisch Nederland mobiliseert om het voorkomen en het bestrijden
van corruptie binnen hun organisaties op de agenda te plaatsen.5 Tot slot draagt het onderzoek van TI-NL bij aan de opvolging van de aanbeveling van
de Raad van de Rechtshandhaving met betrekking tot het organiseren in samenwerking
met betrokken organisaties van publieke bewustwordingscampagnes voor het melden van
integriteitsschendingen en de schadelijke effecten van ambtelijke corruptie.6

Mijn ministerie is momenteel bezig met het uitwerken van de vier lijnen van de Rijksbrede
Anti-Corruptieaanpak voor Caribisch Nederland, conform het principe van Comply or Explain. Dit gebeurt in samenwerking met onder meer BZK en de Rijksdienst Caribisch Nederland.
Daarbij wordt bezien in hoeverre de conclusies en aanbevelingen van het rapport van
TI-NL hierin kunnen worden meegenomen. Over de voortgang hiervan informeer ik uw Kamer
na het zomerreces.

De Minister van Justitie en Veiligheid,
D.M. van Weel