Brief regering : Ontwikkelingen Nationaal Programma Groningen, Economische Agenda en Sociale Agenda

35 561
Parlementaire enquête aardgaswinning in Groningen

Nr. 1379
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 17 juni 2026

Middels deze Kamerbrief informeer ik u over een aantal relevante onderzoeken en ontwikkelingen
met betrekking tot het Nationaal Programma Groningen, de Economische Agenda en de
Sociale Agenda van Nij Begun.

Nationaal Programma Groningen

Het Nationaal Programma Groningen (NPG) bevindt zich in 2026 in de tweede helft van
de programmaperiode. Sinds 2019 zijn honderden projecten gestart om de brede welvaart,
leefbaarheid en economie in Groningen te versterken. Veel projecten zijn inmiddels
in uitvoering of realisatie, terwijl een deel van de middelen nog moet worden ingezet
en de effecten zich de komende jaren verder ontwikkelen.

Het programma verschuift daarmee van opstart en investeringen naar uitvoering, samenhang
en structurele doorwerking. Tegelijkertijd wordt, in lijn met de kabinetsreactie op
Nij Begun, samen met de regio gewerkt aan de Economische- en Sociale Agenda van Nij
Begun en wordt de verbinding daarmee verder versterkt. Deze agenda’s vormen de opvolgende
langjarige structuur voor investeringen in brede welvaart in Groningen en Noord-Drenthe,
waardoor meer continuïteit ontstaat in de inzet op economie, onderwijs, leefbaarheid,
gezondheid en sociale ontwikkeling. Tegen deze achtergrond bied ik uw Kamer hierbij
de Monitor 2025, de Imagomonitor 2025 en de tussenevaluatie 2026 van het NPG aan.

Monitor 2025 – brede welvaart en Imagomonitor 2025

De Monitor 2025 laat zien dat Groningen zich sinds de start van het NPG positief ontwikkelt.
De economie groeit, de arbeidsparticipatie neemt toe en ook op het gebied van duurzaamheid,
natuur en onderwijs zijn positieve ontwikkelingen zichtbaar. Tegelijkertijd blijft
de brede welvaart in delen van de regio, met name in Eemsdelta en Oldambt, achter
bij het landelijk gemiddelde en ervaren inwoners nog knelpunten rond gezondheid, leefbaarheid
en sociale samenhang. De monitor is daarbij grotendeels gebaseerd op gegevens tot
en met 2024, een periode waarin een aanzienlijk deel van de projecten nog in uitvoering
was en structurele effecten zich nog beperkt konden manifesteren.

Ook de Imagomonitor 2025 laat een voorzichtig positiever beeld van de regio zien,
hoewel de impact van de gaswinningsproblematiek zichtbaar blijft. Positieve associaties
zoals ruimte, groen, studeren en authenticiteit winnen terrein en bezoekers en bedrijven
van buiten de regio beoordelen Groningen duidelijk positiever. Dit sluit aan bij het
beeld uit de Staat van Groningen en Noord-Drenthe.

De monitoren geven een eerste beeld van de ontwikkeling van de regio, maar structurele
effecten vragen tijd. Hoewel er positieve ontwikkelingen zichtbaar zijn, is van een
daadwerkelijke inhaalslag nog geen sprake. Dat onderstreept dat blijvende inzet nodig
is. De uitkomsten bevestigen het belang van langdurige investeringen in brede welvaart,
waarvoor de Economische en Sociale Agenda van Nij Begun de komende decennia het vervolg
vormen.

Tussenevaluatie Nationaal Programma Groningen 2026

De tussenevaluatie van het NPG laat zien dat het programma veel in beweging heeft
gezet in de regio. Het NPG heeft bijgedragen aan sterke projecten, samenwerking tussen
overheden en maatschappelijke organisaties en het mogelijk maken van initiatieven
die anders moeilijk van de grond waren gekomen. Ook heeft het programma aanvullende
investeringen aangetrokken. Tegelijkertijd concludeert de evaluatie dat de structurele
impact op programmaniveau nog achterblijft bij de ambities. Hoewel de brede welvaart
zich positief ontwikkelt, is nog geen sprake van een duidelijke inhaalslag ten opzichte
van vergelijkbare regio’s.

De evaluatie adviseert sterker te sturen op samenhang, investeringsstrategie, uitvoeringskracht
en het programmatisch lerend vermogen. Het kabinet en de regionale partners herkennen
zich in belangrijke mate in deze bevindingen. De evaluatie bevestigt dat het NPG veel
waardevolle initiatieven en regionale samenwerking in gang heeft gezet, maar ook dat
verdere programmatische versterking nodig is om de gewenste structurele impact te
realiseren.

De aanbevelingen uit de evaluatie worden daarom niet alleen betrokken bij de verdere
uitvoering van het NPG en de inzet van resterende middelen, maar worden ook actief
meegenomen in de inrichting van de uitvoeringsstructuur van de Economische- en Sociale
Agenda van Nij Begun. Juist de samenwerking tussen Rijk, regio, maatschappelijke organisaties,
ondernemers en kennisinstellingen is daarbij essentieel om de samenhang, uitvoeringskracht
en structurele doorwerking van investeringen in Groningen en Noord-Drenthe verder
te versterken.

Tegelijkertijd benadrukken kabinet en regio dat het versterken van brede welvaart
vraagt om een langdurige gezamenlijke inspanning. Structurele verschillen in kansen,
leefbaarheid en economische ontwikkeling verdwijnen niet binnen enkele jaren, maar
vragen om langdurige investeringen, bestuurlijke samenwerking en een sterke uitvoeringspraktijk.
Juist daarom is het van belang om voort te bouwen op wat met het NPG in gang is gezet
en de verbinding te versterken tussen projecten, programma’s en de bredere regionale
agenda’s. Alleen door gezamenlijk op te trekken kunnen Rijk, regio en maatschappelijke
partners de gewenste structurele verbetering voor inwoners en ondernemers realiseren.

Verlenging einde looptijd NPG

Voorts informeer ik uw Kamer over de voorgenomen verlenging van de looptijd van het
NPG tot eind 2033. De verlenging heeft in de eerste plaats een inhoudelijke functie.
Zij biedt ruimte om de resultaten en lessen van het programma te monitoren, evalueren
en duurzaam te borgen. Tevens is voorzien dat een deel van de projecten wordt afgerond
en een deel inhoudelijk en programmatisch opgaat in de Economische en Sociale Agenda
van Nij Begun. Daarmee wordt een zorgvuldige overgang geborgd en wordt de doorlopende
inzet op brede welvaart in Groningen en Noord-Drenthe versterkt. Daarnaast sluit de
huidige einddatum van de bestuursovereenkomst (10 maart 2029) niet goed aan bij de
SPUK-systematiek, waarin middelen tot en met 2032 kunnen worden besteed en de financiële
eindverantwoording in 2033 plaatsvindt. Met de verlenging wordt geborgd dat middelen
tijdig en rechtmatig kunnen worden ingezet en dat monitoring, verslaglegging en eindverantwoording
zorgvuldig kunnen worden afgerond, terwijl het programmabureau gedurende de afrondingsfase
de noodzakelijke ondersteuning kan blijven bieden.

Economische Agenda voor Groningen en Noord-Drenthe

De Economische Agenda is in 2025 vastgesteld door regionale overheden en de ministerraad
en vormt een generatielang investeringskader van € 100 miljoen per jaar. Sinds de
vaststelling wordt gewerkt aan de uitvoeringsstructuur en verdere uitwerking van de
agenda. In de Economische Agenda is gekozen voor een getrapte bestuurs- en uitvoeringsstructuur
met een openbaar lichaam in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling (GR) waarin
de regionale overheden zijn vertegenwoordigd en een triple-helix stichting waarin
overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen samenwerken.1 Dit is op basis van een advies van Berenschot. Door deze getrapte vorm wordt geborgd
dat er over de besteding van de middelen publiek verantwoording afgelegd wordt, terwijl
concrete interventies worden voorbereid door experts uit het veld. Hierdoor ontstaat
één plek waar de samenwerking wordt georganiseerd en wordt de ontwikkel- en executiekracht
van de regio vergroot.

In het bestuur van de GR zitten 16 medeoverheden: 1 provincie, 13 gemeenten en 2 waterschappen.
De provincie Drenthe en de Rijksoverheid zijn agenda lid. In deze structuur spelen
gemeenteraden en provinciale staten een structurele rol. Zo leggen de leden van het
algemeen bestuur verantwoording af aan hun colleges en volksvertegenwoordigingen,
zowel gevraagd als ongevraagd. Ook kunnen volksvertegenwoordigingen zienswijzen indienen,
zowel op de inhoud (agenda en uitwerkingen daarvan) als op de structuur (de ontwerpregeling
van de GR en het ontwerpbesluit van de stichting). Ook konden zij toestemming geven
of onthouden aan de definitieve GR. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie
Bamenga (D66) over het onderzoeken van effectieve en structurele zeggenschap van raden
en staten binnen de uitvoering van de economische agenda.2

Alle medeoverheden hebben ingestemd met de oprichting van de GR. Zij hebben tevens
in april het principebesluit gekomen om de GR zo aan te passen dat er één GR ontstaat
voor de EAG en SAG. Het constituerend beraad vindt op 30 juni 2026 plaats. Een historisch
moment waarop het Rijk en de medeoverheden laten zien met elkaar te willen werken
aan het verhogen van de brede welvaart voor iedereen in Groningen en Noord-Drenthe.
De oprichting van de stichting wordt later dit jaar verwacht.

Verlenging opdracht kwartiermaker Economische Agenda

Verder deel ik u graag mede dat de opdracht van de heer Jakob Klompien, kwartiermaker
Economische Agenda, tot en met 31 december 2026 is verlengd. De kwartiermaker heeft
het afgelopen jaar laten zien tot een goed proces met draagvlak in de regio te kunnen
komen. Dit is cruciaal voor de uitvoering en het slagen van de Economische Agenda.
Hiermee borgen we een goede overgang naar de nieuwe uitvoeringsstructuur.

Benoeming nieuwe directeur Sociale Agenda

Tot slot informeer ik u over twee samenhangende ontwikkelingen binnen de Sociale Agenda.
De heer Henk Nijboer is benoemd tot regeringscommissaris voor de hersteloperatie Groningen
en Noord-Drenthe. In deze rol is hij verantwoordelijk voor de voortgang en samenhang
van de herstel- en versterkingsopgave en mede verantwoordelijk voor de uitvoering
van de economische en sociale agenda van Nij Begun. Als gevolg van deze benoeming
is de heer Oleg Boneschansker benoemd tot directeur van de Sociale Agenda. Boneschansker
zal de agenda verder tot uitvoer brengen en de weg naar een structurele uitvoeringsorganisatie
voorbereiden. Hiermee is een soepele overgang van de ontwikkeling van en samenhang
tussen de zestien maatregelen van de Sociale Agenda geborgd. Boneschansker vervult
de functie tot de structurele uitvoeringsorganisatie staat.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
P.E. Heerma