Brief regering : Rendementen van Nederlandse pensioenfondsen
32 043 Toekomst pensioenstelsel
Nr. 712
BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juni 2026
Het beleggingsbeleid van Nederlandse pensioenfondsen
Inleiding
Het rendement dat pensioenfondsen behalen met het geld van deelnemers is een onderwerp
dat de aandacht verdiend. Het is daarom ook goed dat de Kamer belangrijke vragen stelt
over de beleggingsresultaten van pensioenfondsen. De prestaties die pensioenfondsen
leveren maken het mogelijk dat gepensioneerden van een goede oude dag kunnen genieten.
Met dit onderzoek wil ik tegemoet komen aan de zorgen die zijn geuit over de behaalde
resultaten door pensioenfondsen. Het onderzoek brengt in kaart hoe Nederlandse pensioenfondsen
het strategisch beleggingsbeleid bepalen, bekijkt in hoeverre niet-financiële doelstellingen
hierbij een rol spelen en gaat in op de prestaties van Nederlandse pensioenfondsen.1, 2
Ik begrijp de zorgen in de Kamer dat de behaalde resultaten kunnen leiden tot dalingen
van pensioenuitkeringen. Het doel van pensioenfondsen is om te streven naar een adequate
levenslange uitkering met een stabiel uitkeringspatroon. Op deze manier zorgen pensioenfondsen
ervoor dat gepensioneerden kunnen vertrouwen op het hebben van een goede oude dag.
Het beleggingsbeleid moet op dat langetermijndoel zijn afgestemd. In het beleggingsbeleid
moeten fondsen daarom rekening gehouden met de risicohouding van de fondspopulatie.
Pensioenfondsen spreiden hun risico’s daarom over beleggingscategorieën zoals aandelen,
obligaties en private equity en spreiden de beleggingsrisico’s geografisch. De beleggingen
van pensioenfondsen verschillen hierdoor niet alleen door een andere verdeling over
beleggingscategorieën maar zijn ook verschillend binnen een beleggingscategorie zoals
aandelen en vastgoed. Hierdoor kan het risicoprofiel binnen een beleggingscategorie
ook verschillen. Dit betekent ook dat de prestatie van een pensioenfonds altijd gemeten
moet worden tegenover een benchmark die zoveel mogelijk rekening houdt met deze verschillen.
Hierdoor kunnen de rendementen over de gehele beleggingsportefeuille of van individuele
beleggingscategorieën van pensioenfondsen niet 1-op-1 vergeleken worden met die van
aandelenindices of andere benchmarks.
In het nieuwe pensioenstelsel is sprake van een toezegging van de pensioenpremie en
niet langer van de pensioenuitkering. In het nieuwe pensioenstelsel hebben pensioenfondsen
meer de mogelijkheid om beleggingsrisico’s gericht toe te delen aan de leeftijdscohorten.
Hierdoor hebben ze meer mogelijkheden om tot een beleggingsbeleid te komen dat past
bij de risico’s die deelnemers kunnen en willen nemen. Het is daarbij belangrijk om
beleggingsrisico’s goed te spreiden, zowel geografisch als over verschillende beleggingscategorieën.
De risicohouding, die het vertrekpunt vormt voor het strategische beleggingsbeleid,
wordt vastgesteld na overleg met de fondsorganen. Pensioenfondsen hebben een wettelijke
plicht om te beleggen in het belang van hun deelnemers. AFM en DNB houden hier toezicht
op.
De Kamer vraagt terecht aandacht voor de prestaties van pensioenfondsen. Het is begrijpelijk
dat hierbij grote nadruk ligt op de behaalde rendementen van pensioenfondsen. Een
goed beeld van deze prestaties vraagt om een brede kijk over een langere periode omdat
pensioenfondsen gezien hun verplichtingen beleggen voor de lange termijn. Niet alleen
het beleggingsrisico en het daaruit voortvloeiende rendement is hierbij belangrijk,
maar ook de bescherming tegen renterisico en inflatierisico zijn bepalend voor de
uiteindelijke hoogte van de pensioenuitkering en staan daarom centraal in het beleggingsbeleid.
Omdat deelnemers en gepensioneerden naast rendement behoefte hebben aan een stabiele
uitkering, passen pensioenfondsen hun beleggingsrisico ook hierop aan. De prestaties
van Nederlandse pensioenfondsen zijn sinds 2020 op het gebied van indexatie en de
dekkingsgraad gestegen. Met de invoering van de Wtp is daarbij de verwachting van
pensioenfondsen dat zij in het algemeen renterisico en beleggingsrisico gerichter
kunnen toedelen aan jongeren en ouderen en daarmee eerder perspectief kunnen bieden
op een koopkrachtig pensioen in vergelijking met het oude stelsel.
De vragen van de Kamer geven aan dat het belangrijk is dat pensioenfondsen duidelijkheid
bieden over de lange termijn beleggingsdoelstellingen, het voorgenomen beleggingsbeleid
en de behaalde resultaten. Om te verduidelijken hoe pensioenfondsen tot hun prestaties
komen, wordt in deze brief ingegaan op het doel van een pensioenfonds, hoe pensioenfondsen
handelen in het belang van de deelnemer, de aansluiting van het beleggingsbeleid bij
de beleggingsvoorkeuren van deelnemers, de prestaties van pensioenfondsen, veranderingen
in het beleggingsbeleid door de Wtp en de meting van prestaties van bedrijfstakpensioenfondsen
in de performancetoets.
Doel: Een levenslang goed pensioen tegen aanvaardbare kosten
Ik begrijp de vragen van de Kamer over tegenvallende rendementen van pensioenfondsen
en de zorgen dat dit kan leiden tot dalingen van pensioenuitkeringen. Pensioenfondsen
beogen een levenslang goed pensioen te bieden tegen aanvaarbare kosten en risico’s.
Dit doen zij voor actieve en gewezen deelnemers, pensioengerechtigden, nabestaanden
en arbeidsongeschikten. Om deze levenslange uitkering te kunnen bieden, moet in het
oude pensioenstelsel niet alleen worden gekeken naar het rendement dat pensioenfondsen
maken op hun vermogenszijde van de balans, maar ook naar de verplichtingenzijde van
de balans van het pensioenfonds. Aan de verplichtingenzijde van de balans speelde
het renterisico een grote rol, omdat de toekomstige stroom van uitkeringen contant
werd gemaakt tegen de geldende risicovrije rentetermijnstructuur. Maar beide kanten
zijn niet strikt gescheiden. Een stijging van de rente bijvoorbeeld, zal vooral een
gunstige invloed hebben op de hoogte van verwachte en ingegane pensioenen, omdat die
uitkeringen dan als het ware goedkoper worden. Tegelijk worden aan de vermogenszijde
obligaties minder waard waardoor minder rendement gehaald wordt. De verhouding tussen
die twee bepaalt de uiteindelijke uitkomst voor pensioenuitkeringen. Beheersen van
het renterisico is daarom belangrijk voor pensioenfondsen. Ook in het nieuwe pensioenstelsel
blijft dit belangrijk. In Wtp-regelingen wordt de bescherming tegen renterisico –
in de praktijk – met name gericht op oudere deelnemers en pensioengerechtigden. Pensioenfondsen
kennen een beschermingsrendement tegen renterisico toe aan deze groepen. Voor jongere
actieve deelnemers ligt er meer nadruk op het behalen van rendement. Aan hen wordt
meer risico toegekend (zowel renterisico als zakelijke waarde risico) gegeven het
toekomstige verdienvermogen (menselijk kapitaal).
Naast het renterisico speelt het inflatierisico ook een rol in het beleggingsproces.
Voor deelnemers is het immers van belang dat bescherming wordt geboden tegen inflatie,
wat ook in de AOW-uitkering centraal staat, en er perspectief is op een koopkrachtig
pensioen. Om dit te bereiken kunnen pensioenfondsen kiezen voor beleggingen die beschermen
tegen inflatie, zoals inflatieswaps of aan inflatie gerelateerde obligaties of -beleggingscategorieën.
In voorkomende gevallen zijn deze markten echter te klein om het inflatierisico voor
alle Nederlandse pensioenfondsen in voldoende mate te kunnen afdekken. Daarom is het
ook van belang dat pensioenfondsen beleggingsrisico’s nemen en veranderingen in de
feitelijke inflatie kunnen opvangen. Hierbij is het overrendement het verschil tussen
het gerealiseerde rendement en beschermingsrendement tegen renterisico. Bij een aandelenindex
zoals de MSCI en de S&P500-index spelen uitvoeringskosten en het afdekken van het
renterisico geen rol en zijn om die reden niet direct vergelijkbaar met rendementen
van fondsen.
Pensioenfondsen handelen in het belang van de deelnemer
Het fondsbestuur heeft ruimte binnen het wettelijk kader om het strategisch beleggingsbeleid
en de uitvoering hiervan in te richten. Daarbij moet zij ook een afweging maken tussen
stabiliteit in de uitkering en de groei van de pensioenuitkering. Bij hun keuzes houden
ze rekening met het prudent person beginsel. Dit betekent dat een pensioenfonds moet beleggen in het belang van de (gewezen)
deelnemers en pensioengerechtigden (hierna in het kort «deelnemers»). In ieder geval
wordt daarmee bedoeld het financiële belang van deelnemers te waarborgen. Eerder heeft
mijn ambtsvoorganger uitvoering gegeven aan de onderzoeksmotie Aartsen waarin is verkend
hoe toezichtskaders kunnen worden aangescherpt om te waarborgen dat wordt belegd in
het belang van de deelnemer.3, 4 De conclusie is dat de huidige toezichtskaders daarop reeds voldoende zijn ingericht.
Deelnemers kunnen in het algemeen niet zelf kiezen aan welke pensioenregeling zij
deelnemen en zijn via hun werkgever verplicht deel te nemen aan de regeling van hun
pensioenfonds. Daarom worden er wettelijke eisen gesteld aan de beleggingen van pensioenfondsen.
Het is wettelijk voorgeschreven dat de financiële waarden worden belegd zodanig dat
het rendement van de portefeuille als geheel is gewaarborgd evenals de veiligheid,
de kwaliteit en de liquiditeit.5 Fondsen moeten onder andere beleggen in overeenstemming met de aard en de duur van
de verplichtingen, dat wil zeggen, de toekomstige pensioenuitkeringen. Omdat pensioenen
bij uitstek langetermijnbeleggingen vergen, moeten pensioenfondsen rekening houden
met de risico’s, ook die op lange termijn. Dit wordt door elk fonds vastgelegd in
het strategisch beleggingsbeleid.
Een pensioenfonds dient het strategisch beleggingsbeleid te vertalen naar een beleggingsplan,
waarbij naast gedegen onderbouwd beleggingsbeleid ook beleid wordt opgesteld voor
de beheersing van andere relevante risico’s.6 Naast inflatie en rente kunnen dit maatschappelijke- of klimaatrisico’s zijn met
mogelijk ongunstige financiële impact voor beleggingen van pensioenfondsen. Pensioenfondsen
zullen deze risico’s dan ook moeten meenemen in hun eigen risicoanalyses.7 Een pensioenfonds heeft als langetermijnbelegger direct te maken met de consequenties
van niet-duurzame ecologische, economische of maatschappelijke ontwikkelingen op de
toekomstige waarde van de beleggingen.8 Het niet meenemen van dergelijke risico’s zou wijzen op een gebrek aan bewustzijn
over de potentiële financiële gevolgen van deze maatschappelijke- en klimaatrisico’s
voor hun investeringen.
Om deze risico’s te beheersen en te mitigeren kan het fonds besluiten dat het nodig
is om beleggingen in bepaalde regio’s en sectoren af te bouwen of bepaalde bedrijven
uit te sluiten. Zo kan het zijn dat door toenemende regulering de langetermijnwinstgevendheid
van bepaalde sectoren onder druk komt te staan, waardoor het niet in het belang zou
zijn van deelnemers om daarin te beleggen, gezien dergelijke ondernemingen niet waardevast
blijken te zijn. Pensioenfondsen moeten zich dus niet alleen richten op de korte termijn,
maar moeten juist ook langetermijnontwikkelingen en de belangen van hun deelnemers
in ogenschouw nemen bij het kiezen van de beleggingen.
Een pensioenfonds stelt voor de langere termijn een strategisch beleggingsbeleid vast
dat aansluit bij de doelstellingen en beleidsuitgangspunten, waaronder de risicohouding,
van het pensioenfonds en is gebaseerd op gedegen onderzoek.9
Het achteraf beoordelen van de prestaties van de fondsmanagers in het uitvoeren van
het strategische beleggingsbeleid vindt plaats op basis van gerealiseerde rendementen
en gerealiseerde uitkomsten van benchmarks. Omdat het strategisch beleggingsbeleid
op een andere dataset is gebaseerd dan de uitvoering van het beleggingsbeleid is het
beter om het strategische beleggingsbeleid apart te bezien van de uitvoering. Dit
betekent ook dat het gerealiseerde rendement van een pensioenfonds dat deels voortkomt
uit beslissingen op basis van informatie vooraf, moeilijk vergeleken kan worden met
de achteraf realisatie van aandelenindices.
AFM ziet toe op het risicopreferentieonderzoek en DNB ziet erop toe dat de voorgeschreven
stappen om te komen tot een passend beleggingsbeleid door het fonds zijn doorlopen
en het bestuur de strategie periodiek herijkt indien nodig. Daarbij wordt ook gekeken
of verantwoordingsorganen (waarin deelnemers en werkgevers zitting hebben) in voldoende
mate betrokken zijn in het beslissingsproces.10 Zo moet worden aangegeven en onderbouwd hoe met de zienswijzen van de verantwoordingsorganen
is omgegaan.11
Er zijn verschillende stappen in de beleggingscyclus te onderscheiden waar DNB toezicht
op houdt:
1) Vaststellen doelstellingen en beleidsuitgangspunten, waaronder risicohouding: Een pensioenfonds formuleert doelstellingen en beleidsuitgangspunten, waaronder
een risicohouding. De beleidsuitgangspunten bevatten onder anderen de beleggingsbeginselen
van het pensioenfonds.12
Het pensioenfonds legt na overleg met de fondsorganen de beleidsuitgangspunten en
doelstellingen, waaronder de risicohouding vast. De beleidsuitgangspunten en doelstellingen,
waaronder de risicohouding zijn een uitgangspunt voor vaststelling van het strategisch
beleggingsbeleid in stap 2 van de cyclus.13
2) Strategisch beleggingsbeleid en beleggingsplan: Een pensioenfonds stelt voor de langere termijn een strategisch beleggingsbeleid
vast dat aansluit bij de doelstellingen en beleidsuitgangspunten, waaronder de risicohouding,
van het pensioenfonds en is gebaseerd op gedegen onderzoek.14 Het strategisch beleggingsbeleid wordt in een beleggingsplan uitgewerkt. In het beleggingsplan
neemt het fonds concrete en gedetailleerde richtniveaus en bandbreedtes per beleggingscategorie
op.
Zowel stap 1 als stap 2 zijn gebaseerd op gedegen onderzoek dat zowel kwalitatief
als kwantitatief van aard is.
3) Implementatie en uitbesteding: Bij het onderdeel «Implementatie en uitbesteding» van de beleggingscyclus wordt
– via een beleggingsplan – op productniveau invulling gegeven aan de beleggingsportefeuille.
Ook richt een pensioenfonds de rapportages in die nodig zijn voor de fase «Monitoring
en uitvoering» en stelt de evaluatiecriteria op. In het geval van uitbesteding van
vermogensbeheer, geldt dat de opdracht die het pensioenfonds geeft aan de vermogensbeheerder
(het beleggingsmandaat) dient aan te sluiten op het strategische beleggingsbeleid
en het beleggingsplan.15 Een sluitende set afspraken en richtlijnen is nodig tussen pensioenfonds en vermogensbeheerder
om de opdracht te begrenzen in aansluiting op het vastgestelde beleid. Daarnaast moeten
pensioenfondsen vooraf een concrete kwalitatieve en kwantitatieve selectie- en beoordelingsprocedure
vastleggen voor externe vermogensbeheerders met concrete prestatie-indicatoren. Hiermee
voorkomt het pensioenfonds dat de vermogensbeheerder in de uitvoering van zijn mandaat
meer risico’s neemt dan het pensioenfonds beoogt.
4) Monitoring en uitvoering: Bij de fase «Monitoring en uitvoering» worden de rapportages over de uitvoering
van het beleggingsplan gemonitord door het pensioenfonds. Hierbij wordt van een pensioenfonds
verwacht dat de rapportages onder meer adequaat inzicht geven in beheersing van de
risico’s.
5) Evaluatie en bijsturen: In de laatste stap «Evaluatie en bijsturen» vindt periodiek een evaluatie en herbeoordeling
plaats van het strategisch beleggingsbeleid, beleggingsplan en de uitvoering (waaronder
de uitbesteding aan vermogensbeheerders).16 Bij de evaluatie wordt ook beoordeeld of de betreffende vermogensbeheerder nog steeds
binnen de beleggingsportefeuille past.17
De risicohouding van deelnemers
Om in lijn met de deelnemersbelangen te kunnen handelen moeten pensioenfondsen de
risicohouding van hun deelnemers, slapers en gepensioneerden bepalen. Het gaat hierbij
om welke beleggingsrisico’s deelnemers willen en kunnen nemen. Dit begrenst het beleggingsrisico
in het beleggingsbeleid en daarmee ook de prestaties van pensioenfondsen op het gebied
van rendement.
Pensioenfondsen doorlopen voor het bepalen van de risicohouding een cyclus waarbij
als eerste een risicopreferentie-onderzoek (RPO) wordt gehouden onder deelnemers om
hun risico-aversie en daarmee het beleggingsrisico dat zij willen nemen te kunnen
bepalen.18
Het beleggingsrisico dat deelnemers kunnen lopen, wordt beoordeeld op basis van de
kenmerken van de deelnemerspopulatie en wetenschappelijke inzichten. Daarbij wordt
met name naar leeftijd gekeken en de lifecycle-beleggingstheorie toegepast.19 Hierbij is de gedachte dat een jongere meer beleggingsrisico op zich kan nemen dan
een oudere deelnemer, omdat hij nog veel menselijk kapitaal en een arbeidsleven voor
zich heeft, waaruit toekomstige pensioenpremies kunnen worden betaald.
Gezamenlijk bepalen de beleggingsrisico’s die deelnemers kunnen en willen nemen de
risicohouding van het deelnemersbestand. In de risicohouding worden het minimum rendement
en het maximum risico bepaald waar binnen het strategische beleggingsbeleid kan worden
vorm gegeven. Voor de jaarlijkse toetsing van het beleggingsbeleid aan deze maatstaven
moeten de scenariosets van DNB worden gebruikt. Mocht het beleggingsbeleid en de toedeling
van rendement niet binnen de kaders van de risicohouding vallen dan moeten deze worden
aangepast.
De performancetoets
Bedrijfstakpensioenfondsen die vallen onder de verplichtstelling kennen – naast de
maatstaven voor risicohouding – een performancetoets, die recent vernieuwd is en vanaf
1 januari 2028 in zal gaan. In deze performancetoets wordt op basis van benchmarks
die pensioenfondsen intern hanteren of publieke beschikbaar zijn prestaties gemeten
over een periode van 5 jaar. Onderprestaties zijn hier gedefinieerd als prestaties
die vallen onder de 5% slechts mogelijke uitkomsten. Als geconstateerd wordt dat een
bedrijfstakpensioenfonds onderpresteert, hebben aangesloten werkgevers de mogelijkheid
om uit te treden uit het pensioenfonds, mits zij een pensioenregeling aanbieden die
gelijkwaardig is aan de pensioenregeling die het bedrijfstakpensioenfonds aanbiedt.
Op deze manier is een waarborg ingebouwd dat als er sprake is van een evidente onderprestatie
van een pensioenfonds werkgevers handelingsperspectief hebben. Deze benchmarks houden
rekening met verschillen tussen pensioenfondsen in leeftijdsopbouw en risicohouding.
Zij houden ook rekening met verschillende beleggingscategorieën die pensioenfondsen
gebruiken om in te beleggen met verschillen in bijvoorbeeld in geografie binnen beleggingscategorieën.
Daarmee meet deze performancetoets de prestaties die zijn geleverd in de uitvoering
van het strategische beleid.
De prestaties van Nederlandse pensioenfondsen
De prestaties van pensioenfondsen moeten dus niet enkel worden gemeten aan de rendementen
die zij behalen aan de vermogenszijde van de balans, maar ook aan de effecten op de
hoogte van de ingegane en toekomstige uitkeringen; de verplichtingenzijde. In Tabel
1 wordt de ontwikkeling van de vermogenszijde (ook cumulatief) van de vijf grootste
fondsen weergegeven voor de periode 2014–2024 (en waar beschikbaar ook 2025). Dit
zijn prestaties van pensioenfondsen in het oude pensioenstelsel onder het financieel
toetsingskader (FTK). Bedrijfstakpensioenfondsen kennen in het kader van de verplichtstelling
een performancetoets (zie kader). Er kan worden gesteld dat het beleggingsrendement
bij alle vijf fondsen doorgaans positief is, wat ook terug te zien is in het gemiddelde
rendement, dat rond de vier procent ligt. Daarbij moet bedacht worden dat een aantal
pensioenfondsen vanwege de transitie het renterisico aan de verplichtingenzijde, verder
hebben afgedekt voor een soepele overgang naar het nieuwe stelsel in het belang van
hun deelnemers. De verwachting van pensioenfondsen is dat zij het renterisico en het
beleggingsrisico in het pensioenstelsel onder de Wtp gerichter kunnen toedelen aan
jongeren en ouderen, waardoor de spanning tussen rendement behalen en een stabiele
uitkering realiseren afneemt.
1: Groei rendement (in percentages) en cumulatief rendement van de vijf grootste pensioenfondsen
ABP
Bouw
PME
PMT
PFZW
Jaar
Groei
Cum.
Groei
Cum.
Groei
Cum.
Groei
Cum.
Groei
Cum.
2013
100,00
100,00
100,00
100,00
100,00
2014
14,50
114,50
11,40
111,40
17,80
117,80
20,60
120,60
15,50
115,50
2015
2,70
117,59
– 5,00
105,83
1,00
118,98
2,29
123,36
– 0,10
115,38
2016
9,50
128,76
1,80
107,73
10,30
131,23
10,96
136,88
12,00
129,23
2017
7,60
138,55
2,20
110,11
4,70
137,40
4,06
142,44
5,10
135,82
2018
– 2,30
135,36
– 1,00
109,00
– 0,90
136,16
0,21
142,74
– 0,40
135,28
2019
16,80
158,10
17,90
128,52
18,30
161,08
18,40
169,00
18,80
160,71
2020
6,60
168,54
8,90
139,95
10,60
178,16
10,60
186,92
5,60
169,71
2021
11,40
187,75
6,90
149,61
3,90
185,10
3,60
193,65
8,20
183,63
2022
– 17,60
154,71
– 21,40
117,59
– 23,30
141,98
– 27,50
140,39
– 22,60
142,13
2023
9,30
169,09
7,70
126,65
8,70
154,33
8,40
152,19
8,70
154,49
2024
8,4
183,30
7,60
136,27
8,70
167,75
8,20
164,67
8,00
166,85
2025
– 1,6
180,37
– 3,9
130,96
– 3,0
162,72
– 5,9
154,95
– 3,80
160,51
CAGR1
5,04
2,27
4,14
3,72
4,02
X Noot
1
Compound Annual Growth Rate in percentages: ((eindwaarde cumulatief rendement / beginwaarde
cumulatief rendement) ^(1/jaren)) – 1 *100
Tabel 2: Dekkings- en beleidsdekkingsgraad per fonds (in percentages)
ABP
Bouw
PME
PMT
PFZW
Ultimo
Dekkingsgr.
Beleidsd.
Dekkingsgr.
Beleidsd.
Dekkingsgr.
Beleidsd.
Dekkingsgr.
Beleidsd.
Dekkingsgr.
Beleidsd.
2014
101,1
104,7
115,1
115
101,7
104,1
102,2
107,6
2015
97,2
98,7
108,7
110,9
96,1
97,6
98,5
98,5
95,1
97,1
2016
96,7
91,7
110,5
105,4
96,2
91,8
98,5
92,8
95,3
90,1
2017
104,4
101,5
118,1
115,2
101,6
100,1
102,2
100,6
101,1
98,6
2018
97,1
103,8
113,9
118,3
97,7
101,3
99,4
102,3
97,5
101,3
2019
97,8
95,8
114,4
112,4
98,9
96,9
99,1
97,6
99,2
96,5
2020
93,5
87,6
111,6
105,7
97,6
92,3
96,3
91,3
92,6
88,3
2021
110,6
102,8
125,3
119,3
108,3
103,2
106,7
100,9
106,6
99,7
2022
110,9
118,6
122,1
131,5
110,4
107,8
106,7
108,1
108,7
111,5
2023
110,5
113,9
123,9
124,7
109,4
113,3
105,8
109,9
106,1
112
2024
111,7
113,1
125,6
126,3
113
112,7
108,4
108,4
109,8
108,9
2025
123,5
118,3
141,1
133,1
125,3
120,1
122,3
115,3
126,0
117,7
Bron: Jaarverslagen pensioenfondsen
Bron: Jaarverslagen pensioenfondsen, website pensioenfondsen
Tabel 3: Verleende indexatie per fonds (in percentages) en cumulatieve indexatie
ABP
Bouw
PME
PMT
PFZW
Jaar
Groei
Cum.
Groei
Cum.
Groei
Cum.
Groei
Cum.
Groei
Cum.
2013
0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
2014
0
100,0
0,2
100,2
0
100,0
– 0,4
99,6
0
100,0
2015
0
100,0
0
100,2
0
100,0
0
99,6
0
100,0
2016
0
100,0
0
100,2
0
100,0
0
99,6
0
100,0
2017
0
100,0
0,59
100,8
0
100,0
0
99,6
0
100,0
2018
0
100,0
1,07
101,9
0
100,0
0
99,6
0
100,0
2019
0
100,0
0,26
102,1
0
100,0
0
99,6
0
100,0
2020
0,71
100,7
0
102,1
0
100,0
0
99,6
0
100,0
2021
2,39
103,1
1,76
103,9
0
100,0
0
99,6
2,7
102,7
2022
11,96
115,4
14,52
119,0
7,49
107,5
5,49
105,1
6
108,9
2023
3,03
118,9
0
119,0
3,26
111,0
3,2
108,4
4,8
114,1
2024
1,84
121,1
0,75
119,9
0,3
111,3
0
108,4
0
114,1
2025
2,84
124,5
20,8
144,8
2,82
114,4
8,3
117,4
121
127,8
Bron: Jaarverslagen en website pensioenfondsen
X Noot
1
PFZW spreekt van «ongeveer 12 procent» op haar website. https://www.pfzw.nl/over-pfzw/nieuws/hoger-pensioeninkomen-vanaf-maart-…
Binnen het FTK vormt de dekkingsgraad een relatief simpele indicator om te achterhalen
of pensioenfondsen via hun beleggingen inderdaad bijdragen aan een goed pensioen.
Die geeft immers de verhouding weer tussen enerzijds het vermogen en anderzijds de
verplichtingen van het pensioenfonds.
Uit tabel 2 blijkt dat de vijf grootste pensioenfondsen sinds 2020 een flinke stijging
hebben kunnen laten zien van hun (beleids)dekkingsgraad. Deze gunstige ontwikkeling
heeft zich vertaald in een indexatie van pensioenuitkeringen. Uit Tabel 3 blijkt dat
de uitkeringen dankzij indexaties sinds 2020 zijn gestegen voor de vijf grootste pensioenfondsen.
Dit komt mede doordat de grote bedrijfstakpensioenfondsen de mogelijkheid hadden om
bij het verlenen van toeslagen vooruit te lopen op de Wet toekomst pensioenen gezien
hun voornemen om in te varen.
De Wet toekomst pensioenen
Bovenstaande prestaties van pensioenfonds zijn geleverd onder het oude pensioenstelsel.
Het oude pensioenstelsel was met aanhouden van grote buffers sterker gericht op nominale
zekerheid dan het nieuwe pensioenstelsel. Ook in de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel
hebben fondsen waar nodig risico’s beperkt, om daarmee een stabiele, voorspelbare
overgang naar het nieuwe stelsel voor hun deelnemers te bereiken. Met de Wet toekomst
pensioenen is dit anders en zullen pensioenfondsen in het nieuwe pensioenstelsel rendementen
eerder kunnen doorgegeven in de pensioenuitkering. Dat betekent over het algemeen
dat pensioenfondsen een verschuiving zullen laten zien in de looptijd van hun renteafdekking
naar kortere looptijden aangezien nu veel vaker alleen de uitkeringsperiode van circa
20 jaar zal worden afgedekt, in plaats van de gehele periode dat een deelnemer in
het pensioenfonds aanwezig is, wat ongeveer 60 jaar is. Daarnaast zullen pensioenfondsen
naar hun eigen verwachting meer beleggingsrisico op zich kunnen nemen dan in het oude
stelsel door deze gerichtere aanpak. Dit zou kunnen leiden tot een grote kans op kleine
verhogingen van pensioenuitkeringen en een kleine kans op substantiële verlagingen.20 Per saldo biedt de Wtp daarmee meer perspectief op een koopkrachtig pensioen.
Conclusie
De prestaties die pensioenfondsen behalen voor hun deelnemers is een belangrijk onderwerp.
Pensioenfondsen hebben de wettelijk plicht om in het belang van hun deelnemers te
handelen. De risicohouding, die het vertrekpunt vormt voor het strategisch beleggingsbeleid,
wordt vastgesteld na overleg met de fondsorganen, waarin deelnemers zitting hebben.
AFM houdt toezicht het risicopreferentieonderzoek en DNB houdt toezicht op het vaststellen
van de risicohouding, het (strategische) beleggingsbeleid en het naleven van het prudent
person beginsel. Op deze manier kent het proces voor het vaststellen van het strategisch
beleggingsbeleid en de uitvoering hiervan de nodige checks en balances om er voor te zorgen dat in het belang van de deelnemer wordt gehandeld.
Het is begrijpelijk dat de aandacht voor de prestaties van pensioenfondsen komt te
liggen op de rendementen die pensioenfondsen behalen. Voor een goed beeld van de prestaties
van pensioenfondsen moet er over de breedte worden gekeken. Omdat pensioenfondsen
uitkeringen bieden gericht op behoud van de levensstandaard is het zinvoller om te
kijken naar de mogelijkheid voor pensioenfondsen om een verhoging (of indexatie) te
verlenen dan uitsluitend naar het rendement dat zij op de vermogenszijde van de balans
behalen. Niet alleen het genomen beleggingsrisico, maar ook het renterisico en inflatierisico
is bepalend voor de uiteindelijke hoogte en waarde van de pensioenuitkering. De prestaties
van Nederlandse pensioenfondsen zijn sinds 2020 op het gebied van verhoging en indexatie
gestegen. Met de invoering van de Wtp is de verwachting van pensioenfondsen dat zij
in het algemeen minder renterisico zullen hoeven af te dekken en meer beleggingsrisico
kunnen nemen, waarmee meer perspectief kan worden geboden op een koopkrachtig pensioen.
Het blijft daarmee van belang dat fondsen op een eenduidige manier kunnen communiceren
over hun lange termijn beleggingsdoelstellingen, het voorgenomen beleggingsbeleid
om deze doelstellingen te bereiken en de behaalde resultaten. Met de Wtp wordt deze
uitdaging alleen maar groter, omdat het behaalde rendement meer in beeld komt. De
pensioensector heeft daarom ook het initiatief genomen om dit nader vorm te geven.
Dit vind ik een goede ontwikkeling waarover ik met de sector in gesprek ben.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J.A. Vijlbrief
Indieners
J.A. Vijlbrief, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid