Brief regering : Nederland Dal Vrij Trein abonnement

Nr. 41
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 3 juni 2026

Als gevolg van de energieschok is er vanuit de Kamer aandacht voor de robuustheid
van mobiliteit. De gestegen brandstof- en energiekosten kunnen de betaalbaarheid van
mobiliteit onder druk zetten, waardoor het niet meer vanzelfsprekend is dat iedereen
op een toegankelijke manier naar werk, onderwijs, familie, vrienden of voorzieningen
kan reizen. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de motie-Klaver c.s.1 door de Kamer is aangenomen.

Het kabinet heeft in de afgelopen periode samen met vervoerders en medeoverheden een
uitwerking gemaakt van een abonnement van € 49 per maand voor onbeperkt reizen met
de trein in de daluren komende zomer. Beide Kamers zijn op 22 mei jl. gevraagd om
in te stemmen met een beroep op artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet, zodat voorafgaand
aan autorisatie van de eerste suppletoire begroting van IenW en bijbehorende nota
van wijziging de noodzakelijke verplichtingen aangegaan kunnen worden naar de vervoerders.2 Inmiddels hebben beide Kamers met deze procedure ingestemd. Ook zijn in het Bestuurlijk
Overleg van het Nationaal Openbaar Vervoer Beraad van 2 juni jl. afspraken met vervoerders
en overheden over de uitvoering hiervan gemaakt. Daarmee kan nu het startsein worden
gegeven voor de invoering van dit abonnement van € 49, onder de naam Nederland Dal
Vrij Trein. Met deze brief ontvangt de Kamer een nadere uitwerking van het abonnement
en de afspraken die hierover zijn gemaakt met de sector.

Vormgeving van het abonnement

Met Nederland Dal Vrij Trein kunnen alle reizigers in de periode van maandag 15 juni
tot en met vrijdag 31 augustus 2026 voor € 49 per maand in de daluren3 onbeperkt vrij reizen bij alle treinvervoerders in Nederland die onder een concessie
rijden. Dit betekent dat het product tot en met 31 juli 2026 te koop is. Het gaat
om een product voor de tweede klas; de eerste klas valt niet onder de scope van deze
propositie. Het invoeren van Nederland Dal Vrij Trein kon op deze korte termijn (alleen)
mogelijk worden gemaakt door zoveel mogelijk aan te sluiten bij de technische productdetails
van een bestaand product, het huidige NS Flex Dal Vrij-abonnement. Dat betekent concreet
dat voor bestaande abonnementhouders van NS Flex Dal Vrij (via een simpele handeling)
tijdelijk een lagere prijs zal gelden. Nieuwe gebruikers van Nederland Dal Vrij Trein
kunnen dit abonnement vanaf maandag 15 juni 2026 aanschaffen via de NS-webshop (op
basis van «reizen-op-rekening») en via de NS-kaartautomaten op de stations (op basis
van «reizen-op-saldo» met een persoonsgebonden OV-chipkaart).

Nederland Dal Vrij Trein is een tijdelijke maatregel, uitdrukkelijk bedoeld voor de
zomerperiode. Het is om meerdere redenen niet mogelijk om deze propositie na 31 augustus
2026 door te laten lopen. De maand september is de drukste maand van het jaar voor
vervoerders en het kabinet wil voorkomen dat de treinen in die drukke periode te vol
worden. Daar komt bij dat Nederland Dal Vrij Trein alleen verkrijgbaar is op de OV-chipkaart.
De ov-sector maakt momenteel echter de transitie naar OVpay, waarbij de OV-chipkaart
wordt uitgefaseerd. In het komende najaar staan als onderdeel van deze transitie zeer
grote migratiestappen op de planning. Het kabinet wil niet dat dit proces in gevaar
wordt gebracht, vanwege de grote gevolgen die dat zou kunnen hebben voor dagelijks
miljoenen reizigers in het hele ov.

Budget, financiële afspraken en opdrachtverlening aan NS

Zoals op 22 mei jl. aan de Kamer reeds gemeld, is voor Nederland Dal Vrij Trein een
taakstellend budget van in totaal € 118 miljoen beschikbaar. Een deel van dit bedrag
zal worden gereserveerd voor monitorings- en evaluatiedoeleinden en voor onvoorziene
kosten. Gedurende de actieperiode zal goed worden gemonitord hoeveel abonnementen
er worden verkocht, waarbij het taakstellende budget niet overschreden mag worden.
Als er overschrijding van het budget dreigt, wordt de verkoop van nieuwe abonnementen
voor het gereduceerde tarief stopgezet. Het is nog niet te zeggen hoeveel mensen gebruik
zullen gaan maken van dit product. Het gaat immers om een unieke maatregel, iets wat
in Nederland nog niet eerder aangeboden werd.

Voor Nederland Dal Vrij Trein ontvangen de Nederlandse spoorvervoerders die concessietreinen
rijden een vergoeding van het Rijk. Deze vergoeding zal worden berekend door het verschil
tussen de reguliere consumentenprijs en het tijdelijk gereduceerde tarief te vermenigvuldigen
met het aantal verkochte abonnementen per maand (inclusief de huidige gebruikers van
NS Flex Dal Vrij voor wie in de actieperiode het gereduceerde tarief van € 49 geldt).
Het Rijk zal deze vergoeding aan NS verstrekken. NS draagt zorg voor de naar rato
verdeling van de vergoeding tussen de andere Nederlandse spoorvervoerders die concessietreinen
rijden. Dit sluit aan bij de huidige praktijk van NS Flex Dal Vrij.

Het kabinet zal NS opdracht geven om Nederland Dal Vrij Trein samen met de andere
Nederlandse spoorvervoerders in te voeren. De juridische basis voor de invoering van
Nederland Dal Vrij Trein en de bijbehorende vergoeding is de Concessie voor het Hoofdrailnet
2025–2033.4 Het verstrekken van compensatie voor een nieuw reisproduct is verenigbaar met de
Europese wet- en regelgeving rondom staatssteun, mits er geen overcompensatie plaatsvindt.
Om overcompensatie en ongeoorloofde staatssteun te voorkomen verstrekt het kabinet
(alleen) een vergoeding na afloop van de actieperiode op basis van het aantal daadwerkelijk
verkochte abonnementen (inclusief de huidige gebruikers van NS Flex Dal Vrij voor
wie in de actieperiode het gereduceerde tarief van € 49 geldt).

Omgang met prestatie-indicatoren

Als gevolg van Nederland Dal Vrij Trein kan het zo zijn dat in de actieperiode een
grotere vervoersvraag zal zijn dan vooraf is voorzien. Met de vervoerders is afgesproken
dat zij hun vervoersconcessies bedienen conform de reeds geplande (zomer)dienstregeling,
en met een passende materieelinzet. Het Ministerie van IenW en de decentrale overheden
realiseren zich dat de normale sturing op prestatie-indicatoren rondom zitplaatskans,
en mogelijk ook rondom punctualiteit en klantoordeel, voor zover sprake is van een
significante afwijking als gevolg van Nederland Dal Vrij Trein, in deze abnormale
situatie niet gevergd kan worden van spoorvervoerders. De concessieverleners vrijwaren
hun concessiehouders daarom van malussen en boetes op deze prestatie-indicatoren gedurende
de actieperiode, tenzij deze aantoonbaar niet samenhangen met extra reizigers als
gevolg van Nederland Dal Vrij Trein.

Monitoring van effecten

Het doel van Nederland Dal Vrij Trein is om komende zomer meer mensen gebruik te laten
maken met de trein, bijvoorbeeld om kennis te maken met het reizen per trein of als
alternatief voor de auto. Om te monitoren of dit doel wordt gehaald, zal het kabinet
de effecten van Nederland Dal Vrij Trein in kaart brengen. Naast het aantal verkochte
abonnementen wil het kabinet ook inzicht in de overige effecten, zoals brandstofbesparing
en betaalbaarheid. Het kabinet wil daarvoor bijvoorbeeld inzicht krijgen in de typen
reizigers die gebruik maken van het abonnement, in hoeverre reizigers door deze maatregel
hun reisgedrag aanpassen (zoals vaker of verder reizen, of in plaats van een andere
vervoersvorm) en wat het reismotief van gebruikers is.

Aan de hand van deze monitoring is er na afloop van de actieperiode een evaluatie
van Nederland Dal Vrij Trein. Het kabinet zal deze inzichten betrekken bij de verkenning
naar een landelijke propositie, waartoe de motie-Klaver c.s. ook oproept. De Kamer
zal vanzelfsprekend over de uitkomsten worden geïnformeerd. Het kabinet benadrukt
dat een dergelijke landelijke propositie, of soortgelijke maatregelen om de doelstellingen
van de motie te realiseren, niet gelijk per 1 september 2026 beschikbaar zullen zijn.
Omwille van een snelle invoering van Nederland Dal Vrij Trein is nu voor deze maatregel
gekozen, maar een landelijke propositie vergt nog veel gesprekken en nadere uitwerking.
Er is bijvoorbeeld niet in alle concessies sprake van daluren om een product voor
te ontwikkelen, waardoor deze landelijke propositie niet in alle concessies geldig
kan zijn. Ook is de (structurele) financiële dekking hiervan een belangrijk aandachtspunt.
Op dit moment zijn hiervoor geen middelen beschikbaar. Het kabinet gaat de komende
tijd in samenwerking met het NOVB aan de slag met passende vervolgmaatregelen voor
het hele ov in Nederland, conform de motie-Klaver c.s.

Tot slot

Met Nederland Dal Vrij Trein wordt het reizen met de trein aantrekkelijker. Dit tijdelijke
reisproduct past daarmee in het streven van het kabinet naar betaalbaar openbaar vervoer.
Hopelijk gaan veel mensen van Nederland Dal Vrij Trein gebruik maken. Het kabinet
is zeer benieuwd naar de resultaten.

Op het gebied van betaalbaar openbaar vervoer werkt het kabinet verder aan een verkenning
naar een landelijke propositie. Ook wordt op dit moment een onderzoek van ABDTOPConsult
over de betaalbaarheid van het openbaar vervoer afgerond. Het kabinet verwacht de
Kamer nog voor de zomer van 2026 nader over beide thema’s te informeren.

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
A.W.H. Bertram