Brief regering : Tweede beleidsreactie op onderzoek Universiteit Utrecht ‘Naar een robuuste implementatie van het Verdrag van Aarhus?’

Nr. 85
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 juni 2026

Op 25 april 2024 is het onderzoek van de Universiteit Utrecht «Naar een robuuste implementatie
van het Verdrag van Aarhus?» (het onderzoek) aangeboden aan de Tweede Kamer.1 In de afgelopen jaren is in een aantal zaken voor het Hof van Justitie van de Europese
Unie en het Aarhus Nalevingscomité geconstateerd dat Nederland op punten niet voldeed
of nog niet voldoet aan het Verdrag betreffende toegang tot informatie, publieke inspraak
in besluitvorming en toegang tot de rechter in milieuzaken (Verdrag van Aarhus). Dit
was de aanleiding van het onderzoek. Het onderzoek geeft aanbevelingen om de implementatie
in de Nederlandse wetgeving en uitvoering van het Verdrag van Aarhus robuust en toekomstbestendig
te maken. Daarop heeft de Kamer op 20 december 2024 de eerste beleidsreactie ontvangen.2 Bij deze ontvangt de Kamer de tweede en laatste beleidsreactie. De reden dat de reactie
in twee delen plaatsvindt, is dat het vorig jaar nog niet mogelijk was om volledig
te reageren op de aanbevelingen.

Daarvoor zijn toen twee redenen genoemd:

1. Er was meer tijd nodig om de aanbevelingen over artikel 6 en 7 Verdrag en de implicaties
daarvan nader te bestuderen. Artikel 6 regelt inspraak over besluiten over specifieke
activiteiten. Artikel 7 regelt inspraak over plannen, programma’s en beleid betrekking
hebbende op het milieu.

2. Enkele aanbevelingen raken aan het «Varkens in Nood» reparatiewetsvoorstel, dat wijzigingen
van de Omgevingswet, de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en een aantal andere omgevingsrechtelijke
wetten zal bevatten. Het wetsvoorstel bevond zich op dat moment nog in de fase van
ambtelijke voorbereiding.

De aanbevelingen3 zijn door de onderzoekers in categorieën aangeboden, die aansluiten bij de pijlers
van het Verdrag. Allereerst enkele algemene aanbevelingen. Als tweede aanbevelingen
met betrekking tot toegang tot informatie; deze aanbevelingen zijn in de eerste beleidsreactie
al volledig beantwoord.4 Als derde aanbevelingen met betrekking tot inspraak en participatie en als laatste
aanbevelingen met betrekking tot rechtsbescherming. Deze laatste aanbevelingen hebben
met name betrekking op het «Varkens in Nood» reparatiewetsvoorstel.5 Deze categorisering wordt ook in de Kamerbrief aangehouden.

Deze brief geeft een tweede reactie op de openstaande aanbevelingen uit het onderzoek,
en geeft de laatste stand van zaken van enkele aanbevelingen die al in de eerste reactie
aan bod kwamen. Een gedetailleerde reactie per aanbeveling wordt als bijlage toegevoegd
aan deze Kamerbrief (bijlage 1).

Vanwege de samenhang met het «Varkens in Nood» reparatiewetsvoorstel wordt de brief
mede namens de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid verstuurd.

Algemene aanbevelingen

In het onderzoek worden enkele algemene aanbevelingen gedaan. De onderzoekers stellen
voor een Aarhus-expertisecentrum op te richten dat uitleg geeft over open normen in
de Nederlandse wet en duidelijkheid te creëren over de interpretatie van het Verdrag.

De aanbeveling 2 en 4 zullen worden ingevuld door de samenwerking tussen de betrokken
departementen verder te versterken en gezamenlijk te werken aan verduidelijking van
de uitleg van het Verdrag. Dit maakt het eenvoudiger om informatie te verspreiden
over de werkingssfeer van het Verdrag en richtsnoeren vanuit het Rijk te ontwikkelen.
Het is duidelijk dat er behoefte is aan richtsnoeren voor de praktijk, hier wordt
dan ook prioriteit aan gegeven.

Aanbevelingen met betrekking tot inspraak en participatie

De onderzoekers stellen voor de vertaling van het Verdrag aan te passen, zodat er
steeds sprake is van (publieks-)participatie in plaats van inspraak. Er is op dit
moment geen aanleiding om hier invulling aan te geven.

De onderzoekers stellen daarnaast meerdere wetswijzigingen voor, waaronder drie aanbevelingen
(aanbevelingen 15, 16 en 17) om vroegtijdige inspraak te verzekeren. Deze aanbevelingen
worden voorbarig geacht. Er is bijvoorbeeld nog geen duidelijke jurisprudentie of
het is niet duidelijk hoe vaak het omschreven probleem in de praktijk voorkomt. Ook
wordt er geen opvolging gegeven aan de specifiekere wetswijzigingen zoals voorgesteld
in aanbevelingen 12 en 13.

Wel zal er worden bezien of de toepasselijke wet-of regelgeving zou kunnen worden
aangevuld met een bepaling die specificeert welke informatie beschikbaar moet worden
gesteld in inspraakprocedures over een Aarhus-besluit. Zoals voorgesteld door de onderzoekers
in aanbeveling 19.

In aanbeveling 21 stellen de onderzoekers dat deelname aan inspraak bij plannen en
programma’s mogelijk moet blijven voor eenieder. Dit is al het uitgangspunt.

Wel verdient de reikwijdte van het inspraakrecht van artikel 7 van het Verdrag van
Aarhus nog aandacht. Dit wordt toegelicht in een richtsnoer die zal worden opgesteld
in overleg tussen de betrokken departementen. Dit sluit ook aan bij de opvolging van
aanbeveling 14, waar niet wordt gekozen voor een wetswijziging, maar voor het ondersteunen
van de praktijk met informatie.

Aanbevelingen die raken aan het «Varkens in Nood» reparatiewetsvoorstel en rechtsbescherming

Het Hof van Justitie oordeelde in het «Varkens in Nood-arrest»6 dat de zienswijzevoorwaarde7 niet meer als ontvankelijkheidseis voor de toegang tot de rechter mag worden gesteld
aan «het betrokken publiek».

De onderzoekers doen aanbevelingen wat betreft de rechten die wel of niet worden toegekend
aan het betrokken publiek, hoe dat begrip verschilt van het belanghebbend begrip en
hoe er met de zienswijzevoorwaarde om moet worden gegaan.

Aanbevelingen 3, 11, 22 en 23 worden betrokken bij de verdere uitwerking van het «Varkens
in Nood»-reparatiewetsvoorstel, waarover de Afdeling advisering van de Raad van State
onlangs op 22 april advies heeft uitgebracht.8 Verder wordt aanbeveling 24 over het afschaffen van het relativiteitsvereiste niet
opgevolgd. Wel is het kabinet het eens met aanbeveling 25 over de mogelijkheid voor
de bestuursrechter om artikel 8:69a Awb richtlijnconform te interpreteren.

Tot slot

In het belang van een goede implementatie van het Verdrag van Aarhus is er uitvoerig
gekeken naar de aanbevelingen en mogelijkheden voor opvolging. Daarbij is ook kritisch
gekeken naar de uitvoerbaarheid in de praktijk. Er is voor gekozen om enkele aanbevelingen
wel en enkele aanbevelingen niet op te volgen.

Het streven is om het stelsel voor de implementatie en uitvoering van het Verdrag
van Aarhus robuust en toekomstbestendig te maken. De Kamer zal op de daarvoor geëigende
manier worden geïnformeerd over de aangekondigde wijzigingen.

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
A.W.H. Bertram