Brief regering : Kabinetsreactie op reactie Stop Wapenhandel c.s. over versimpeling van richtlijn intra-EU-overdracht van militaire goederen

33 279
Internationale militaire samenwerking

Nr. 483
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 juni 2026

Conform het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
van 26 maart jl. om een kabinetsreactie op de reactie van Stop Wapenhandel en meerdere
organisaties m.b.t. versimpeling van de richtlijn betreffende de vereenvoudiging van de voorwaarden voor de overdracht van
defensie-gerelateerde producten binnen de Gemeenschap (Richtlijn 2009/43/EG, hierna: intra-EU-overdrachten richtlijn) doe ik u deze brief
toekomen.

Nederlands exportcontrolebeleid

Het kabinet erkent het standpunt van Stop Wapenhandel c.s. dat wapenexport met grote
zorgvuldigheid dient te gebeuren. Net als Stop Wapenhandel c.s. onderschrijft het
kabinet het belang dat het exportcontrolesysteem waarborgen bevat voor de mensenrechten-
en humanitaire gevolgen van wapenexport. Het Nederlandse exportcontrolebeleid is erop
gericht om ongewenst eindgebruik van militaire goederen, zoals bij schendingen van
mensenrechten of het internationaal humanitair recht, te voorkomen.

Europese landen hebben vertrouwen in elkaars exportcontrolesystemen, onder andere
omdat alle EU-lidstaten gehouden zijn aan dezelfde exportcriteria zoals gezamenlijk
overeengekomen in het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexportcontrole (2008/944/GBVB)
dat in lijn is met het VN-Wapenhandelsverdrag, ofwel Arms Trade Treaty (hierna: ATT). Ook de intra-EU-overdrachten richtlijn is in lijn met het ATT, wat
inhoudt dat de bepalingen van het ATT ook van kracht zijn voor de overdracht van militaire
goederen binnen de EU. Bij een overbrenging of verplaatsing van een militair goed
van het grondgebied van een lidstaat naar een bestemming in een andere lidstaat wordt
gesproken van een overdracht. Zodra de goederen de EU verlaten naar een derde land,
betreft het uitvoer.

Tegelijkertijd en met behoud van deze waarborgen is één van de uitgangspunten van
het Nederlandse exportcontrolebeleid het voorkomen van onnodige administratieve lasten
en het creëren van een gelijk speelveld voor Nederlandse bedrijven in defensie-industrie.

Het voorstel

De intra-EU-overdrachten richtlijn is in 2009 in het leven geroepen met als doel de
regels en procedures te vereenvoudigen die van toepassing zijn op de overdracht van
militaire goederen binnen de EU, ten einde de behoorlijke werking van de interne markt
te waarborgen.

Op 17 juni 2025 heeft de Europese Commissie het voorstel voor het Defence Readiness Omnibus pakket (hierna: het Omnibuspakket) gepubliceerd. Dit pakket is gepubliceerd in de
context van de notie dat het geen oorlog is, maar ook geen vrede, en dat veel regelgeving
in de EU niet op die situatie is toegerust. De voorgestelde wijzigingen aan de intra-EU-overdrachten
richtlijn maken deel uit van het Omnibuspakket en zijn gericht op het mogelijk maken
van snelle overdracht van militaire goederen binnen de EU door complexiteit weg te
nemen en administratieve lasten te verlichten met als doel de defensie-industrie in
Europa sneller op te schalen. Op 11 juli 2025 is uw Kamer middels een Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC)-fiche1 geïnformeerd over de beoordeling van het kabinet van het Omnibuspakket, waaronder
de intra-EU-overdrachten richtlijn.

Administratieve lastenverlichting

Grensoverschrijdende samenwerking in de Europese defensie-industrie is gebaat bij
vermindering van administratieve lasten voor bedrijven. Het kabinet is over het algemeen
positief over de lastenverlichting ten aanzien van de intra-EU overdrachten van militaire
goederen in het wijzigingsvoorstel voor de intra-EU-overdrachten richtlijn.

Vrijstellingsmogelijkheden

De richtlijn kent op dit moment al de mogelijkheid voor EU-lidstaten om bepaalde type
overdrachten vrij te stellen van de vergunningsplicht, bijvoorbeeld wanneer de leverancier
of de afnemer een overheidsorgaan is, of een onderdeel van de strijdkrachten van de
lidstaten. Het wijzigingsvoorstel stelt een uitbereiding van deze lijst van vrijstellingsmogelijkheden
voor. Dit is geen verplichting en in het voorstel blijft het een nationale bevoegdheid
van de lidstaten om hierin een keuze te maken.

Zo heeft Nederland de overdracht en uitvoer van militaire goederen, eigendom van en
bestemd voor gebruik door de NAVO-strijdkrachten uitgezonderd van de vergunningplicht.

Algemene vergunningen voor laagrisico transacties

Voorts kent Nederland binnen de huidige exportcontrolesystematiek al algemene vergunningen
voor laagrisico transacties waarbij bedrijven zich onder de in de vergunning gespecificeerde
voorwaarden kunnen registreren. Hierna hoeft er niet meer voor iedere transactie een
individuele vergunning aangevraagd te worden. Wel dienen geregistreerde bedrijven
dienen te rapporteren over het gebruik van de algemene vergunning. De Europese Commissie
stelt voor om in de EU breder en meer geharmoniseerd gebruik te maken van algemene
overdrachtsvergunningen, waarbij binnen een bepaald kader hetzelfde geldt, namelijk
dat bedrijven niet voor iedere overdracht van militaire goederen opnieuw een vergunning
aan moeten vragen. Dit is in lijn met de langjarige inzet van Nederland2 om het gelijk speelveld voor Nederlandse defensie-industrie verder te bevorderen
en de samenwerking tussen de Europese defensie-industrie te versterken. Dit geldt
in het bijzonder voor industriële samenwerking die voortkomt uit de EU-defensie-industrieprogramma’s
zoals het Europees Defensie Fonds (EDF).

Uitvoer buiten de EU

Het kabinet erkent het onderscheid dat Stop Wapenhandel c.s. maakt tussen overdracht
van militaire goederen naar EU-lidstaten en de uitvoer naar landen buiten de EU. De
richtlijn en de voorgestelde wijzigingen zien niet toe op de uitvoer van militaire
goederen naar landen buiten de EU, daarvoor blijft het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexportcontrole (2008/944/GBVB) als toetsingskader van kracht.

Genderspecifiek geweld

Tevens onderkent het kabinet het belang van specifieke aandacht voor genderspecifiek
geweld bij uitvoer van militaire goederen. Mede door de inzet van Nederland zijn de
mogelijke gevolgen van wapenexport voor genderspecifiek geweld of ernstige geweldsdaden
tegen vrouwen en kinderen bij de herziening van het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexportcontrole (2008/944/GBVB) en in lijn met het ATT expliciet opgenomen
in de toetsingscriteria voor de beoordeling van uitvoer van militaire goederen.

Vervolg

Op 26 november 2025 is de Raad een onderhandelingsmandaat3 overeengekomen, waarin (mede door de inzet van Nederland) expliciet is opgenomen
dat de bevoegdheid van de lidstaten ten aanzien van het exportcontrolebeleid inzake
militaire goederen niet mag worden aangetast. Ook is expliciet gemaakt dat de bepalingen
van de intra-EU-overdrachten richtlijn, betreffende de overdracht van militaire goederen
binnen de EU, niet van invloed mag zijn op de uitvoer van militaire goederen naar
landen buiten de EU.

De onderhandelingen tussen de Raad, het Europees parlement en de Europese Commissie
(trilogen) over het Omnibuspakket zijn begin 2026 van start gegaan. Gezien de lopende
onderhandelingen kan het kabinet niet vooruitlopen op de uitkomsten van dit proces.

De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.W. Sjoerdsma