Brief regering : Ondermijning door georganiseerde criminaliteit

Nr. 505
BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 mei 2026

Ondermijning door georganiseerde criminaliteit gaat niet alleen over criminelen die
zich in de schaduwen ophouden om van daaruit gewelddadig en gewetenloos toe te slaan.
Ondermijning gaat ook over de maatschappij en hoe die is geordend. In onze welvarende
samenleving ziet de georganiseerde criminaliteit namelijk kansen om goed ingerichte
infrastructuren te misbruiken voor crimineel gewin. Het is dan ook essentieel om dit
misbruik te doorbreken en te voorkomen dat jongeren in deze criminaliteit terechtkomen
of daarin doorgroeien.

Samenvatting dreigingsbeeld

Het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland (DON) is een nieuw product dat anders kijkt
naar ondermijning door georganiseerde criminaliteit dan tot nu toe. In analyseproducten
lag tot nu toe vaak de nadruk op welke criminele netwerken actief zijn en wat hun
modus operandi is. Het DON geeft ons inzicht in de schade die in ons land ontstaat
door de georganiseerde criminaliteit en de manier waarop criminelen kwetsbaarheden
in onze maatschappij misbruiken. Dit dreigingsbeeld stelt ons in staat om de strategie
die nodig is om ondermijning door georganiseerde criminaliteit integraal aan te pakken
krachtig verder vorm te geven.

Ondermijning zorgt voor betonrot aan de fundamenten van onze samenleving, is sluimerend
en vaak onzichtbaar. Het DON maakt pijnlijk inzichtelijk dat het – door de verwevenheid
in onze samenleving – een (gevaarlijke) misvatting is om te spreken van een boven-
en onderwereld, alsof het gescheiden werelden zijn. In de praktijk is er één ecosysteem
waarin criminele samenwerkingsverbanden floreren, ook dankzij de mogelijkheden die
legale infrastructuren bieden.

Het DON markeert dat de ondermijnende effecten op de Nederlandse samenleving de nationale
veiligheid bedreigen en schetst vijf dreigingen. De vijf in het dreigingsbeeld geïdentificeerde
dreigingen zijn geen willekeurig gekozen scenario’s. Het zijn dreigingen die zich
nu opbouwen en die bewaarheid worden als we niet daadkrachtig en langdurig ingrijpen.
En als zij zich manifesteren, tasten ze meerdere nationale veiligheidsbelangen aan.
Daarbij valt op dat met name de economische veiligheid, de sociale en de politiek-bestuurlijke
stabiliteit ernstig worden geraakt. Maar ook onze internationale reputatie komt onder
druk te staan, en daarmee de positie van Nederland in de wereld.

Dreigingen

1) Sociaal vangnet door georganiseerde criminaliteit: criminele netwerken bieden alternatieven voor maatschappelijke voorzieningen die
onvoldoende toegankelijk of beschikbaar zijn;

2) Olievlekwerking in samenleving van betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit: mensen en organisaties met waardevolle middelen/posities en kwetsbaarheden zijn
aantrekkelijk voor criminele netwerken;

3) Beïnvloeding van besluitvorming en taakuitoefening door structurele manipulatie van
criminele netwerken: het functioneren van de democratische rechtsstaat wordt bedreigd;

4) Illegale opbrengsten vinden weg in de samenleving: complexe financiële constructies voor het verplaatsen van geld en witwassen worden
maximaal benut;

5) Cumulatieve schade door verwevenheid met statelijke of ideologische actoren: staten en ideologische actoren bedienen zich van de capaciteiten van criminele netwerken.
Gelegenheidsstructuren hiervoor worden gesignaleerd.

Het dreigingsbeeld laat ook zien dat de huidige integrale aanpak van ondermijning op de juiste punten ingrijpt. Maar als de huidige
aanpak niet met kracht wordt doorgezet en op punten wordt geïntensiveerd of aangescherpt,
zullen de vijf geschetste dreigingen op termijn bewaarheid worden en kunnen leiden
tot maatschappelijke ontwrichting. De schade die door ondermijning door georganiseerde
criminaliteit wordt aangericht, is nu al aanzienlijk en – hoewel niet altijd voor
iedereen zichtbaar – alom aanwezig.

Leeswijzer

In deze brief beschrijf ik eerst het fundament van de integrale aanpak en hoe we op
grond van een goede informatiepositie slim en effectief samenwerken. Vervolgens schets
ik mijn drie prioriteiten binnen de aanpak. Ik sluit de brief af met het belang van
een brede maatschappelijke aanpak en de concrete thema’s en activiteiten die de aankomende
tijd worden opgevolgd in verbinding met de Taskforce Ondermijning.

In de bijlage van deze koersbrief vindt u het eerste Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland
en het advies dat het Strategisch Beraad Ondermijning hierover heeft uitgebracht.
Als derde bijlage ontvangt u een overzicht met de voortgang van moties en toezeggingen
die raken aan de aanpak van ondermijning door georganiseerde criminaliteit. De jaarlijkse
voortgangsrapportage ontvangt uw Kamer bij de halfjaarbrief in het najaar van 2026.

Het huidige DON geeft scherp inzicht in de dreigingen voor Europees Nederland. Veel
van de dreigingen en gevolgen voor onze samenleving zullen ook in het Caribisch Nederland
voelbaar zijn. Het volgende DON, dat naar verwachting in 2028 verschijnt, zal daarom
ook een analyse van de dreigingen die betrekking hebben op Caribisch Nederland bevatten.

De aanpak tot nu toe

De aanpak van ondermijning door georganiseerde criminaliteit is al geruime tijd een
topprioriteit. Het DON laat zien dat we in onze integrale aanpak al veel goede keuzes
hebben gemaakt. En onze aanpak heeft een lange adem. Waar criminelen wendbaar en opportunistisch
zijn, stelt de vasthoudendheid van onze aanpak ons in staat Nederland steeds onaantrekkelijker
te maken voor georganiseerde criminaliteit. Daarmee zijn we er nog niet. De dreiging
heeft blijvend en over de volle breedte van de overheid en samenleving aandacht nodig,
in Nederland en ook internationaal. Hiermee kunnen we voorkomen dat de fundamenten
van de samenleving ontwricht raken.

De afgelopen jaren is in de strijd tegen ondermijning een robuust fundament neergezet
langs de lijnen voorkomen, doorbreken, bestraffen en beschermen. Het DON laat zien
dat deze integrale aanpak de juiste elementen bevat. Het maakt ook duidelijk welke
thema’s in deze fase van de aanpak (extra) aandacht en focus nodig hebben. In deze
brief informeer ik uw Kamer hoe het kabinet de volgende stap zet, waarin we inzetten
op het verbreden van het speelveld. De integrale aanpak groeit van een breed offensief
naar een brede maatschappelijke aanpak waarin de samenleving als geheel maximaal bij
kan dragen aan de strijd tegen ondermijning en crimineel gedrag. Dit is ook één van
de lessen van de aanpak in Italië. De overheid en samenleving moeten één front vormen
om effectief weerbaar te zijn tegen ondermijnende criminaliteit.

Bij het zetten van de volgende stap in de brede maatschappelijke aanpak weet ik mij
gesteund door de inbreng van alle partners die nadrukkelijk zijn meegenomen in de
gekozen koers. Deze inbreng is onmisbaar in de aanpak, omdat partners zoals het lokaal
bestuur, de politie, de Douane, maar ook andere partners in hun dagelijks werk vaak
lokaal en dicht bij de burger zien wat er precies speelt.

Samen met de ondermijningspartners ben ik in staat om te bepalen welke prioriteiten
uit het DON als eerste moeten worden opgepakt. Het DON, het advies van het Strategisch
Beraad Ondermijning hierover en het coalitieakkoord vormen voor mij de ijkpunten waarmee
ik samen met alle partners invulling geef aan het versterken van onze aanpak en het
waarborgen van onze nationale veiligheidsbelangen. De opdracht van de ministeriële
Taskforce Ondermijning geeft de aanpak inhoudelijk richting en een sterke impuls.
Deze koersbrief is hiervan de weerslag en vormt het inhoudelijke kader voor de komende
kabinetsperiode.

Als coördinerend minister op de ondermijningsaanpak stel ik drie prioriteiten om ondermijning
door georganiseerde criminaliteit hard aan te pakken en de dreigingen die het DON
schetst effectief tegen te gaan: 1) een veilige en integere economie, 2) het tegengaan
van corruptie en 3) de internationale aanpak. Hiermee bouw ik voort op de prioriteiten
van afgelopen jaren.

Hieronder schets ik eerst enkele randvoorwaarden voor een effectieve aanpak. Een goede
informatiepositie, effectieve samenwerking, doorzettingskracht en het benutten van
nieuwe technologie, zorgen voor impact. Een aanpak vanuit nationaal niveau kan alleen
maar het gewenste effect hebben als zij gelijk opgaat met een lokale aanpak, zoals
op het gebied van preventie. Criminelen maken misbruik van kwetsbaarheden; niet alleen
binnen de overheid en bedrijven, maar ook van individuele burgers. Daarom is het van
belang hen te beschermen én hen een rol te laten spelen in de aanpak van georganiseerde
criminaliteit.

Informatiepositie, samenwerken, doorzettingskracht en technologie

Om systeemkwetsbaarheden effectief aan te kunnen pakken, moeten ze eerst kunnen worden
herkend. Daarvoor is een goede informatiepositie nodig van en tussen de partners in
de ondermijningsaanpak. Door informatie te ontsluiten en analyses beter te verbinden,
ontstaat een scherper en gedeeld beeld van risico’s, opkomende trends en nieuwe fenomenen.
Dit vraagt om een verbonden manier van werken tussen partners in het ondermijningsdomein,
zodat inzichten uit de ene context (bijvoorbeeld beleid of intelligence) ook betekenis
krijgen in de andere (zoals opsporing of toezicht). Signalen van ondermijnende criminaliteit
of kwetsbaarheden van systemen mogen immers niet blijven liggen omdat onduidelijk
is wie voor opvolging moet zorgdragen, of omdat niet duidelijk is of en onder welke
voorwaarden informatie mag worden gedeeld.

Een intelligence-gestuurde verbonden manier van samenwerken stelt partners in staat
om te anticiperen in plaats van achteraf te reageren. Hiervoor is effectieve, proportionele
informatie-uitwisseling een noodzakelijke randvoorwaarde. Het is daarom van belang
om knelpunten in het delen van informatie weg te nemen. De inzet van de ambtelijke
taskforce gegevensdeling bij mijn ministerie is om partners zelfstandig sterker te
maken door het ontwikkelen van werkwijzen, gereedschappen en een vakgemeenschap. Dit
zorgt voor een gedeeld kader. Rechtmatige en zorgvuldige gegevensuitwisseling vergt
intensieve samenwerking en vakmanschap. Daarom wordt ingezet op het versterken en
institutionaliseren van uitvoeringskracht en professionaliteit. Zo worden professionals
en bestuurders ondersteund bij het oplossen van concrete vraagstukken rond gegevensuitwisseling.
Daarnaast wordt een escalatiemodel ingericht waarmee verschillen van inzicht tussen
organisaties bij het delen van gegevens snel kunnen worden beslecht. Ook maakt het
juridische leemtes zichtbaar, zodat deze kunnen worden geagendeerd en aangepakt wanneer
complexere kwesties spelen.

De overheid moet technologische kansen benutten én tegelijk voorkomen dat criminelen
deze kansen misbruiken. Het gebruik van innovatieve toepassingen zoals artificial
intelligence, kan helpen om snel in beeld te brengen in welke branches de kwetsbaarheid
voor criminele inmenging toeneemt. Ik zet daarom in op de ontwikkeling en het gebruik
van dit soort toepassingen.

Daarnaast vraagt een adaptieve en effectieve aanpak ook om goede timing. Aan de voorkant
komen van criminaliteit gaat niet alleen over het voorkómen van criminele activiteiten
die in een concreet geval zouden kunnen gaan plaatsvinden, maar vraagt al bij het
maken van beleid om het onderkennen van criminele kansen die daardoor onbedoeld kunnen
ontstaan. Ook als beleid goed is doordacht kunnen bij de uitvoering daarvan onbedoeld
kansen voor criminelen ontstaan, bijvoorbeeld als aanbieders in een aanbesteding bij
het uitvoeren van de werkzaamheden gebruik mogen maken van een onbeperkt aantal onderaannemers,
waardoor het zicht verloren raakt. In de komende periode verken ik hoe het risico
dat door beleid criminele kansen ontstaan, beter kan worden herkend en gewogen.

Lokaal effect en preventieve inzet

Een krachtige aanpak vanuit de overheid betekent ook dat het lokaal bestuur beschikt
over goede instrumenten om lokale problematiek rondom ondermijning effectief tegen
te gaan of waar mogelijk (de voedingsbodem ervoor) te voorkomen. De ontwrichtende
en ernstige gevolgen van ondermijnende criminaliteit zijn lokaal, in de steden, wijken
en dorpen, het meest voelbaar. Politieke ambtsdragers worden bedreigd en geïntimideerd
door criminelen die op zoek zijn naar informatie of besluitvorming willen beïnvloeden.
Inzet blijft nodig om hen weerbaarder te maken tegen ondermijnende invloeden. Daarnaast
moeten gemeenten in staat worden gesteld de lokale en regionale aanpak stevig vorm
te geven met het juiste bestuurlijke instrumentarium, voldoende kennis en capaciteit,
een sterke informatiepositie en in goede samenwerking met andere (overheids)partners.
Daarom wordt bijvoorbeeld een herziening van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke
problematiek voorbereid. Hierbij worden gemeenten als eerste in de gelegenheid gesteld
om vastgoed aan te kunnen kopen in aangewezen buurten met ernstige leefbaarheidsproblemen.1 Met dit nieuwe voorkeursrecht leefbaarheid kunnen gemeenten ingrijpen voordat panden
(opnieuw) in handen vallen van malafide verhuurders of investeerders. Mijn ambtgenoot
van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening werkt dit voorstel samen met gemeenten
en mijn ministerie verder uit.

Het DON benadrukt daarnaast dat een effectieve aanpak van ondermijning niet alleen
vraagt om repressie, maar ook om een brede inzet op preventie om de wortel van het
probleem aan te pakken en riscofactoren voor het afglijden naar criminaliteit weg
te nemen. Daarbij gaat het onder andere om het weerbaarder maken van jongeren in kwetsbare
wijken door hun een beter perspectief en bestaanszekerheid te bieden. Zo wordt in
de jeugdstrafrechtketen in het kader van (recidive)preventie door de jeugdreclassering
gewerkt met de werkwijze Straatkracht. Straatkracht is een intensieve variant van
jeugdreclassering voor jongeren tussen de 12 en 23 jaar die verdacht worden van een
(ernstig) delict of daarvoor zijn veroordeeld, waaronder verwevenheid met georganiseerde
criminaliteit. De werkwijze is gericht op het ondersteunen van jongeren in het weg
bewegen van criminaliteit en het toe bewegen naar een positief, pro-sociaal leven.

Jongeren zijn een extra kwetsbare groep in onze maatschappij. Via programma’s als
Preventie met Gezag (PmG) en het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)
voorkomen we dat kwetsbare groepen afglijden, doorgroeien in de georganiseerde criminaliteit
of slachtoffer worden van criminele uitbuiting. Via deze programma’s werkt een veelheid
aan partners, publiek en privaat, binnen en buiten het veiligheidsdomein samen. Via
PmG krijgen we jongeren die risico lopen steeds beter in beeld, maar ook criminelen
en de modus operandi van online ronselaars. We weten steeds beter wie er achter de
uithalers, dealers en slachtoffers schuilgaan. Hierbij maken we gebruik van het internationaal
vergelijkend onderzoek dat Europol momenteel uitvoert en ontwikkelen we een gestandaardiseerde
doelgroep- en netwerkanalyse. Met bewezen effectieve interventies blijven we in onze
kwetsbare wijken inzetten. We ontwikkelen methodes om doorgroeiers en harde kern-criminelen
samen met justitie- en zorgpartners gericht aan te pakken en te verstoren. Dit doen
we net zo lang tot zij het criminele bestaan opgeven en begeleid werken aan hun re-integratie
in de maatschappij. Door als één overheid samen met de partners preventief en opgavegericht
samen te werken bereiken we jongeren en andere burgers in kwetsbare posities. Zo heeft
mijn ambtgenoot bij Sociale Zaken en Werkgelegenheid in samenwerking met de Koninklijke
Nederlandse Voetbalbond een pilot opgezet voor jongeren binnen het NPLV-gebied Heerlen-Noord.
De voetbalclub vormt hierbij een laagdrempelige en vertrouwde omgeving waarin jongeren
kunnen worden bereikt, begeleid en gestimuleerd.

Weerbaarheid burgers

Ook de weerbaarheid van individuele burgers moet worden versterkt. In de eerste plaats
om te voorkomen dat zij zelf in de criminaliteit belanden. Voedingsbodems voor criminaliteit
worden aangepakt, zodat het moeilijker wordt voor criminelen om mensen te rekruteren
die hun vuile werk opknappen. Het DON schetst namelijk dat de georganiseerde criminaliteit
voor mensen die zich vervreemd voelen van de samenleving in een behoefte zou kunnen
voorzien die de overheid soms niet biedt, zoals een sociaal vangnet voor levensbehoeften.
We zetten in op het mitigeren van risicofactoren en versterken van beschermende factoren,
zodat mensen in kwetsbare posities geholpen worden om criminele verleidingen te weerstaan.
Dit doen we door ervoor te zorgen dat ze perspectief houden met de benodigde ondersteuning,
zoals jongerenwerk, jeugdzorg en schuldhulpverlening. De inspanningen op preventie
worden volop doorontwikkeld. Hierbij werken we als één overheid opgavegericht samen
met gemeenten, woningcorporaties, onderwijs en andere partners in de meest kwetsbare
gebieden van Nederland. Voorbeelden zijn de aanpak van uitbuiting van arbeidsmigranten
door criminele glazenwassersbedrijven in Zaanstad en re-integratieofficieren in Dordrecht
die jongeren na detentie intensief begeleiden om hun leven op orde te krijgen. Gemeenten
vervullen hierin een essentiële rol. Daarnaast is het van belang om in te blijven
zetten op preventie van drugsgebruik. Om de vraag terug te dringen, het verdienmodel
van drugscriminelen te verstoren, en zo de schade aan maatschappij en volksgezondheid
te beperken.

Om als samenleving weerbaar te kunnen zijn tegen ondermijning door georganiseerde
criminaliteit is het nodig dat burgers deze herkennen, alert zijn en weten hoe te
handelen. We bouwen hierbij voort op wat al werkt. Zo is afgelopen jaar de campagne:
«houd misdaad uit je buurt» gelanceerd, die begin maart 2026 een vervolg heeft gekregen.
In 2025 is het percentage meldingen bij Meld Misdaad Anoniem mede dankzij de landelijke
publiekscampagne met 32% gestegen. Dat is een flinke vooruitgang. Tegelijkertijd zijn
er burgers die de aanwezigheid van criminele activiteit in hun omgeving om wat voor
reden dan ook gedogen. Hoe groot deze groep is en welke interventies effectief kunnen
zijn om hen tot ander gedrag te bewegen, ga ik nader onderzoeken.

Zichtbare en effectieve inzet van het strafrecht dient als belangrijk instrument om
ondermijnend gedrag te normeren waar strafrechtelijke grenzen worden overschreden.
Tegelijk kan het strafrecht de dreiging van ondermijning door georganiseerde criminaliteit
niet wegnemen. Opsporing, vervolging en berechting van verdachten door een effectieve
strafrechtketen blijft van groot belang. De kennis die vanuit de opsporing wordt opgedaan
draagt ook bij aan de brede integrale aanpak, bijvoorbeeld door het delen van informatie.
Om te waarborgen dat criminelen in detentie geen gevaar meer vormen voor de samenleving
is het essentieel dat voortgezet crimineel handelen tijdens detentie wordt doorbroken.
Ik zet samen met de (uitvoering)partners, zoals de Dienst Justitiële Inrichtingen,
in op het tegengaan van ongeoorloofde communicatie door criminelen in detentie, op
verscherpte controle op contrabande in penitentiaire inrichtingen en op het uitbreiden
van de kroongetuigenregeling. Strafrechtelijke inzet kan ook inzicht geven in de aanwezigheid
van systeemkwetsbaarheden in de samenleving en daarmee richting geven aan het wegnemen
daarvan. Daarnaast benutten we het volledige bestuursrechtelijke instrumentarium (zoals
het toepassen van de Wet Bibob), om juist aan de voorkant het lokaal gezag effectief
in staat te stellen normoverschrijdend gedrag te signaleren en te beëindigen. Binnen
de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit stel ik, op basis van onder
meer het DON, het SBO-advies, het coalitieakkoord en de kaders van de Taskforce Ondermijning,
drie prioriteiten, die passen bij een brede maatschappelijke aanpak.

Prioriteit 1: Veilige en integere economie

Het DON laat zien dat de economische schade van georganiseerde criminaliteit groot
is. Het laat ook zien waar kwetsbaarheden in de haarvaten van onze samenleving zitten
en hoe criminelen deze feilloos vinden en uitbuiten. Dit gebeurt bij medeoverheden,
bedrijven en burgers. Legale infrastructuren worden misbruikt als vehikel om crimineel
geld te verkrijgen, criminele activiteiten te verhullen of het criminele businessmodel
te ondersteunen. Het effect is dat schade zich steeds verder opstapelt en de integriteit
van onze economie wordt ondermijnd. Nederland kenmerkt zich als een vrij en open handelsland,
met een goede concurrerende economie. Dezelfde handelsgeest en economie spelen een
sleutelrol in de toekomstbestendige aanpak. Het is bijvoorbeeld makkelijk om je in
te schrijven bij de Kamer van Koophandel, maar als er signalen zijn dat rechtspersonen
door criminele netwerken worden misbruikt, kan er slechts beperkt en in een laat stadium
worden opgetreden. Het reactieve karakter van toezicht staat zo op gespannen voet
met de wendbaarheid van criminele netwerken. Daarom kijk ik met alle actoren in het
ondermijningsveld hoe dit soort gelegenheden aan de voorkant kunnen worden weggenomen.
Het versterken van de poortwachtersrol is hierbij cruciaal. De Minister van Economische
Zaken en Klimaat is daarom hard aan de slag met een (wets)voorstel om de rol van de
Kamer van Koophandel te versterken, waar bijvoorbeeld weigeringsgronden bij inschrijvingen
worden aangescherpt. In dit wetstraject worden ook belangrijke voorstellen gedaan
om de ketensamenwerking te versterken en de registratie-eisen van adressen te verbeteren.

In de aanpak neemt het wegnemen van systeemkwetsbaarheden een grote plaats in, naast
het doorbreken van criminele verdienmodellen en het ontmantelen van criminele samenwerkingsverbanden.
Op veel terreinen zijn hierin al grote stappen gezet. Zo is met de mainportsaanpak
crimineel misbruik van een belangrijk onderdeel van de Nederlandse logistieke infrastructuur
onaantrekkelijker gemaakt voor criminelen. Een voorbeeld hiervan is het in de mainport
Rotterdam ontwikkelde Gatekeeper-protocol. Met dit protocol kunnen bedrijven onder
strenge voorwaarden incidenten melden bij Stichting Gatekeeper.2 Hoe meer locaties er zijn aangesloten, hoe beter voorkomen kan worden dat criminelen
bij een andere hoog-risico-faciliteit aan het werk kunnen gaan na een incident. Daarom
wordt de werking van dit protocol uitgerold naar andere locaties.3 Een ander voorbeeld is de Havenbeveiligingswet, waarmee het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat Europese en internationale wet- en regelgeving voor de beveiliging van
schepen en havens implementeert en uitvoert.4 Door de «all-hazard»-benadering van deze regelgeving kan worden opgetreden tegen
alle vormen van opzettelijke ongeoorloofde acties, waaronder georganiseerde criminaliteit.
Ook op andere terreinen staat het wegnemen van kwetsbaarheden die criminelen kansen
bieden centraal. Dit gebeurt bijvoorbeeld via het versterken van de gezamenlijke aanpak
van criminele geldstromen op basis van stevige Europese wet- en regelgeving voor witwassen
en confiscatie.

Waar de concurrentiekracht van onze economie, de integriteit van de overheid en financiële
infrastructuren worden misbruikt door de georganiseerde misdaad, laat het DON doeltreffend
zien hoe ook de leefbaarheid van onze wijken en de veiligheid van onze burgers steeds
verder onder druk komen te staan. De verwevenheid tussen de economie en de criminele
activiteiten van criminele netwerken maakt dat er een belangrijke opgave ligt om alle actoren in het (economische) speelveld te mobiliseren en verantwoordelijkheid te
laten nemen. Ik kijk nadrukkelijk naar welke lessen en maatregelen van de Italiaanse
aanpak zijn mee te nemen. De Italiaanse gemeenschap heeft zich eensgezind en bijzonder
standvastig afgekeerd tegen de zware georganiseerde criminaliteit, wat ook voor onze
samenleving een belangrijke waarde zou moeten zijn. Vanuit dit kader ga ik binnen
mijn eerste prioriteit «veilige en integere economie» met drie hoofdlijnen aan de
slag. In de eerste plaats door samen met alle relevante sectoren risico’s in kaart
te brengen en te adresseren. Daarnaast moeten we niet alleen de weerbaarheid en integriteit
van systemen vergroten, maar ook die van de mensen die daarin werkzaam zijn, zodat
wordt voorkomen dat zij de zwakste schakel worden. De derde hoofdlijn is vol inzetten
op het tegengaan van criminele inmenging in onze economie. Hierop ga ik in de volgende
paragraaf meer gedetailleerd in.

Tegengaan criminele inmenging in onze economie

Nederland kent een open en krachtige economie, die in een belangrijke mate het verdienvermogen
van Nederland bepaalt. De infrastructuren van sectoren zoals de transport- en logistieke
sector zijn ingericht om zo efficiënt mogelijk goederen te leveren waar dat nodig
is. Het DON laat zien dat dezelfde infrastructuren echter ook voor malafide doeleinden
worden gebruikt, aangezien de criminele producten ook van a naar b worden gebracht.
De succesvolle mainports-aanpak is een goed voorbeeld in de integrale aanpak van hoe
een bundeling van publieke- en private krachten concreet resultaat opleveren. Samen
met partners kijken we hoe we de kennis en ervaring van de mainportsaanpak kunnen
gebruiken om de transport- en -logistieksector te versterken tegen criminele inmenging.
Ook in andere sectoren zijn systeemkwetsbaarheden zichtbaar, zoals in de agrarische
sector en visserij. De situatie waarin deze sector zich bevindt, waarbij de winstgevendheid
onder druk staat en/of er sprake is van krimp, maakt dat de vatbaarheid voor misbruik
toe kan nemen.

Door met de bril die het DON aanreikt naar sectoren te kijken, kunnen sectorspecifieke
systeemkwetsbaarheden zichtbaar worden. Zo zien we bijvoorbeeld dat criminelen zich
op een oneigenlijke manier toegang verschaffen tot de zorg en zonder de juiste competenties
werkzaamheden verrichten. Dit gebeurt onder andere door het gebruik van vervalste
ervaringscertificaten. Om de criminelen snel uit deze sector te weren, pak ik samen
met mijn collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ondermijning in de zorg structureel
als prioriteit vast. We zetten daarom in op risicogericht beleid met zo min mogelijk
impact op legitieme activiteiten. Voorkomen van misbruik staat daarbij centraal. Bij
iedere op een sector gerichte interventie moeten we ervoor waken dat de criminaliteit
zich hierdoor verplaatst naar andere sectoren of plekken. Daarom zetten we in op versterking
van belangrijke poortwachters in het financieel-economisch verkeer, zoals het eerdergenoemd
versterken van de rol van de Kamer van Koophandel.

Weerstand tegen crimineel geld verhogen

Met crimineel geld verschaffen criminelen zich macht en zijn ze in staat om hun criminele
bedrijf in stand te houden. Om hun illegaal verdiende geld te kunnen besteden in het
reguliere financiële stelsel, zoeken criminelen naar (nieuwe) systeemkwetsbaarheden.
Met de implementatie van het Europese anti-witwaspakket medio 2027 worden nieuwe maatregelen
van kracht om witwassen via het reguliere financiële stelsel tegen te gaan.

Criminelen maken echter ook gebruik van alternatieve financiële stelsels en netwerken
via ondergronds bankieren, wat onder meer de vorm aanneemt van Trade Based Money Laundering
en het cash-compensatie-model. Ook zien we veel crimineel gebruik van cryptovaluta.
We zetten daarom vol in op de aanpak van ondergronds bankieren, onder andere door
de rol van cryptovaluta in het verplaatsen en verhullen van crimineel geld in kaart
te brengen. In de beleidsreactie op het WODC-rapport over ondergronds bankieren5 is deze aanpak uiteengezet. Criminele vermogens worden bovendien aangepakt door het
mogelijk te maken om waardevolle spullen en vermogen met een criminele herkomst af
te pakken, ook zonder veroordeling voor een strafbaar feit. Veel crimineel vermogen
bevindt zich in het buitenland. Daarom wordt stevig ingezet op het versterken van
de internationale samenwerking om criminele geldstromen en vermogensbestanddelen in
het buitenland in beeld te krijgen en af te kunnen pakken.

Prioriteit 2: Het tegengaan van corruptie

Samen met mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voer ik de
regie op de aanpak van corruptie en het tegengaan van criminele inmenging. Over de
hoofdlijnen van deze aanpak hebben wij uw Kamer vorig jaar geïnformeerd.6 Rond de zomer volgt een update over de corruptieaanpak op grond van het DON, de National
Risk Assessment Corruptie van het WODC en de themastudie «Criminele Inmenging» van
het Strategisch kenniscentrum. Het DON laat zien hoezeer criminelen pionnen nodig
hebben in het bedrijfsleven of de overheid, die hen – al dan niet onder dwang – voorzien
van informatie, toegang daartoe of zelfs toegang tot fysieke locaties. Met de gecoördineerde
corruptieaanpak pakken we de grootste kwetsbaarheden beet en nemen we maatregelen
die grote impact hebben.

We zien dat criminelen kwetsbaarheden op verschillende manieren benutten. De voorbeelden
van grote criminelen die beschikten over echte paspoorten met vervalste gegevens staan
bijvoorbeeld in ons geheugen gegrift. Om het afgeven van dergelijke paspoorten tegen
te gaan, wordt het programma Verbeteren Reisdocumentenstel op volle kracht doorgezet,
zodat in het uitgifteproces van paspoorten fraude en corruptie worden voorkomen. Corruptie
en criminele inmenging zetten niet alleen de integriteit van het overheidsapparaat
onder druk, maar ook het decentraal bestuur is kwetsbaar voor corruptie en criminele
inmenging. De informatieveiligheid en de weerbaarheid van publieke dienstverlening
tegen crimineel misbruik moeten worden versterkt. Voordat effectief kan worden opgetreden
tegen normafwijkingen door misbruik van systemen, moeten deze eerst worden gesignaleerd.
Mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties neemt daarom, via het
programma Weerbaarheid van de Rijksoverheid tegen Ondermijning, al maatregelen om
ervoor te zorgen dat bij departementen en uitvoeringsorganisaties het autorisatiebeheer
en de logging van gegevens worden verbeterd. Een volgende stap is actieve monitoring
waarmee misbruik van systemen acuut opvalt en kan worden opgevolgd.

Prioriteit 3: Internationale aanpak

Ondermijning door georganiseerde criminaliteit is een internationaal fenomeen, waarvan
de schadelijke gevolgen ook lokaal neerslaan. Daarom is een breed binnen de overheid
gedragen internationale aanpak een onmisbare schakel. De internationale aanpak wordt
door het kabinet onverkort voortgezet. Met de Toekomstagenda: internationaal offensief tegen georganiseerde criminaliteit, heeft mijn ambtsvoorganger een beweging op gang gebracht die vanaf 2022 met nationale
en internationale partners wordt uitgevoerd.7 Op deze manier krijgt de aanpak van georganiseerde criminaliteit een volwaardige
plaats in de bilaterale relaties met internationale partners en vergroten we de effectiviteit
en impact van de internationale ondermijningsaanpak. Om wereldwijd vertakte criminele
samenwerkingsverbanden en hun verdienmodellen te verstoren en te ontmantelen wordt
ingezet op een aantal samenhangende subdoelen.

Tegengaan van internationale drugssmokkel en criminele geldstromen

Drugssmokkel is bij uitstek transnationaal. De aanpak hiervan begint daarom bij het
voorkomen dat illegale drugs (cocaïne) Nederland bereiken vanuit de bron-en transitlanden
in Latijns-Amerika en de Cariben, West-Afrika en de Westelijke Balkan. Tegelijkertijd
moeten de logistieke knooppunten nationaal, Europees en wereldwijd weerbaarder worden
gemaakt tegen drugssmokkel. Ook moet worden voorkomen dat de drugs die via Nederland
worden doorgesluisd of hier worden geproduceerd, naar afzetmarkten elders worden gesmokkeld.
Een onmisbare schakel in de aanpak is het tegengaan van criminele geldstromen, waaronder
ondergronds bankieren, samen met de aandachtslanden waar crimineel geld wordt witgewassen
en opnieuw geïnvesteerd. De aanpak is succesvol doordat alle nationale uitvoeringspartners
en het OM de handen ineenslaan en hun internationale activiteiten effectief samenbrengen
langs deze lijn. De intensieve rechtshulpsamenwerking in combinatie met een sterk
liaisonnetwerk van nationale veiligheidspartners in derde landen is essentieel voor
dit resultaat. Hierbij werken we krachtig samen met de politie, de Koninklijke Marechaussee,
de Douane, het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Defensie, het Openbaar Ministerie
en de fiscale inlichtingen en opsporingsdienst (FIOD).

Investeren in internationale samenwerking

Om ook in de toekomst operationele successen te blijven behalen en onze strategische
doelen te bereiken, wordt de samenwerking met andere landen geïntensiveerd. Dit vraagt
investeringen in de diplomatieke en politiek-bestuurlijke relatie met landen in Latijns-Amerika,
de Caribische regio en West-Afrika om de operationele effectiviteit van onze nationale
veiligheidspartners in deze landen te waarborgen en te versterken. Ook betrek ik daarbij
de bestrijding van de grondoorzaken waardoor mensen in de georganiseerde criminaliteit
terechtkomen.

Binnen Europa werkt Nederland nauw samen in een coalitie van acht Europese landen
tegen georganiseerde criminaliteit (C8), om ervoor te zorgen dat we als Europese Unie
de georganiseerde criminaliteit tegengaan en de samenwerking met derde landen vormgeven.8 Samen zijn wij veel effectiever in Latijns-Amerika en de Cariben en realiseren we
meer impact in een complexe regio. We gaan de daar geleerde lessen ook toepassen in
de West-Afrikaanse regio. Ook kijken we hoe we als Nederland van andere C8-landen
kunnen leren voor onze internationale ondermijningsaanpak en waar wij hen kunnen inspireren
met Nederlandse best practices. De Nederlandse aanpak heeft duidelijk zijn stempel
gedrukt op de nieuwe EU-Havenstrategie en de voortzetting van de EU-Havenalliantie,
waarin belangrijke elementen uit de Nederlandse aanpak terugkomen. De Europese Commissie
zal onder andere een kader voorstellen voor havenassessments in derde landen en met
concrete voorstellen komen voor grensoverschrijdende backgroundchecks van havenmedewerkers.
Op deze manier exporteren wij onze multidisciplinaire aanpak voor weerbare logistieke
knooppunten. Ook wordt in EU-verband de mogelijkheid verkend voor een horizontaal
sanctieregime tegen transnationale criminele netwerken. Nederland zet zich in voor
een zorgvuldige invulling van een dergelijk regime en onderschrijft de ambitie om
ook langs deze weg transnationale criminele netwerken te bestrijden en hun geldstromen
aan te pakken.

Een ander voorbeeld is de Nederlandse deelname aan EU-project EL PACCTO, gericht op
de aanpak van georganiseerde criminaliteit in Latijns-Amerika en de Caribische regio.
Nederland heeft daar onder meer een leidende rol in het integreren van het Caribisch
gebied in het project. Bovendien vraagt mijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken ook
binnen EU-verband aandacht voor verdieping van samenwerkingen met partnerlanden binnen
EU-initiatieven zoals EL PACCTO. Een voorbeeld van deze inzet is de verklaring van
de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caraïbische Staten-top in november 2025
in Colombia, waar een politieke verklaring is aangenomen. Deze verklaring bevestigt
en versterkt strategische samenwerking op lange termijn op (onder meer) de aanpak
van georganiseerde criminaliteit.

Ondermijning door georganiseerde criminaliteit slaat ook direct over de grens neer.
Criminele netwerken maken bewust misbruik van de landsgrenzen door de verschillen
tussen Nederland, België en Duitsland in wetgeving, bevoegdheden en systemen te benutten.
De aanpak van ondermijning door georganiseerde criminaliteit in de grensregio’s is
daarom onderdeel van mijn overkoepelende ondermijningsaanpak, waarbij intensief operationeel
wordt samengewerkt om criminelen aan beide kanten van grenzen te weren. De samenwerking
met de Regionale Informatie- en Expertisecentra, het Euregionaal Informatie- en Expertisecentrum
en onze buurlanden is essentieel om hierbij effectief te zijn. Een van de centrale
elementen daarin is de promotie van de bestuurlijke aanpak, die binnen Nederland,
België en Italië al succesvol wordt ingezet om infiltratie door criminelen in de legale
economie tegen te gaan. Samen met deze twee landen heeft Nederland zich bij de Europese
Commissie en andere lidstaten hard gemaakt voor het belang van het grensoverschrijdend
kunnen uitwisselen van informatie voor bestuurlijke doeleinden. Naar verwachting zal
de Europese Commissie dan ook binnen afzienbare tijd voorstellen presenteren die dit
gaan concretiseren. Verder wordt via het samenwerkingsverband EU Customs Alliance
for Borders de operationele samenwerking tussen zee- en luchthavens versterkt, om
risicosignalen tussen Europese douanediensten uit te wisselen en interventies beter
op elkaar af te stemmen.

Geopolitiek

Een internationale aanpak is niet alleen van belang voor het tegengaan van drugssmokkel.
Het DON signaleert dat geopolitieke ontwikkelingen criminele samenwerkingsverbanden
in de kaart spelen en zo een dreiging voor de Nederlandse samenleving vormen. Die
dreiging kan ontstaan doordat criminelen makkelijker toegang kunnen krijgen tot illegale
wapens, buitenlandse strijders kunnen inzetten, onbewust worden gebruikt door statelijke
actoren of daar doelbewust de samenwerking mee opzoeken. Ook signaleert het DON dat
statelijke actoren criminele samenwerkingsverbanden inzetten om sancties te ontduiken.
Daarmee is internationale bestrijding van criminele samenwerkingsverbanden ook in
het belang van de sanctiehandhaving door het tegengaan van sanctieontduiking door
landen als Rusland en Iran. Het DON laat zien dat ondermijning door georganiseerde
criminaliteit een dreiging is voor de nationale veiligheid. Verwevenheid van enerzijds
criminelen en anderzijds statelijke of ideologische actoren kan de dreiging die uitgaat
van afzonderlijke actoren voor de nationale veiligheid versterken. Maatregelen die
bij de ene dreiging werken, kunnen ook als maatregel tegen de dreiging op andere vlakken
werken. De komende periode gaan we op zoek naar waar we hierin effectiever kunnen
zijn.

Brede maatschappelijke aanpak

De afgelopen periode is een stevige brede aanpak neergezet die reikt van voorkomen
en doorbreken tot bestraffen en beschermen. Die aanpak wordt doorgezet, waarbij de
gehele maatschappij aan zet is om zich te weren tegen de georganiseerde criminaliteit
en de schade die zij berokkent. De maatschappelijke normen en waarden ten opzichte
van crimineel handelen en criminelen lijken soms te vervagen. Het romantiseren van
criminaliteit waarbij criminelen als rolmodel worden neergezet, doet afbreuk aan onze
gedeelde waarden en normen. Jongeren worden in sommige wijken bij hun school, maar
ook via sociale media en andere digitale platformen geronseld om in de criminaliteit
te stappen. Snel geld verdienen lijkt belangrijker te zijn dan de manier waarop dat
geld wordt verdiend of als individu bijgedragen wordt aan de maatschappij. Daarom
is het van groot belang om bewustwording over de gevaren van «snel geld verdienen»
te creëren en de weerbaarheid van jongeren te verhogen, bijvoorbeeld door hier op
school nadrukkelijk aandacht voor te vragen.

Betrouwbare sociale voorzieningen

Sociale voorzieningen hebben tot doel om het welzijn van burgers te bevorderen. Het
is van essentieel belang dat deze voorzieningen betrouwbaar en rechtmatig worden besteed.
Het misbruik van sociale voorzieningen door kwetsbaarheden in de infrastructuren uit
te buiten, tast niet alleen de betrouwbaarheid van de voorzieningen aan maar ook het
vertrouwen in de overheid. Hier springt met name de zorgsector in het oog, waar criminele
samenwerkingsverbanden de integriteit van het zorgstelsel aantasten door financiële
fraude te plegen of zorgbedrijven gebruiken als dekmantel voor criminele activiteiten.
Dit soort parallelle structuren of de concrete voorzieningen die criminelen als alternatief
voor de overheid kunnen bieden, markeren concreet hoe dragende structuren van onze
samenleving worden beschadigd.

Slot

Het DON schijnt licht op de kwetsbaarheden waar criminele samenwerkingsverbanden gebruik
van kunnen maken. Het laat ons ook zien dat we de afgelopen tien jaar terecht op deze
terreinen effectieve inzet hebben gepleegd. Er is een stevig fundament gelegd, dat
een krachtige en brede maatschappelijke aanpak ondersteunt. We zijn daarnaast beter
in staat om te herkennen welke onderdelen van onze samenleving versterking behoeven,
zodat we ons nog beter tegen ondermijnende criminaliteit kunnen wapenen. Het DON is
cruciaal om ons daarbij in de juiste richting te wijzen.

Als één front optrekken tegen ondermijning door georganiseerde criminaliteit betekent
niet alleen dat de aanpak zich sterker gaat richten op de systeemkwetsbaarheden die
zich overal in de samenleving voordoen. Als overheid hebben wij de taak om burgers
en bedrijven waar nodig te beschermen, te ondersteunen en perspectief te bieden. Tegelijk
hebben burgers en bedrijven een belangrijke bijdrage te leveren aan een gezonde en
veilige samenleving. Daarbij heeft de overheid een bijzondere verantwoordelijkheid
voorbij de grenzen van lokaal, regionaal, landelijk en internationaal, maar ook voorbij
beleid en uitvoering om te zorgen dat we gezamenlijk richting en focus geven. Dit
doen we door de informatie en kennis die beschikbaar is slim te delen en adaptief
met elkaar over departementale grenzen heen te werken. Steeds wordt vanuit de integrale
aanpak gekeken welke partner de beste mogelijkheden heeft om de meeste impact te bereiken.
De Taskforce Ondermijning vervult hierin een agenderende en aanjagende rol, waarin
we samen de krachten bundelen om het volledige ondermijningsveld te mobiliseren. Op
korte termijn wordt een aantal thema’s en activiteiten opgepakt:

− Veilige en integere economie

Versterken weerbaarheid transport en logistiek (o.a. verder uitrollen van gatekeeper
naar andere mainports)

Verstevigen van de aanpak van zorgcriminaliteit

Versterking van de rol van de Kamer van Koophandel

Verdere implementatie van het nieuwe anti-witwaspakket

− Het tegengaan van corruptie

De concrete inzet wordt ingevuld en met uw kamer gedeeld voor de zomer

− Internationale aanpak

Versterking van de samenwerking en inzet West-Afrika

Voorzetten van de samenwerking met de C8

Bestuurlijke aanpak op de Europese agenda

Creëren van synergie in de aanpak met geopolitieke ontwikkelingen

De komende periode gaat het kabinet de actielijnen in deze brief nader uitwerken in
concrete maatregelen. Ik zal uw Kamer hierover in de toekomstige halfjaarsbrieven
informeren.

De Minister van Justitie en Veiligheid,
D.M. van Weel