Brief regering : Kabinetsreactie ERK rapport: "Fraudebestrijding in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit: werk in uitvoering" en opinies 09/2026 en 10/2026
21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken
Nr. 2193
BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 mei 2026
Op 11 februari en 24 februari jl. publiceerde de Europese Rekenkamer (ERK) haar speciale
verslag «Fraudebestrijding in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit: werk
in uitvoering».1 en twee opinies over de volgende voorstellen van de Europese Commissie (Commissie)
voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2028–2034: het «Europees Fonds voor economische,
sociale en territoriale cohesie, landbouw en plattelandsontwikkeling, visserij en
maritieme zaken, welvaart en veiligheid»2 ook wel genoemd het fonds voor Nationale en Regionale Partnerschapsplannen (NRPP)
en het kader voor het volgen van begrotingsuitgaven en prestaties3 (prestatiekader). Uw Kamer heeft de Minister van Buitenlandse Zaken verzocht om een
reactie en om daarbij in te gaan op het gebruik van de systematiek van de Herstel
en Veerkrachtfaciliteit4 (HVF) bij het MFK en op de adviezen 09/2026 en 10/20265. Gezien de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het volgende MFK ontvangt u de
appreciatie over het prestatiekader en het NRPP mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken. Omdat de HVF onder mijn beleidsverantwoordelijkheid valt heeft de Minister
van Buitenlandse Zaken dit verzoek met mij gedeeld en ontvangt u van mij reactie.
Leeswijzer
Deze brief gaat eerst in op het speciale verslag over de HVF, schetst kort de achtergrond
van de HVF en zet vervolgens de bevindingen van de ERK en de reactie van de Commissie
uiteen. Daarna volgt een puntsgewijze appreciatie. Omdat het voorstel voor prestatiekader
onder andere van toepassing is op het voorstel voor het NRPP, en er overlappende aanbevelingen
in beide opiniestukken worden gedaan, worden in het tweede deel van deze brief de
opinierapporten gezamenlijk besproken.
1. Top of Form Speciaal verslag «Fraudebestrijding in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit:
werk in uitvoering»
Achtergrond
De HVF is opgericht in reactie op de COVID19-pandemie, en heeft een looptijd tot 31 december
2026. De doelstelling, reikwijdte en werkwijze van de HVF zijn vastgelegd in een verordening.6 In het kader van de HVF hebben lidstaten herstel- en veerkrachtplannen (HVP) opgesteld
met daarin maatregelen in de vorm van hervormingen en investeringen. Uitbetaling van
HVF-middelen vindt plaats op grond van het behalen van mijlpalen en doelstellingen
die aan deze maatregelen zijn verbonden, en niet op basis van gemaakte kosten.
Volgens de HVF-verordening moet de HVF worden uitgevoerd in overeenstemming met het
beginsel van goed financieel beheer, met inbegrip van de effectieve preventie en vervolging
van fraude. In dit kader bevat de HVF-verordening verschillende bepalingen opgenomen
ten behoeve van het mitigeren van frauderisico. Daarnaast bevatten de HVF-financieringsovereenkomsten
tussen de Commissie en de lidstaten specifieke vereisten ten aanzien van fraudebestrijding.
Ook heeft de Commissie richtsnoeren verstrekt aan lidstaten met nadere informatie
over de elementen die volgens de Commissie nodig zijn voor de naleving van de controlevereisten.
Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de lidstaten zelf om ervoor
te zorgen dat HVF-middelen correct worden besteed. Lidstaten moeten bij de uitvoering
van de faciliteit voor een doeltreffend en efficiënt controlesysteem zorgen, waarvoor
zij een beroep kunnen doen op hun gewone nationale begrotingsbeheersystemen. In gevallen
van ten onrechte betaalde of verkeerd gebruikte HVF-bedragen, moeten lidstaten de
bedragen terugvorderen. Daarnaast moeten lidstaten bij elk betaalverzoek dat wordt
ingediend een beheersverklaring meesturen waarin wordt bevestigd dat de controlesystemen
de nodige garanties bieden dat de middelen zijn beheerd volgens deze regels.
De Commissie moet op haar beurt ervoor zorgen dat de financiële belangen van de Unie
effectief beschermd worden. In dat verband controleert de Commissie de nationale controlesystemen
van de lidstaten. Dit gebeurt bij de goedkeuring van een HVP en via het uitvoeren
van systeemaudits. Het doel van deze audits is om zekerheid te bieden dat de controlesystemen
naar behoren functioneren zodat o.a. gevallen van fraude worden voorkomen, opgespoord
en rechtgezet. Als deze controlesystemen niet in orde zijn, kan de Commissie een audit-
en controlemijlpaal aan de lidstaat opleggen. Een dergelijke mijlpaal dient het interne
controlesysteem van de lidstaat te versterken. Zolang nog niet is voldaan aan deze
mijlpaal, kan een lidstaat geen HVF-middelen ontvangen.
Ook schrijft de HVF-verordening voor dat opschorting en beëindiging van financiële
steun alsook vermindering en terugvordering van de financiële bijdrage vanuit de HVF
mogelijk is in het geval ernstige onregelmatigheden, waaronder fraude, niet naar behoren
zijn gecorrigeerd door een lidstaat. Dit geeft de Commissie het recht om bij ernstige
schending van de verplichtingen van de lidstaat ten aanzien van het beheer van frauderisico,
de aan de Unie verschuldigde bedragen terug te vorderen.
Bevindingen Europese Rekenkamer
De ERK heeft de fraudebestrijdingssystemen van de HVF onderzocht, zowel op het niveau
van de Commissie als op het niveau van de lidstaten, om te beoordelen of het beheer
van frauderisico binnen de HVF goed wordt uitgevoerd. De ERK onderzocht daartoe vier
lidstaten. De ERK geeft in het rapport aan dat haar beoordeling van het Commissievoorstel
voor een volgend MFK, waarin werd verwezen naar een aantal door de ERK vastgestelde
problemen, buiten de reikwijdte van het speciaal verslag valt. De ERK heeft hier een
separate opinie over uitgebracht.7
De ERK constateert dat, ondanks verbeteringen die zijn doorgevoerd sinds het begin
van de faciliteit, over het geheel genomen de door de Commissie en de lidstaten opgezette
HVF controlesystemen niet volledig doeltreffend zijn. Specifiek komt de ERK tot een
vijftal bevindingen die hieronder nader worden beschreven.
Ten eerste erkent de ERK dat de HVF-verordening hoge vereisten omvat voor de fraudebestrijdingssystemen
van de lidstaten. Deze vereisten worden volgens de ERK echter in onvoldoende detail
beschreven in de wetgeving. Ondanks het feit dat de HVF-financieringsovereenkomsten
tussen de Commissie en de lidstaten specifieker zijn dan de verordening op dit gebied,
ontbreken er volgens de ERK nog steeds gedetailleerde gegevens met betrekking tot
de reikwijdte, de dekking en het tijdschema van de fraudebestrijdingscontroles die
moeten worden uitgevoerd.
Ten tweede constateert de ERK enkele tekortkomingen in de audits van de Commissie.
Niet alle relevante HVF-onderdelen worden volledig opgenomen in de audits; er worden
geen duidelijke criteria toegepast in de beoordeling van de hoofdvereisten; en er
wordt niet altijd voldoende opvolging gegeven aan de bevindingen en aanbevelingen.
Ook constateert de ERK dat in één geval een opgelegde audit- en controlemijlpaal n.a.v.
een Commissie-audit nog steeds onvoldoende garanties bood. Tegelijkertijd onderkent
de ERK dat de audits van de Commissie hebben geleid tot verbeteringen in de fraudebestrijdingssystemen
van alle vier door de ERK bezochte lidstaten.
Ten derde constateert de ERK dat nationale coördinerende instanties een sleutelrol
moeten spelen in fraudebestrijding, maar dat dit momenteel niet altijd het geval is.
Ten vierde constateert de ERK dat de gegevens over en meldingen van (vermoedelijke)
HVF-fraude onvolledig zijn. Dit komt volgens de ERK voort uit een gebrek aan een gestandaardiseerde
en gecentraliseerde aanpak voor het melden van HVF-fraudegevallen. Daarnaast benadrukt
de ERK dat het monitoringsysteem van de Commissie geen onderscheid maakt tussen vermoedelijke
gevallen van fraude en andere onregelmatigheden. Daarnaast zijn lidstaten niet verplicht
om mogelijke fraudegevallen te melden als deze verband houden met projecten die zijn
ingetrokken uit betalingsverzoeken. Verder maakt de ERK zich zorgen over het ontbreken
van een gestructureerd mechanisme voor meldingen van (vermoedelijke) fraude na 2026.
Ten vijfde constateert de ERK dat er lacunes zijn in de terugvorderingsregels. Conform
de HVF-verordening zijn lidstaten verplicht om juridische stappen te ondernemen om
in gevallen van fraude middelen terug te vorderen. De lidstaten zijn echter niet verplicht
om deze middelen terug te storten aan de EU-begroting. Lidstaten hoeven deze middelen
alleen terug te storten aan de EU-begroting als de Commissie beoordeelt dat de terugvordering
van de lidstaat ontoereikend is en daarmee het geval van fraude onvoldoende is rechtgezet.
Ook zijn lidstaten onder de HVF alleen verplicht om middelen terug te vorderen van
de eindontvanger en niet van andere relevante partijen (bijvoorbeeld contractanten).
Ten slotte constateert de ERK dat de meeste fraudegevallen pas na afloop van de HVF
door een uitspraak van de rechtbank zullen worden bevestigd, waarna de Commissie volgens
de ERK niet langer systematische informatie van de lidstaten zal ontvangen over de
toepassing van passende terugvorderingen.
De ERK komt op grond van deze bevindingen tot vier aanbevelingen, die hieronder zijn
samengevat:
1. Formuleer en verifieer minimumvereisten voor fraudebestrijding op het niveau van de
lidstaten in toekomstige programma’s die vergelijkbaar zijn met de HVF.
2. Zorg er in het kader van de HVF voor dat de audits door de Commissie van de fraudebestrijdingssystemen
van de lidstaten verder worden aangescherpt. Daarnaast zou de Commissie ervoor moeten
zorgen dat alle controlemijlpalen zo zijn ontworpen dat na het behalen van de mijlpaal
het controlesysteem van een lidstaat naar behoren functioneert.
3. Verbeter de melding door de lidstaten van vermoedelijke fraude in het kader van de
HVF (ook na 2026).
4. Vergroot de impact van corrigerende maatregelen in het kader van de HVF. Hiertoe zou
de Commissie richtsnoeren moeten uitvaardigen met nadere richtlijnen over terugvorderingen.
Reactie Europese Commissie
De Commissie heeft een reactie gegeven op de bevindingen in het ERK-rapport.8 De belangrijkste elementen uit die reactie zijn hieronder samengevat.
De Commissie neemt aanbeveling één ten dele over. Zij geeft aan dat zij het ermee
eens is dat bij frauderisicobeoordelingen een minimumniveau van controles in acht
moet worden genomen. De Commissie is echter van mening dat dit beter kan worden bereikt
door middel het verstrekken van richtsnoeren dan via wetgeving. Hetzelfde geldt volgens
de Commissie voor een voorstel voor specifieke preventie- en opsporingsmaatregelen.
Daarnaast is de Commissie het eens met het uitgangspunt dat frauduleuze activiteiten
en projecten niet gefinancierd moeten worden uit de EU-begroting. De Commissie geeft
aan dat in het wetgevingsvoorstel voor het volgende MFK hier gehoor aan wordt gegeven:
op basis van het voorstel kan de Commissie financiële correcties toepassen wanneer
er sprake is van fraude die niet door de lidstaat is opgespoord, gemeld en rechtgezet.
De Commissie neemt aanbeveling twee ten dele over. De Commissie stemt ermee in om
de rol van de coördinerende instanties in fraudebeheer te blijven beoordelen, zij
zal overwegen haar controle-checklist voor coördinerende instanties te verfijnen en
zij zal haar checklist voor de beoordeling van controle-instanties herzien. Daarbij
benadrukt de Commissie dat de HVF-verordening lidstaten in staat stelt een beroep
te kunnen doen op hun gewone begrotingsbeheer-systemen. Dat leidt tot een tussen lidstaten
uiteenlopende verdeling van de verantwoordelijkheden tussen deze instanties. De beoordelingen
van de verantwoordelijkheden van de instanties kan daarom volgens de Commissie niet
worden uitgevoerd aan de hand van gemeenschappelijke criteria. Daarnaast aanvaardt
zij de deelaanbeveling om controlemijlpalen zodanig te ontwerpen dat na het behalen
van de mijlpaal het controlesysteem van een lidstaat naar behoren functioneert.
De Commissie neemt aanbeveling drie over. Zij zal haar bestaande richtsnoeren verder
ontwikkelen ten behoeve van de bevordering van de meldingen van vermoedelijke fraudegevallen.
Daarnaast bevestigt de Commissie in haar reactie dat lidstaten ook na de indiening
van het laatste betalingsverzoek verplicht zijn om passende procedures te handhaven
om ervoor te zorgen dat gevallen van (vermoedelijke) fraude worden gemeld aan de juiste
instanties.
De Commissie neemt aanbeveling vier over. Zij zal haar bestaande richtsnoeren verder
ontwikkelen om de aanpak van terugvorderingen en het gebruik van alternatieve corrigerende
maatregelen, te bevorderen. De Commissie roept hierbij nogmaals in herinnering dat
de lidstaten gebruik mogen maken van hun nationale begrotingsbeheersystemen.
Kabinetsreactie
Het kabinet hecht belang aan de bevindingen en aanbevelingen van de ERK, die kunnen
bijdragen aan een betere verantwoording van EU-instrumenten.
Het kabinet heeft bij het opstellen en uitvoeren van het eigen HVP de HVF-verordening
en aanvullende richtsnoeren van de Commissie nauwkeurig gevolgd. Daarbij hecht het
kabinet waarde aan de constructieve samenwerking met de Commissie inzake het voorkomen
van fraude. In het kader van robuuste nationale controlemechanismen in Nederland is
bij de uitvoering van een maatregel één geval van fraude geconstateerd. Na de constatering
is het geldende fraudeprotocol gevolgd, waarbij het subsidiebedrag is teruggevorderd
en de fraude bij de bevoegde instanties is gemeld.
Het kabinet vindt het positief dat de Commissie de aanbevelingen ter harte neemt en
deze, waar mogelijk, opvolgt. Het kabinet heeft begrip voor de reactie van de Commissie
waar zij aangeeft enkele aanbevelingen van de ERK niet over te kunnen nemen. De Commissie
beroept zich daarbij vooral op de afspraken over de werkwijze van de HVF, zoals die
door de medewetgevers (Raad en Europees Parlement) zijn vastgelegd in de HVF-verordening.
Daaruit volgt dat lidstaten nadrukkelijk een beroep kunnen doen op hun eigen begrotingsbeheersystemen
in het beheer van frauderisico, al moeten deze wel voldoen aan de hoofdvereisten uit
de HVF-verordening en financieringsovereenkomst. De constatering van de ERK dat er
een gebrek is aan een gedetailleerde beschrijving van de taken en verantwoordelijkheden
van verschillende nationale HVF-instanties en een gebrek aan gedetailleerde omschrijvingen
van minimumvereisten met betrekking tot het voorkomen, opsporen, melden en rechtzetten
van fraude, is daarmee een logisch gevolg van de werkwijze zoals deze is vastgelegd
in de HVF-verordening. Het kabinet acht het positief dat de Commissie het belang van
minimumvereisten onderschrijft en hier invulling aan geeft door het verstrekken van
richtsnoeren.
De aanbevelingen van de ERK die zien op de vormgeving van de HVF zijn niet specifiek
van toepassing op het volgende MFK. Desalniettemin zal het kabinet hier lessen uit
trekken aangezien deze aanbevelingen kunnen bijdragen aan een betere vormgeving en
verantwoording van EU-instrumenten.
De eerste aanbeveling van de ERK is relevant voor het volgende MFK, specifiek het
voorstel voor het NRPP. Het NRPP-voorstel van de Commissie bevat verschillende vereisten
waaraan lidstaten moeten voldoen om na te gaan of zij de nodige waarborgen bieden
om fraude op te sporen, te melden en te corrigeren. Het hebben van een alomvattende
nationale fraudebestrijdingsstrategie op basis van een frauderisicobeoordeling is
een van die hoofdvereisten.9 De voorgestelde wetgevingstekst voor het NRPP definieert echter geen minimumvereisten
waar lidstaten aan moeten voldoen in het tegengaan, opsporen, melden en rechtzetten
van fraude.10 Het is aan lidstaten zelf om specifieke elementen die zijn opgenomen in de frauderisicobeoordelingen
en het vereiste niveau van controles te beoordelen. Hiermee voldoet het Commissievoorstel
voor het NRPP onder het volgend MFK niet volledig aan de aanbeveling van de ERK. Het
kabinet zet zich bij de vormgeving van het NRPP in op het aansluiten van de fraudevereisten
in de MFK wetgeving op de nationale begrotingsbeheersystemen. Dit is in overeenstemming
met het principe van gedeeld beheer. Het kabinet houdt hierbij oog voor de administratieve
lasten. Ook kan de aansluiting op bestaande monitoringspraktijken bijdragen aan het
beperken van administratieve lasten. Tegelijkertijd zal het kabinet in de onderhandelingen
deze aanbeveling van de ERK in acht nemen en daar waar nodig inzetten op nadere definities
in de wetteksten. Daarbij hecht het kabinet aan het meenemen van geleerde lessen van
de HVF en andere EU-instrumenten, onder andere omtrent regeldruk en administratieve
lasten.
2. Opinierapporten «het Europees Fonds voor economische, sociale en territoriale cohesie, landbouw en
plattelandsontwikkeling, visserij en maritieme zaken, welvaart en veiligheid» en «het kader voor het volgen van begrotingsuitgaven en prestaties»
Constateringen van de Europese Rekenkamer
De ERK stelt in advies 09/2026 vast dat het voorstel voor het NRPP een fundamentele
verandering betekent ten opzichte van de bestaande architectuur van het MFK. In het
huidige MFK worden diverse beleidsterreinen beheerd via afzonderlijke financiële instrumenten,
vaak met eigen specifieke doelstellingen, uitvoeringsmechanismen, governancemodellen
en waarborgingsregelingen. In 2023 publiceerde de ERK een rapport over het financiële
landschap van de EU11. Daarin stelt de ERK vast dat naast de EU-begroting in de loop der jaren veel aanvullende
instrumenten zijn ontstaan, wat heeft geleid tot een versnipperd en minder transparant
geheel. De ERK heeft destijds aanbevolen het landschap te vereenvoudigen door integratie
en consolidatie van bestaande financiële instrumenten.
De Commissie heeft middels haar voorstel voor het NRPP ingezet op versimpeling, meer
flexibiliteit en transparantie. Door de bundeling van middelen voor bestaande beleidsterreinen
en nieuwe prioriteiten in één nationaal plan per lidstaat ontstaat meer samenhang
en wordt met het NRPP-voorstel het landschap van bestaande financiële instrumenten
vereenvoudigd. Tegelijkertijd worden beleidsterreinen met uiteenlopende karaktereigenschappen
samengebracht. Volgens de ERK kan dit risico’s met zich meebrengen voor de complexiteit
en de onderlinge weging van prioriteiten.
De ERK wijst er daarnaast op dat het voorgestelde uitvoeringsmodel een hybride karakter
heeft. Betalingen worden gekoppeld aan het behalen van mijlpalen en doelstellingen,
terwijl elementen van het bestaande kosten-gebaseerde systeem behouden blijven. De
samenhang tussen prestatiegerichtheid, naleving van regelgeving en controlevereisten
is volgens de ERK nog onvoldoende uitgewerkt om een redelijke balans tussen lastendrukvermindering
en het naast elkaar functioneren van diverse controlesystemen te borgen. Dit kan gevolgen
hebben voor de uitvoerbaarheid en de verantwoording van de Uniemiddelen en bijdrage
aan de beleidsdoelen onder dat voorgestelde uitvoeringsmodel voor mijlpalen en doelstellingen.
Daarnaast merkt de ERK op dat het voorgestelde uitvoeringsmodel zich eerder richt
op gerealiseerde prestaties dan op resultaten.
Verder merkt de ERK op dat lidstaten binnen het kader weliswaar ruimte krijgen om
eigen prioriteiten te stellen, maar dat EU-brede randvoorwaarden, zoals thematische
oormerking, het afschermen van middelen voor specifieke beleidsdoelen en het behalen
van vastgestelde EU-doelstellingen deze flexibiliteit belemmeren. Dit kan spanning
opleveren tussen het realiseren van Europese prioriteiten en het bieden van voldoende
ruimte voor nationaal en regionaal maatwerk. Hoewel afstemming op EU-prioriteiten
al langer een doelstelling is van het MFK, wordt in het voorstel opgemerkt dat lidstaten
bij de voorbereiding van hun NRPP rekening moeten houden met de behoeften van hun
regio’s. Daarbij kan volgens de ERK voor sommige lidstaten de overgang naar één geïntegreerd
NRPP gevolgen hebben voor de rol van regio’s ten opzichte van het huidige systeem.
Met betrekking tot de beoogde vereenvoudiging van de fondsen en structuren die nu
onder het NRPP zijn geplaatst, geeft de ERK aan dat deze vereenvoudiging zich met
name lijkt te manifesteren in de bestuurlijke- en verantwoordings-structuur tussen
de Commissie en de lidstaten. De ERK merkt op dat de administratieve lasten op nationaal
en regionaal niveau en voor begunstigden mogelijk gelijk blijven of zelfs toenemen.
De ERK wijst voorts op mogelijke gevolgen voor de voorspelbaarheid van financiering,
onder meer door de combinatie van verhoogde flexibiliteit, druk op tijdige besteding
en ruimere mogelijkheden voor herschikking van middelen. Dit kan de planning en uitvoering
van meerjarige investeringen bemoeilijken.
Tot slot plaatst de ERK kanttekeningen bij het voorgestelde controle- en verantwoordingskader.
De verschuiving van verantwoordelijkheden naar lidstaten en het ontbreken van systematische
controles door de Commissie kunnen volgens de ERK risico’s met zich meebrengen voor
de mate van zekerheid over de rechtmatige besteding van middelen en voor de bescherming
van de financiële belangen van de Unie.
Op basis van deze bevindingen beveelt de ERK onder meer aan om in het NRPP voorstel:
• aanvullende waarborgen op te nemen voor de naleving van het partnerschapsbeginsel
en multi-level governance;
• het uitvoeringsmodel en de onderlinge samenhang tussen prestatiegerichtheid, rechtmatigheid
en controlevereisten nader te verduidelijken;
• het prestatiekader te versterken, onder meer door verbetering van resultaatindicatoren
en het eenduidig formuleren van mijlpalen en doelstellingen;
• expliciet vast te leggen dat niet-naleving van EU- en nationale regelgeving leidt
tot passende financiële consequenties voor lidstaten;
• de controle- en auditvereisten te versterken, inclusief heldere bepalingen over financiële
correcties en terugvorderingen;
• te waarborgen dat de voorgestelde systematiek niet leidt tot een toename van administratieve
lasten op nationaal en regionaal niveau.
Aanvullend op de opinie van het NRPP heeft de ERK ook een opinie afgegeven over het
Prestatiekader (advies 10/2026). Met dit kader wordt beoogd om de prestaties en uitgaven
voor alle pijlers uit het MFK 2028–2034 te meten. Het voorstel bevat bepalingen voor
horizontale beginselen, zoals het stellen van het doel om 35% van de middelen toe
te rekenen aan klimaat en milieu, het Do No Significant Harm (DNSH) principe, en het
ondersteunen van sociale beleidsmaatregelen en gendergelijkheid. Daarnaast bevat het
voorstel een annex met interventiegebieden en bijbehorende indicatoren die inzicht
geven in de bijdrage aan klimaat, milieu en sociale doelstellingen via «EU-coëfficiënten.»
Ook zijn gemeenschappelijke regels opgenomen voor evaluatie, informatie en communicatie
over de hele begroting.
De ERK constateert een aantal tekortkomingen in het voorstel van de Commissie, ondanks
de grotere harmonisatie en het verminderde aantal indicatoren. De tekortkomingen zien
met name op te breed gedefinieerde en, in sommige gevallen, overlappende interventievelden
(gestandaardiseerde categorie van uitgaven, bijvoorbeeld digitale vaardigheden en
cyberveiligheid). Ook is de koppeling tussen de interventievelden en de beleidsdoelen
niet altijd consequent en ontbreekt er een methodologie voor het bepalen van een referentiekader
en doelstellingen. Er ontbreken volgens de ERK ook resultaatindicatoren en de ERK
constateert dat deze resultaatindicatoren niet hetzelfde zijn als impactindicatoren
waardoor het uitvoeren van evaluaties op impact niet eenvoudig is. Deze impactindicatoren
zien op de effecten van de lange termijn, terwijl resultaatindicatoren zich richten
op de korte- en middellange termijn. Deze aandachtspunten dragen niet bij aan het
verminderen van administratieve lasten op het niveau van de lidstaat en behoeven nadere
uitwerking binnen de MFK-onderhandelingen.
Daarnaast plaatst de ERK kanttekeningen bij de centrale bepaling van EU-coëfficiënten
voor het berekenen van bijdragen aan horizontale prioriteiten zoals klimaat en milieu.
Deze zijn gebaseerd op ex-ante schattingen in plaats van gerealiseerde uitgaven. Hierdoor
ontstaat het risico dat de EU-bijdragen aan bijvoorbeeld klimaat worden overschat.
Wel vindt de ERK het positief dat deze geharmoniseerd worden over alle programma’s
onder de EU begroting.
Het voorstel schrijft voor dat lidstaten jaarlijks één prestatierapport aanleveren
en dat bestaande tussentijdse evaluatierapporten worden vervangen door een implementatie
rapport. De ERK ziet toegevoegde waarde in het verminderen van administratieve lasten
maar ziet ook een risico omdat er geen gestandaardiseerde rapportage-eisen zijn opgesteld.
Voorts concludeert de ERK dat er onvoldoende controlesysteem is ingebouwd. Enerzijds
ligt dit volgens de ERK in het verlengde van de aanbevelingen over het NRPP. In de
koppeling tussen het prestatiekader en het NRPP zijn er volgens de ERK onvoldoende
controles door de Commissie op rechtmatigheid en moet de Commissie volgens de ERK
methodologieën opstellen voor het bepalen van mijlpalen en doelstellingen om zo een
consistent ambitieniveau over alle plannen te waarborgen. Anderzijds zijn er in het
voorstel volgens de ERK onvoldoende handvaten gegeven om de betrouwbaarheid van de
aangeleverde data te verifiëren.
Tot slot plaatst de ERK vraagtekens bij de op te zetten IT-systemen, zowel op Europees
als nationaal niveau (beheers- en controlesystemen). Zo bevat het voorstel volgens
de ERK onvoldoende definities over begrippen op het gebied van gegevensbeheer en privacy.
Onder het voorstel dient ook één centrale website, een Single Gateway, opgesteld te
worden waar alle informatie over verschillende fondsen beschikbaar is voor eindontvangers.
De ERK is positief over deze centralisatie, maar kritisch over het gebrek aan informatie
over de praktische zaken rondom deze website. Ook moet er voldoende aandacht zijn
voor technische en veiligheidsaspecten.
Op basis van deze bevindingen beveelt de ERK onder meer aan om in het prestatiekader:
• inconsistenties tussen begrippen die in het voorstel voor het prestatiekader en in
het pakket voorstellen voor het nieuwe MFK terugkomen weg te werken. De ERK stelt
voor de definities op elkaar af te stemmen;
• het aandeel van de interventiegebieden zonder resultaatindicatoren aanzienlijk te
verminderen, gezien het belang van resultaatindicatoren voor het meten van prestaties;
• specifieke eisen op te nemen ter waarborging van de kwaliteit, betrouwbaarheid en
vergelijkbaarheid van prestatiegegevens, of om dergelijke eisen op te nemen in de
voorstellen voor specifieke programma’s. Het voorstel bevat nu geen specifieke maatregelen
om de kwaliteit van de prestatiegegevens te waarborgen. Het ontbreken van een duidelijk
kader voor controle en verantwoordingsplicht kan de toekomstige rapportage over prestaties
in gevaar brengen;
• ook duidelijke en evenredige vereisten voor de Commissie op te nemen om de kwaliteit
van de prestatiegegevens te waarborgen.
• minimumeisen voor de implementatierapporten vast te stellen;
• nadere bepalingen vast te stellen over de wijze waarop de actualiteit, betrouwbaarheid
en kwaliteit van de prestatiegegevens in het Single Gateway worden gewaarborgd.
Kabinetsappreciatie
Het Commissievoorstel voor het NRPP voor de periode 2028–2034 bevat een voorstel om
een gemeenschappelijk programmerings- en uitvoeringskader vast te stellen via één
set regels voor programma’s. Deze vallen onder gedeeld beheer van de Commissie en
de EU-lidstaten. Op 12 september 2025 heeft uw Kamer de kabinetsappreciatie van de
voorstellen voor het overkoepelende MFK12, prestatiekader13 en NRPP14 ontvangen. Op afzienbare termijn wordt uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van
de onderhandelingen voor het volgende MFK. Het kabinet verwelkomt in algemene zin
dat de Commissie met het NRPP een modernisering van de fondsen onder het MFK in gedeeld
beheer (tussen lidstaten en Commissie) voorstelt. Het kabinet onderschrijft daarbij
het belang van vereenvoudiging van de architectuur van de begroting, meer transparantie,
flexibiliteit en de beweging richting een resultaatgericht en modern MFK. Tegelijkertijd
constateert het kabinet dat de bevindingen van de ERK wijzen op het belang van een
zorgvuldige balans, waarbij enerzijds wordt gepleit voor versterkte audit- en controlevereisten
en anderzijds aandacht wordt gevraagd voor het beperken van administratieve lasten.
Daarnaast is het kabinet ook voorstander van het prestatiekader omdat dit kader kan
bijdragen aan effectieve en meer doelmatige besteding van Europese middelen. De publicaties
van de ERK bevatten aanbevelingen gericht op het verbeteren van de duidelijkheid,
samenhang en volledigheid van zowel het voorstel voor het NRPP als het prestatiekader.
Het kabinet neemt de aanbevelingen van de ERK ten aanzien van het NRPP, het prestatiekader,
en de geleerde lessen van het HVP mee in de onderhandelingen over het volgende MFK
en zoekt daarbij naar een balans tussen flexibiliteit, voldoende audit- en controlevereisten
en administratieve lastenverlichting.
De aanbeveling van de ERK ten aanzien van het partnerschaps-principe en de rol voor
de regio’s wordt door het kabinet onderschreven. In het NRPP-voorstel is het partnerschapsprincipe
verankerd maar hebben lidstaten, gezien uiteenlopende governance structuren in lidstaten,
de ruimte om dit zelf in te richten. Daarbij moeten lidstaten in hun nationale plannen
aangeven hoe deze samenwerking wordt vormgegeven. Het kabinet steunt het basisprincipe
van het NRPP dat gericht is op het partnerschapsbeginsel en zet zich tijdens de onderhandelingen
en in de uitwerking van het nationale NRPP in voor een adequate borging van het partnerschapsprincipe.
De aanbevelingen van de ERK over het verduidelijken van de integrale benadering van
het uitvoeringsmodel sluiten aan bij de kabinetsinzet. Het kabinet onderschrijft daarbij
het belang om de verantwoordingslast uitvoerbaar te houden, zonder dat doelmatige,
doeltreffende en rechtmatige besteding van EU-middelen daarbij in het geding komt.
Het risico van een volledig hybride structuur onderkent het kabinet en in de onderhandelingen
zet het kabinet zich in om de uitvoerbaarheid en administratieve lastenverlichting
te behouden.
De aanbeveling van de ERK op het terrein van controle- en auditvereisten moet in samenhang
worden bezien met de aanbeveling om extra administratieve lasten op nationaal en regionaal
niveau te voorkomen. Ook wijst de ERK in haar aanbevelingen op het expliciteren van
passende financiële consequenties bij niet-naleving van EU- en nationale regelgeving.
Ten aanzien van het prestatiekader onderschrijft het kabinet de aanbeveling voor een
duidelijk kader voor controle en verantwoordingsplicht. Het kabinet acht het van belang
dat adequate controle- en auditmechanismen worden ingericht. Tegelijkertijd heeft
het kabinet aandacht voor uitvoerbaarheid en administratieve lasten van het NRPP en
het prestatiekader in de onderhandelingen. In de onderhandelingen zet het kabinet
zich in voor het versterken van de controle- en verantwoordingsstructuren, inclusief
heldere voorwaarden voorafgaand aan betalingen en duidelijke financiële consequenties
bij niet-naleving, ter bescherming van de financiële belangen van de Unie. Het kabinet
houdt hierbij aandacht voor uitvoerbaarheid en administratieve lasten.
De ERK doet in haar rapport aanbevelingen op het gebied van resultaatgerichte financiering
in relatie tot het prestatiekader. Het kabinet onderschrijft het belang van een versterkt
prestatiekader met evenredige eisen waaronder consistente definities, eenduidige mijlpalen
en doelstellingen, minimumeisen voor de implementatierapporten, en verbeterde resultaatindicatoren.
Dit draagt bij aan het beter kunnen beoordelen van de effectiviteit van EU-uitgaven
en aan de onderlinge vergelijkbaarheid tussen lidstaten. Het kabinet zal zich in de
onderhandelingen inzetten voor verdere versterking van deze elementen.
Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de ERK over het wegnemen van inconsistenties
tussen de begrippen in het prestatiekader en in de overige voorstellen. Het gelijktrekken
van deze definities is essentieel voor de uitvoering. Ook is het kabinet van mening
dat het aantal interventiegebieden zonder resultaatindicatoren verminderd kan worden
om zo ook de administratieve lasten te verlagen. Ook erkent het kabinet dat de huidige
indicatoren onvoldoende aansluiten bij (politiek) vastgestelde doelstellingen van
de EU. In de onderhandelingen vraagt het kabinet hier aandacht voor. In het verlengde
van de constatering van de ERK onderschrijft het kabinet dat green- en social washing
voorkomen moet worden. Het kabinet is voorstander van een Single Gateway en is het
eens met de ERK dat dit gunstig is voor de informatietoegankelijkheid voor eindontvangers.
Met het voorstel voor een prestatiekader wordt veel informatie verzameld over de prestaties.
Het kabinet onderschrijft de ERK aanbeveling dat het belangrijk is om duidelijke eisen
op te nemen over de betrouwbaarheid, kwaliteit en vergelijkbaarheid van de gegevens.
Tegelijkertijd is het belangrijk dat het stellen van meer eisen leidt tot hogere administratieve
lasten. In het verlengde daarvan, steunt het kabinet de oproep van de ERK om tot meer
duidelijkheid te komen over het bepalen van mijlpalen en doelstellingen, de ICT-systemen
en het jaarlijkse implementatie rapport. Zo worden onduidelijkheden in de implementatie
en rapportage voorkomen.
De komende maanden worden de onderhandelingen over het NRPP en het prestatiekader
voortgezet. Het kabinet zal de aanbevelingen van de ERK betrekken bij de inzet in
de onderhandelingen over het volgende MFK.
De Minister van Financiën,
E. Heinen
Ondertekenaars
E. Heinen, minister van Financiën