Brief regering : Uitwerking verbeterde verantwoordingssystematiek (jaarverslag BHOS)

Nr. 302
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 mei 2026

In het schriftelijk overleg van 28 juni 2024 stelden de rapporteurs van de Vaste Commissie
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp dat de resultaatmeting aandacht behoeft (kamerbrief
11 sept 2024; Kamerstuk 31 865, nr. 259). De rapporteurs concludeerden dat indicatoren weliswaar een kwantitatieve indicatie
van de resultaten geven, maar niet het hele verhaal vertellen. De rapporteurs suggereerden
bovendien dat er bij de verantwoording in het Jaarverslag meer samenhang zou kunnen
zijn met andere instrumenten, zoals de Strategische Evaluatieagenda. Deze bevindingen
volgden op aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer (AR) en de directie Internationaal
Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB). Meer integraliteit in de verantwoording faciliteert
ook het bijsturen van beleid («de lerende overheid») op basis van de jaarlijkse en
meerjarige verantwoording.

In consultatie met de vaste Kamercommissie BHOS is in de afgelopen anderhalf jaar
gewerkt aan een verbetering van de verantwoordingssystematiek. De brieven die volgden
gaven inzicht in hoe de verbeterde verantwoordingsystematiek kan worden ingevuld (Kamerstuk
31 865, nr. 282 en Kamerstuk 31 865, nr. 285). De volgende drie uitgangspunten kwamen daarbij naar voren:

Allereerst zal de verbeterde verantwoordingssystematiek de wettelijke kern van de
verantwoordingssystematiek centraal stellen en deze doelmatiger inrichten, sterker
opgehangen aan beleidsdoelen. Bij de jaarlijkse verantwoording via het jaarverslag
per sub-artikel zullen de principes van doeltreffendheid en doelmatigheid (conform
Comptabiliteitswet artikel 3.1) beter tot uitdrukking komen.

Voorts zal de verbeterde verantwoordingssystematiek de meerjarige verantwoording,
de jaarlijkse verantwoording en de verantwoording van coherentie tussen nationaal
en internationaal beleid sterker bij elkaar brengen.1

Tot slot zal een centralere rol worden toegekend aan de Regeling Periodieke Evaluaties
(RPE) voor de meerjarige verantwoording.

Concreet hebben bovengenoemde uitgangspunten geleid tot de volgende voorgestelde verbeteringen
voor de jaarlijkse verantwoording via het jaarverslag BHOS, zoals besproken met de
rapporteurs van de Commissie BHOS op 2 april 2026.

Het gebruik van indicatoren als instrument voor het meten van voortgang op resultaten
wordt gecontinueerd. Deze resultatendata zullen voortaan echter nadrukkelijker worden
gebruikt ter onderbouwing van de meer narratieve verantwoording, als volgt:

I. Meer aandacht voor toelichting op, en duiding van, tijdens verslagperiode behaalde
resultaten in de hoofdtekst, met referentie aan hoe dat bijdraagt aan de beleidsdoelstellingen

II. Meer aandacht voor resultaten die niet uniform meetbaar zijn, met referentie aan hoe
dat bijdraagt aan de beleidsdoelstellingen

III. Meer aandacht voor lange- en middellange termijn resultaten (en verantwoording daarover)
uit de Strategische Evaluatie Agenda.

I. Meer aandacht voor toelichting op en duiding van tijdens verslagperiode behaalde
resultaten in de hoofdtekst

De indicatorentabel met toelichting, zoals die tot nu toe is opgenomen in Deel D.,
bijlage 4, van het BHOS jaarverslag komt te vervallen.

In plaats daarvan zal in deel B. Beleidsverslag, 4. Beleidsartikelen onder kopje C.
Beleidsconclusies in de eerste alinea’s uitgebreider (dan voorheen het geval) worden ingegaan op:

– De doelstelling

– De belangrijkste behaalde resultaten tijdens verslagperiode. Deze resultaten komen
voort uit de beleidsdoelstelling en zijn bij aanvang van de activiteiten vastgesteld;
hieraan wordt ook gerefereerd in dit deel van het jaarverslag.

– Deze resultaten komen voort uit de beleidsdoelstelling zoals die voorafgaand is vastgesteld;
hieraan wordt ook gerefereerd in dit deel van het jaarverslag.

– Herkomst en duiding van bovengenoemde resultaten.

II. Meer aandacht voor resultaten die niet uniform meetbaar zijn, met referentie aan
hoe dat bijdraagt aan de beleidsdoelstellingen

Op dit moment worden belangrijke ontwikkelingen die tijdens de verslagperiode tot
resultaten leidden zijdelings genoemd – op verschillende plekken in de hoofdtekst
en in deel D, bijlage 4. Kenmerkend is dat deze resultaten een belangrijke bijdrage
kunnen leveren aan de (overkoepelende) beleidsdoelstelling, maar niet als zodanig
voorafgaand zijn vastgelegd als standaardnormen, die ieder jaar worden gemeten. Het
uitgebreider ingaan op deze niet-gestandaardiseerde resultaten (naast de gestandaardiseerde
resultaten, zie onder I.) geeft een veel completer beeld van de behaalde doelstellingen
van het beleid, mits er een mate van continuïteit wordt nagestreefd (geen «cherry
picking»).

In het vervolg zal in deel B. Beleidsverslag, 4. Beleidsartikelen onder kopje C. Beleidsconclusies
in de middelste alinea’s worden ingegaan op:

– Relevante ontwikkelingen in de verslagperiode (die niet uniform meetbaar zijn), met
een referentie aan hoe die wel bijdragen aan de beleidsdoelstellingen.

– Beschrijving van enkele partners/programma’s waarmee wordt gewerkt en wat zij tijdens
de verslagperiode bereikten.

III. Meer aandacht voor lange- en middellange termijn resultaten (en de verantwoording
daarover) uit de Strategische Evaluatie Agenda

Een aantal van de lange- en middellange termijn resultaten, vastgesteld in afgeronde
evaluaties in het voorgaande jaar, als opgenomen in de tabel Bijlage Afgerond evaluatie-
en overig onderzoek (deel D, bijlage 2 Jaarverslag), wordt uitgelicht. Momenteel bevat
het BHOS Jaarverslag alleen een overzicht van de titels van de afgeronde evaluaties
(in deel D, bijlage 2), maar geen referentie aan de inhoud van de rapporten.

In aanvulling op deel D, bijlage 2, zal in deel B. Beleidsverslag, 4. Beleidsartikelen
onder kopje C. Beleidsconclusies in de laatste alinea’s worden ingegaan op:

– Een selectie van lange- en middellange termijn resultaten uit evaluaties of midterm
reviews van belangrijke programma’s.

– De belangrijke conclusies, aanbevelingen en geleerde lessen uit de uitgevoerde Periodieke
rapportages (eens in de 4–7 jaar).

Op deze manier verdwijnt de indicatorentabel met toelichting (bijlage 4, Jaarverslag
BHOS) en wordt deze vervangen door een manier van verantwoorden, die meer zeggingskracht
heeft. In de begroting van 2026 is de tabel met indicatoren en streefwaarden voor
de laatste keer bijgevoegd om de uitfasering van het vorige beleid (2021–2025) en
de verantwoording daarover te faciliteren. 2026 is een overgangsjaar, waarin de verbeterde
verantwoordingssystematiek zal infaseren. In de begroting van 2026 is reeds gelet
op doelbepaling in de beleidsagenda. Bij de begroting van 2027 zullen de teksten van
de begrotingsartikelen worden opgesteld conform de verbeterde verantwoordingssystematiek
zoals gepresenteerd in deze brief.

De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.W. Sjoerdsma