Brief regering : Verslag informele Raad voor Concurrentievermogen (onderzoeks- en innovatiedeel) van 31 maart 2026

Nr. 695
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 mei 2026

Hierbij bied ik uw Kamer, mede namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat,
het verslag van het onderzoeks- en innovatiedeel van de digitale informele Raad voor
Concurrentievermogen aan van 31 maart jongstleden.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.M. Letschert

Verslag van het onderzoeks- en innovatiedeel van de digitale informele Raad voor Concurrentievermogen
op 31 maart 2026

Van excellent onderzoek naar mondiale schaal: het Europese innovatiepotentieel ontsluiten

Beleidsdebat

Het beleidsdebat ging in op het optimaal benutten van het Europese innovatiepotentieel.
Het Cypriotisch voorzitterschap gaf bij de introductie van het beleidsdebat aan dat
fundamenteel onderzoek en «deep tech»-innovatie bepalend zijn voor de toekomst van
de EU. Het voorzitterschap benoemde dat het innovatiepotentieel van de EU ontsloten
moet worden en dat we daar gezamenlijk voor aan de lat staan. Het voorstel van de
Commissie om een 28ste regime te introduceren, draagt hieraan bij. Dit regime introduceert een geharmoniseerde
optionele Europese rechtsvorm, de EU Inc. Dit is een rechtsvorm die vergelijkbaar
is met de Nederlandse BV.1 De doelstellingen van het voorstel zijn het creëren van betere voorwaarden voor het
starten van ondernemingen, het realiseren van betere kansen voor het groeien en opschalen
van ondernemingen in de Europese Unie en het aanmoedigen van investeringen in Europese
ondernemingen.

Het Cypriotisch voorzitterschap sloot af met de oproep dat het van belang is dat de
EU talent aan blijft trekken.

De Eurocommissaris vulde aan dat de Commissie, naast het 28ste regime, ook werkt aan de implementatie van de startup en scale-up strategie2 zodat fragmentatie van regelgeving in de EU tegen wordt gegaan en meer investeerders
kunnen worden aangetrokken. Verder zet de Commissie in op het Scaleup Europe Fund3, dat investeringen in scale-ups mogelijk maakt en bijdraagt aan strategische groei
van baanbrekende technologieën. De Commissie gaf aan dat dit fonds, samen met het
nieuwe kaderprogramma, Horizon Europe (2028–2034), bijdraagt aan het doel om 3% van
het bbp aan investeringen in onderzoek en ontwikkeling te besteden. De Eurocommissaris
onderschreef de oproep van het Cypriotische voorzitterschap dat het aantrekken van
talent voor Europa cruciaal is. Dit zal daarom worden meegenomen in de ERA Act, waarin
ook bijvoorbeeld academische vrijheid als onderwerp terugkomt.

Lidstaten, waaronder Nederland, verwelkomden de inzet van het voorzitterschap en de
Commissie, omdat dit goed aansluit bij de positie van Nederland zoals onder andere
verwoord in het BNC-fiche over het nieuwe kaderprogramma.4

Zo werd door veel lidstaten benadrukt dat het noodzaak is om een naadloos investeringstraject
van fundamenteel en toegepast onderzoek tot startup, scale-up en wereldwijde productie
te ontwikkelen. Hierbij werd ook benoemd dat strategische O&I-ecosystemen hierin van
groot belang zijn, zodat excellent onderzoek ook tot economische impact kan leiden
en kennis kansen biedt voor bedrijven. Inzet op financiering voor opschaling, bijvoorbeeld
via het Scaleup Europe Fund, werd om deze reden verwelkomd.

De lidstaten gaven verder aan dat bovengenoemde punten ook onder het volgende Meerjarig
Financieel Kader (MFK) zouden moeten worden doorgezet, onder andere door de verbinding
tussen Horizon Europe (2028–2034) en het Europees Concurrentievermogenfonds (ECF).
Hierdoor zal in Europa het klimaat voor publiek-private samenwerking versterken en
komt de doelstelling om 3% van het bbp te investeren in onderzoek en ontwikkeling
dichterbij. Nederland verwelkomde deze interventies van andere lidstaten, omdat Nederland
ook het belang van investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie voor het
versterken van het concurrentievermogen ziet.

Nederland omarmde de inzet van de Commissie om de staatssteunregels te herzien. Het
is hierbij met name belangrijk om de definitie voor «Onderneming in Moeilijkheden»
aan te passen. Beginnende bedrijven, met name startups en scale-ups, worden gefinancierd
met veel vreemd kapitaal en hebben op papier grote schulden. Dat verhindert hen om
binnen de huidige staatsteunregels publieke investeringen aan te trekken.

Met betrekking tot het aantrekken van talentvolle onderzoekers, innovators en investeerders,
een ambitie die ook in het regeerakkoord is opgenomen, noemde Nederland het belang
van stabiliteit en voorspelbaarheid in beleid en betrouwbare structuren. Verder werd
door vele lidstaten, waaronder Nederland, het «talent trekt talent aan»-effect benadrukt
van instrumenten zoals de European Research Council (ERC) en Marie Skłodowska Curie
Actions (MSCA).

Als laatste benadrukten verschillende lidstaten de noodzaak van het verder omarmen
van «de vijfde vrijheid», in lijn met het Letta rapport5 uit 2024. De vijfde vrijheid bepleit het vrije verkeer van onderzoek, innovatie,
kennis en onderwijs binnen de Europese Unie. Het is een uitbreiding op de klassieke
interne markt: de ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van 1. goederen,
2. diensten, 3. kapitaal en 4. personen is gewaarborgd. De lidstaten kijken uit naar
verdere uitwerking van de vijfde vrijheid onder de ERA-act.

Het Cypriotisch voorzitterschap sloot de discussie en de Raad af met de constatering
dat dat er een sterke en gezamenlijke ambitie is om het Europese onderzoek- en innovatiesysteem
te versterken.