Brief regering : Beleidsreactie IVD-veiligheidsadvies “Onnodig letsel”

Nr. 76
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 april 2026

Hierbij bied ik u het Veiligheidsadvies «Onnodig letsel» aan van de Inspectie Veiligheid
Defensie (IVD). De IVD startte in 2023 een onderzoek naar drie voertuigongevallen
bij de Koninklijke Landmacht. Deze ongevallen, waarbij militairen (zwaar) lichamelijk
letsel opliepen, vonden plaats in de periode van februari tot en met augustus 2023.
Doel van het onderzoek was om de oorzaak van deze ongevallen te achterhalen. Gedurende
dit onderzoek zijn zeven nieuwe voertuigongevallen voorgevallen, waarbij eveneens
sprake was van (zwaar) lichamelijk letsel. Daarom zijn deze aan het onderzoek toegevoegd.
Deze toegevoegde ongevallen vonden plaats in de periode van april tot en met november
2024. Naar aanleiding hiervan stuurde de IVD in november 2024 haar eerste bevindingen
in een signaalrapport aan de Commandant der Landstrijdkrachten (C-LAS).

Uit deze tussentijdse analyse bleek dat militairen in veel gevallen nalieten de autogordel
te dragen en dat dit nalaten in grote mate bijdroeg aan het ontstane lichamelijk letsel.
Op basis van dit gegeven besloot de IVD een veiligheidsadvies op te stellen in plaats
van een regulier onderzoeksrapport. Dit veiligheidsadvies leggen wij hierbij aan uw
Kamer voor.

Doel en conclusies van het veiligheidsadvies

De IVD dringt er met dit veiligheidsadvies bij de Commandant der Landstrijdkrachten
(C-LAS) en zijn ondercommandanten op aan om de dilemma’s rondom het wel of niet dragen
van autogordels in tactische setting op het oefenterrein, ontbreken van de autogordel
en ook het verlenen van vrijstelling van de gordelplicht te bespreken, hierover besluiten
te nemen en de bijbehorende verantwoordelijkheden te dragen.

De IVD trekt een aantal conclusies. De eerste conclusie is dat bij de Koninklijke
Landmacht de vrijstelling van de autogordelplicht veelal verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Het verlenen van vrijstelling is toebedeeld aan minimaal het niveau van bataljonscommandant
en betreft een verantwoordelijkheid als decentrale werkgever en daarmee als risicohouder.
Deze commandant kan onder voorwaarden vrijstelling verlenen, maar dient daarbij de
risico’s goed af te wegen. Deze vrijstelling van autogordelplicht geldt overigens
alleen voor specifiek militair operationeel gebruik. De commandant dient risico’s
te voorkomen, te mitigeren of te accepteren. Deze risicoafweging ontbrak veelal, waardoor
het vereiste risicomanagement voor het verlenen van de vrijstelling niet op orde was.

De tweede conclusie van de IVD is dat er kansen liggen om de rijvaardigheid van bestuurders
van militaire voertuigen te verbeteren van startbekwaam naar vakbekwaam. De mogelijkheden
die het Opleidings- en Trainingscentrum Rijden en Bergen (OTCRij) hiertoe heeft, worden
nog niet ten volle benut. Het OTCRij heeft namelijk capaciteit beschikbaar om de operationele
eenheden te ondersteunen bij het traject van start- naar vakbekwaam militair bestuurder,
om vervolgtrainingen te verzorgen bij oefeningen en om bestuurders verder te bekwamen
in de rijvaardigheid onder oefen- of inzetomstandigheden.

Ten derde concludeert de IVD met betrekking tot de rijbewijsvereisten dat het voor
bestuurders van met name de voertuigtypes Mercedes-Benz 290GD 10KN en 11KN visueel
niet duidelijk was welke categorie rijbewijs vereist was, noch dat zij bekend waren
met de verschillende rijbewijsvereisten. Visueel verschilt een aantal van de voertuigen
niet veel van elkaar, terwijl ze wel verschillende categorieën rijbewijzen vereisen.
Het bezitten van het juiste rijbewijs en de bijbehorende rijvaardigheid draagt bij
aan de (verkeers)veiligheid op zowel openbare wegen, militaire wegen en oefenterreinen.

Aanbevelingen van de IVD

De IVD doet in het veiligheidsadviesrapport vier aanbevelingen, die ik hier kort benoem:

• Bevorder actiever het gebruik van de autogordel en onderzoek mogelijkheden voor alternatieve
voorzieningen wanneer geen autogordel aanwezig is. Bespreek met de ondercommandanten
de dilemma’s bij het afwegen van de risico’s rondom het autogordelgebruik en het verlenen
van vrijstelling van de autogordelplicht. Besteed daarbij aandacht aan het telkens
afwegen van de risico’s, risicomitigatie, risicoacceptatie en de verantwoordelijkheden
daaromtrent.

• Investeer bij operationele eenheden in vervolgopleidingen of -trainingen van (militaire)
bestuurders, zodat zij zich verder kunnen ontwikkelen. Dit draagt bij aan een verdere
professionele ontwikkeling van de militairen en komt zowel de operationele inzetbaarheid
als de (verkeers-)veiligheid ten goede. Het OTCRij kan hierin ondersteunen.

• Zorg dat voor bestuurders duidelijk is welk rijbewijs vereist is voor het betreffende
voertuig, bijvoorbeeld door visualisering van de vereiste rijbewijscategorie in of
op militaire voertuigen. Hiermee kan verwarring worden voorkomen en het draagt bovendien
bij aan het verhogen van de (verkeers)veiligheid op de openbare wegen, militaire wegen
en oefenterreinen.

Opvolging aanbevelingen

De aanbevelingen in het veiligheidsadviesrapport worden opgevolgd in lijn met eerder
ingezette initiatieven:

• De bestuurder moet het vereiste rijbewijs bij het voertuig hebben. Dit wordt door
commandanten benadrukt bij hun eenheden. Tevens worden met het Kenniscentrum (KC)
OTCRij mogelijkheden onderzocht voor de juiste invulling van chauffeurs en rijbewijzen
die benodigd zijn voor het rijden in voertuigen, mede om ervoor te zorgen dat de chauffeurs
met de juiste rijbewijzen met deze voertuigen rijden.

• Bij oefeningen wordt meer aandacht besteed aan veiligheidsrisico’s van de activiteiten
die worden uitgevoerd m.b.t. verkeersveiligheid met toepassing van risicomanagement.
Daarnaast laten we door commandanten benadrukken om elkaar aan te spreken als ze zien
dat medewerkers afwijken van de gemaakte afspraken. Dit geldt niet alleen voor de
Landmacht, maar zoals de IVD aangeeft ook voor de andere defensieonderdelen.

• Tevens wordt gekeken binnen de Landmacht wat oorzaken zijn voor het niet gebruiken
van de gordel en hoe gebruik te stimuleren. De IVD geeft wel een aantal mogelijke
redenen, maar we willen hier zelf meer lering uit trekken en bepalen of aanvullende
maatregelen nodig zijn.

Tot slot

Ik ben de IVD erkentelijk voor haar veiligheidsadvies. Defensie wil een organisatie
zijn waarin we continue blijven leren en ontwikkelen. We streven ernaar ons risicovol
werk zo veilig mogelijk te kunnen doen. De reflecties en bijbehorende aanbevelingen
van de IVD in haar onderzoeksrapporten helpen ons in grote mate hierbij.

De Staatssecretaris van Defensie,
D.G. Boswijk