Brief regering : Beleidsvoorstellen uit de 1e suppletoire begroting 2026 van Begrotingshoofdstuk VII (BZK) met CW 3.1. kaders

Nr. 3
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 13 april 2026

Met deze brief informeer ik uw Kamer over nieuwe voorstellen met financiële gevolgen
(€ 20 mln. of meer in enig jaar) die zijn opgenomen in de 1e suppletoire begroting 2026 van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) (hoofdstuk VII).

In deze brief wordt conform wetsartikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 per voorstel
ingegaan op doelen, instrumenten, financiële gevolgen, verwachte doeltreffendheid
en doelmatigheid en voorgenomen monitoring en evaluatie. Sinds eind 2021 gebeurt dit
Rijksbreed via het kader «Beleidskeuzes uitgelegd (CW 3.1)» (zie Kamerstuk 31 865, nr. 198).

In deze brief zijn onderstaande beleidsvoorstellen opgenomen, allen voor begrotingsartikel
15 (Een veilig Groningen met perspectief):

1. Economische agenda Groningen

2. Nationaal Programma Groningen (NPG)

3. Knelpuntenpot Nationaal Coördinator Groningen (NCG)

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
P.E. Heerma

1. Economische Agenda Groningen

Beleidskeuzes uitgelegd

1. Doel(en)

In de kabinetsreactie op de parlementaire enquête gaswinning Groningen is een dertigjarige
aanpak ten behoeve van economisch perspectief voor Groningen en Noord-Drenthe aangekondigd.
Doelen hierbij zijn economische structuurversterking, het vergroten van het verdienvermogen
in de regio en het verbeteren van de brede welvaart in Groningen en Noord-Drenthe
(zodat deze regio in 2055 tot het Nederlandse gemiddelde hoort).

Door middel van de Economische Agenda Groningen en Noord-Drenthe (EAG) wordt hier
invulling aan gegeven. Daarbij wordt ingezet op thematische en generieke inzet, zoals
rond de thema’s digitalisering, campusontwikkeling, gezondheid, energie en landbouw.

Ten behoeve van de uitvoering van (de maatregelen zoals de economische agenda die
is aangekondigd in) Nij Begun wordt eenmalig € 250 mln. startkapitaal en € 3 mld.
voor generatielange betrokkenheid beschikbaar gesteld. Om tot 2029 de regio te voorzien
van middelen om projecten te financieren worden nu middelen voor 2026 t/m 2028 aan
de BZK-begroting toegevoegd.

2. Beleidsinstrument(en)

De middelen worden voorlopig verstrekt aan de regio middels een decentralisatie-uitkering.
De provincie Groningen zal als ontvanger van de middelen, namens de GR, de middelen
ontvangen. In het uitvoeringsplan 2026–2028 wordt een meerjarenplan en begroting opgenomen
voor de Gemeenschappelijke Regeling (GR) en een nog op te richten Stichting. Uitvoering
van de EAG wordt belegd bij provincie Groningen, NOM (Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij
voor Noord-Nederland), SNN (Samenwerkingsverband Noord-Nederland), de Stichting en
mogelijke gemeenten. Momenteel wordt door de regio en het Rijk gewerkt aan de oplevering
van de definitieve uitvoeringsstructuur waaronder een GR en een stichting. Het is
denkbaar dat in de toekomst een uitvoeringsorganisatie de middelen gaat ontvangen
en verstrekken. Dat is voor nu nog niet duidelijk.

3. Financiële gevolgen

A. voor het Rijk

Budget

(€ mln.)

totaal

’26

’27

’28

’29

’30

’31

’31

Economische Agenda Groningen

300

100

100

100

–

–

–

– In Nij Begun is een Economische Agenda Groningen toegezegd, waarvan de middelen op
de Aanvullende Post zijn gereserveerd. Voor de 2026 t/m 2028 zijn in de 1e suppletoire begroting 2026 middelen aan de begroting van BZK toegevoegd.

– In 2025 is de Economische Agenda voor Groningen en Noord-Drenthe vastgesteld. Om uitvoering
te kunnen geven aan het meerjarig uitvoeringsplan, zijn de middelen vanaf 2026 nodig.

– Vanaf 2026 is er een GR en een stichting die uitvoering moeten gaan geven aan de EAG.

– In Nij Begun is een bedrag vastgesteld voor het startkapitaal en de generatielange
betrokkenheid. Inschatting is dat hiermee projectvoorstellen voor thema’s van Economische
Agenda Groningen verstrekt kunnen worden in de periode 2024–2028.

– Budgetverstrekking gebeurt op projectbasis, nadat projecten eerst door een afwegingskader
(vastgesteld door Regio/Rijk) zijn getoetst.

– Deze middelen voor 2026 t/m 2028 voorzien in de voorlopige kosten van de uitvoering
van de EAG en de mogelijke aanstaande projecten.

B. voor maatschappelijke sectoren

Niet van toepassing.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

Met de beschikbare middelen kunnen Rijk en regio investeren in programma’s en projecten
die merkbare verbeteringen zullen opleveren voor de inwoners van Groningen en Noord-Drenthe.
Dit dankzij nieuwe werkgelegenheid, een betere aansluiting van onderwijs-arbeidsmarkt,
een verbeterde kwaliteit van de leefomgeving door verduurzaming van de industrie,
perspectief voor ondernemers en een aantrekkelijke regio voor (private) partijen om
te ondernemen en investeren.

5. Nagestreefde doelmatigheid

Met het instrument kunnen doelmatige voorstellen op programma- en projectbasis worden
ondersteund. Het biedt het Rijk de mogelijkheid van sturing op de kwaliteit van de
geleverde prestaties. Losstaande projecten worden door een beoordelingscommissie getoetst
aan een afwegingskader.

6. Evaluatieparagraaf

De doeltreffendheid en doelmatigheid van de investeringen worden gemonitord door middel
van de bestaande monitor van het Nationaal Programma Groningen. Zie bijvoorbeeld de
monitor 2023 (Kamerstuk 2023–2024, 33 529, nr. 1235). Hierin zit de Brede Welvaart Index NPG (BWI-NPG) die bestaat uit een gewogen score
van 39 indicatoren uit de Brede Welvaartsmonitor van CBS (zoals rond onderwijs, arbeidsparticipatie,
leefbaarheid, investeringen enz.). Deze monitor zal tevens gebruikt worden voor de
monitoring van de voortgang en outcome van investeringen in het kader van de jaarlijkse
Staat van Groningen.

In de nieuwe uitvoeringsorganisatie wordt ook een 3–5 jaarlijks evaluatie opgenomen.
Tegelijkertijd hebben Gemeenteraden en provinciale staten jaarlijks de mogelijkheid
om (half)jaar rapportages van de GR en stichting in te zien.

2. Nationaal Programma Groningen

Beleidskeuzes uitgelegd

1. Doel(en)

Door middel van het Nationaal Programma Groningen (NPG) wordt ingezet op economische
structuurversterking in Groningen. Hiervoor wordt ingezet op vijf zogeheten baanbrekers.
Dit zijn vijf programma’s rond waterstof, gezondheid, landbouw, circulaire economie
en vrijetijdseconomie. De doelen zijn divers. Voor landbouw gaat het bijvoorbeeld
om de transitie in Groningen naar de productie van eiwitrijke gewassen, voor waterstof
om de creatie van een keten van producenten en afnemers.

Ten behoeve van de uitvoering van Nij Begun is € 1,15 miljard toegezegd aan het NPG.
Een deel van deze middelen zijn in de 1e suppletoire begroting 2026 toegevoegd aan de begroting van Binnenlandse Zaken.

2. Beleidsinstrument(en)

De middelen worden via het NPG met een specifieke uitkering (SPUK) per programma of
project verstrekt aan de betrokken gemeente of provincie. De SPUK wordt tweemaal per
jaar, namelijk in het voor- en najaar, verstrekt aan het NPG.

3. Financiële gevolgen

A. voor het Rijk

Budget

(€ mln.)

totaal

’26

’27

’28

’29

’30

’31

Reeks PEGA

83

36

12

35

– Door bestuurlijke afspraken is vastgelegd dat het NPG € 1,15 miljard ontvangt van
het Rijk i.h.k.v. Nij Begun/PEGA.

– Voor 2027 t/m 2029 stond er reeds voldoende budget gereserveerd op de BZK begroting.

– Voorts heeft het NPG aangegeven in het najaar van 2026 een grote aanvraag te willen
doen.

B. voor maatschappelijke sectoren

Niet van toepassing.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

Met de beschikbare middelen kan door het Nationaal Programma Groningen worden geïnvesteerd
in programma’s en projecten die merkbare verbeteringen zullen opleveren voor de inwoners
van Groningen en Noord-Drenthe. Dit dankzij nieuwe werkgelegenheid, een betere aansluiting
van onderwijs-arbeidsmarkt, een verbeterd kwaliteit van de leefomgeving door verduurzaming
van de industrie, perspectief voor landbouwbedrijven, het behoud van zorgvoorzieningen
en een aantrekkelijke regio voor (private) partijen om te ondernemen en investeren.

5. Nagestreefde doelmatigheid

Met het instrument van een specifieke uitkering kunnen doelmatige voorstellen op programma-
en projectbasis worden ondersteund. Het biedt het Rijk de mogelijkheid van sturing
op de kwaliteit van voorstellen. Projecten worden door een beoordelingscommissie getoetst
aan een programmakader.

6. Evaluatieparagraaf

De doeltreffendheid en doelmatigheid van de investeringen worden gemonitord door middel
van de bestaande monitor van het Nationaal Programma Groningen. Zie bijvoorbeeld de
monitor van 2023 (Kamerstuk 2023–2024, 33 529, nr. 1235). Hierin zit de Brede Welvaart Index NPG (BWI-NPG) die bestaat uit een gewogen score
van 39 indicatoren uit de Brede Welvaartsmonitor van CBS (zoals rond onderwijs, arbeidsparticipatie,
leefbaarheid, investeringen enz.). Deze monitor zal tevens gebruikt worden voor de
monitoring van de voortgang en outcome van investeringen in het kader van de jaarlijkse
Staat van Groningen.

3. Knelpuntenpot Nationaal Coördinator Groningen (NCG)

Beleidskeuzes uitgelegd

1. Doel(en)

De knelpuntenpot van NCG is bedoeld om individuele knelpunten die ontstaan tijdens
de versterkingsoperatie op te lossen en daarmee versterkingsprojecten te versnellen.
Er wordt aanvullend budget beschikbaar gesteld om de huidige werkwijze voort te zetten,
waarmee verdere vertraging in de versterkingsoperatie wordt voorkomen.

2. Beleidsinstrument(en)

Het budget wordt toegevoegd aan de knelpuntenpot van NCG. In de planvormingsfase bekijkt
NCG of er uitgaven nodig zijn uit de pot. Ook kunnen er uitgaven worden gedaan om
onverwachtste knelpunten kortstondig op te lossen tijdens een versterking, bijvoorbeeld
via het bewonersbegeleidersmandaat.

3. Financiële gevolgen

A. voor het Rijk

Budget

(€ mln.)

totaal

’26

’27

’28

’29

’30

’31

Knelpunten schadevergoeding

57

25

23

7

2

Knelpunten opdrachten

40

7

9

9

7

5

3

B. voor maatschappelijke sectoren

Niet van toepassing.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

Doordat de knelpuntenpot ruimte biedt voor uitgaven in onverwachtste, complexe of
irreguliere situaties zorgt deze ervoor dat een versterking kan versnellen. Hiermee
wordt vertraging voorkomen, zeker ten opzichte van de situatie wanneer de pot afwezig
zou zijn.

5. Nagestreefde doelmatigheid

De hierboven beschreven doeltreffendheid zorgt tegelijkertijd voor doelmatigheid.
Doordat de knelpuntenpot een oplossing biedt om de versterking doorgang te laten vinden,
worden kosten beperkt. Vertraging in de versterking leidt immers doorgaans tot hogere
kosten en daarmee tot een minder doelmatige uitkomst.

6. Evaluatieparagraaf

In de Staat van Groningen & Noord-Drenthe zal jaarlijks worden gerapporteerd over
de voortgang van de versterking en de bewonerstevredenheid waar de knelpuntenpot aan
bijdraagt.