Brief regering : Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) rapport over 'Geschilbeslechtingsdelta 2024'

Nr. 19
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 19 maart 2026

Met deze brief bied ik u het rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum
(WODC) getiteld «Geschilbeslechtingsdelta 2024» aan. Het rapport beschrijft het verloop
en de afloop van (potentieel) civiel- en bestuursrechtelijke problemen die burgers
in Nederland ervaren. Ik spreek daarbij graag mijn waardering uit voor de onderzoekers
en het werk dat zij hebben verzet. De Geschilbeslechtingsdelta verschijnt vijfjaarlijks;
de eerste editie verscheen in 2003. Het voorliggende rapport betreft de vijfde editie
en bestrijkt 2020–2024. Mogelijke veranderingen in de tijd tussen de vijf metingen
worden in het rapport eveneens beschreven.

Geschilbeslechtingsdelta 2024: het onderzoeksrapport

Het WODC heeft onderzoek gedaan naar de ervaringen van meerderjarige burgers in Nederland
met het rechtssysteem. Er is gevraagd naar de (potentieel) civiel- en bestuursrechtelijke
problemen die zij in de periode 2020–2024 ervaren, de verschillende wegen die zij
bewandelen om deze problemen aan te pakken, de door hen behaalde resultaten en hun
evaluatie van adviseurs, instanties en procedures. Daarmee geeft het onderzoek een
beeld van de toegang tot het recht en het functioneren van juridische instanties en
procedures vanuit het perspectief van burgers. Het onderzoek biedt een rijk kwantitatief
overzicht dat wordt betrokken bij de verdere beleidsontwikkeling binnen ons rechtsbestel,
waaronder het gebruik van juridische diensten en de waardering daarvan.

Toegang tot het recht is een essentiële kernwaarde van de rechtsstaat. Voor het nieuwe
kabinet is het waarborgen van de toegang tot het recht voor iedere Nederlander prioriteit.1 Daarvoor is niet alleen toegang tot rechtshulp en tot de rechter nodig, maar moeten
burgers ook in staat zijn hun formele rechten te effectueren en een effectieve en
duurzame oplossing voor hun probleem te bereiken. Op basis van de bevindingen uit
de Geschilbeslechtingsdelta’s kunnen de toegankelijkheid en het functioneren van het
rechtsbestel worden gemonitord en kunnen, waar nodig, maatregelen worden genomen wanneer
zich knelpunten voordoen. Dit bevordert tijdige en effectieve geschiloplossing en
versterkt het vertrouwen van burgers in de rechtsstaat.

Belangrijkste uitkomsten

Het aandeel respondenten dat ten minste één (potentieel) juridisch probleem van civiel-
of bestuursrechtelijke aard rapporteert, is licht gestegen ten opzichte van de vorige
meting (van 57% naar 61%), waarbij de invloed van de coronapandemie beperkt is. Hoewel
sprake is van een trendbreuk ten opzichte van eerdere metingen, gaat het in absolute
zin om een beperkte stijging. De stijging hangt samen met een toename van werkproblemen
(27% van de respondenten; + 3 procentpunt), huurproblemen (10%; + 4 pp), problemen
met het bezit van onroerend goed (10%; + 3 pp) en gezondheidsproblemen veroorzaakt
door derden (7%; + 4 pp). Ook is het aandeel respondenten dat geen actie onderneemt
toegenomen (van 11% naar 13%). Wanneer burgers een juridisch probleem ervaren, neemt
de meerderheid contact op met de andere partij (63%). Bij ongeveer de helft van de
problemen (53%) wordt daarnaast advies of hulp gevraagd bij familie, een vriend of
kennis, een expert of organisatie, of wordt informatie of hulp via internet gezocht.
Een kleiner deel verandert van omgeving, bijvoorbeeld door een baanwissel of verhuizing
(10%), start een procedure (7%) of onderneemt een andere actie (10%).

Bij problemen waarbij geen actie is ondernomen, geven respondenten vooral aan dat
zij dachten dat er niets aan het probleem kon worden gedaan (42%). In hoeverre deze
inschatting terecht is, is op basis van dit onderzoek niet te zeggen. Ook was actie
ondernemen niet altijd nodig, omdat het probleem zichzelf heeft opgelost (13%) of
de andere partij al actie ondernam (11%). Bij 16% van de problemen ondernamen respondenten
geen actie omdat zij bang waren de relatie met de andere partij te beschadigen. Geen
actie hoeft niet altijd problematisch te zijn: in sommige gevallen is het probleem
(al) opgelost of wordt het door de andere partij aangepakt.

De meest voorkomende problemen hebben te maken met de aanschaf van producten of diensten
(31%) en met werk (27%). Daarna volgen problemen in de woonomgeving (15%), geldproblemen
(12%), problemen van huurders en eigenaren met hun woning of ander onroerend goed
(beide 10%).

Met name baanverlies, huisuitzetting, het beëindigen van een relatie, lastiggevallen
worden, mishandeling of misbruik, verkeerde of onvoldoende zorgverlening voor minderjarige
kinderen, gezondheidsproblemen veroorzaakt door derden en slechte behandeling door
de overheid worden als ernstig ervaren.

Ongeveer de helft (46%) van de respondenten zoekt online naar informatie over hun
probleem. Niet-overheidsbronnen (zoals algemene websites en sites van bedrijven en
organisaties) worden beduidend vaker geraadpleegd dan overheidsplatforms. Van de overheidsplatforms
wordt het Juridisch Loket het meest geraadpleegd. Respondenten zoeken online vooral
informatie over rechten en plichten, manieren om het probleem op te lossen en ervaringen
van anderen.

Het gebruik van juridische hulp, mediation en (buiten)gerechtelijke procedures blijft
stabiel en er zijn geen aanwijzingen dat corona tot substantiële barrières in de toegang
tot het recht heeft geleid. Wanneer wel actie wordt ondernomen, wordt vaker overeenstemming
bereikt (van 34% naar 39%), vooral informeel. Deze groep is positiever over de uitkomst,
bereikt vaker haar doelen en ervaart afspraken vaker als rechtvaardig dan bij een
(buiten)gerechtelijke beslissing, terwijl rechtvaardigheidsbeleving en naleving stabiel
hoog blijven.

Vervolg

De bevindingen uit het onderzoek worden betrokken bij de individuele trajecten ter
versterking van de toegang tot het recht. Ik verwacht uw Kamer in ieder geval over
de ontwikkelingen te kunnen informeren in het vierde kwartaal van 2026 door middel
van de reguliere voortgangsbrief toegang tot het recht.

Daarnaast voert het WODC momenteel kwalitatief vervolgonderzoek uit naar de groep
die wel een (soms ernstig) probleem heeft, maar geen actie onderneemt. Het is aannemelijk
dat een deel van deze groep problemen in de toegang tot het recht ervaart. Op basis
van het huidige onderzoek is het echter lastig te bepalen bij welk deel dit speelt,
en hoe de toegang kan worden verbeterd. Met dit vervolgonderzoek wil het WODC daarin
meer inzicht krijgen. De resultaten worden op zijn vroegst eind 2026 meegenomen in
de reguliere voortgangsbrief over de versterking van de toegang tot het recht.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
K.T. van Bruggen