Brief regering : Twee RIVM-producten over PFAS in lokaal voedsel

35 334
Problematiek rondom stikstof en PFAS

Nr. 593
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 maart 2026

Met deze brief bied ik de Kamer, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat en Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,
twee producten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) aan over
PFAS in lokaal geproduceerd voedsel in Nederland. Het eerste is een rapport over de
bron van PFAS in eieren van hobbykippen. Het tweede is een kennisnotitie met een overzicht
van wat op dit moment bekend is over PFAS in lokaal geproduceerd voedsel, zoals producten
uit moestuinen, zelf gevangen vis en zelf geraapte mosselen en oesters.

Bron van PFAS in eieren van hobbykippen

Vorig jaar heeft het RIVM de tussentijdse resultaten gepubliceerd van een onderzoek
naar PFAS in eieren van hobbykippen.1 Uit dit onderzoek bleek dat eieren van hobbykippen in heel Nederland veel PFAS kunnen
bevatten. Het consumptieadvies van het Voedingscentrum is destijds om die reden aangescherpt
naar: «Wil je het risico op een te hoge inname van PFAS via voedsel zoveel mogelijk beperken,
dan kun je ervoor kiezen om geen eieren van eigen kippen te eten. Eieren uit de supermarkt,
van de markt of speciaalzaak zijn veilig: zij moeten voldoen aan Europese wetgeving
en worden gecontroleerd. Je kunt ook je eieren laten testen bij een laboratorium om
te weten hoeveel PFAS erin zit».2

Inmiddels is het gehele onderzoek naar PFAS in eieren van hobbykippen afgerond en
is meer bekend over de bron waaruit PFAS in deze eieren komt. Op basis van eerdere
onderzoeken3 was al het vermoeden ontstaan dat de grote hoeveelheid PFAS in regenwormen die door
hobbykippen worden gegeten, een waarschijnlijke oorzaak is van de hoge gehaltes PFAS
in de eieren. Dat is nu bevestigd door het nieuwe onderzoek van het RIVM. Naast de
regenwormen kunnen ook kleine bodemdieren die door de kippen worden gegeten een rol
spelen, zoals spinnen, kevertjes en slakken. In andere mogelijke bronnen, zoals water
en de bodembedekking, is ook PFAS gevonden, maar niet voldoende om de hoge gehaltes
PFAS in eieren van hobbykippen te verklaren. Het kabinet verwachtte dat met het vinden
van de oorzaak van de verhoogde PFAS concentraties in de eieren, een advies gegeven
zou kunnen worden aan de houders van hobbykippen over vermindering van de hoeveelheid
PFAS in eieren. Dit blijkt helaas niet het geval. Uit het onderzoek blijkt verder
dat de gehaltes PFAS in de eieren variëren in de loop van het jaar. Het RIVM heeft
hier geen sluitende verklaring voor kunnen vinden. Dat het gehalte PFAS in eieren
varieert is een relevant gegeven voor de houders van hobbykippen en voor iedereen
om te betrekken bij afwegingen over het eten van de eieren.

Om de resultaten van het onderzoek te kunnen delen met andere landen in de EU en European
Food Safety Authority (EFSA), is het rapport in het Engels opgesteld. Het bevat wel
een Nederlandse publiekssamenvatting.

PFAS in lokaal geproduceerd voedsel

Als onderdeel van het driejarige onderzoeksprogramma PFAS dat in opdracht van de Ministeries
van IenW, LVVN en VWS door het RIVM wordt uitgevoerd4, heeft het RIVM een overzichtsnotitie gepubliceerd over PFAS in lokaal geproduceerd
voedsel. Het gaat in dit geval om voedsel dat niet gereguleerd wordt op basis van
de Europese voedselveiligheidswetgeving en waar dus geen toezicht op wordt gehouden
door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De kennisnotitie bevat geen
nieuwe resultaten, maar geeft een totaalbeeld van wat op dit moment bekend is over
PFAS in o.a. producten uit moestuinen, zelf gevangen vis, zelf geraapte mosselen en
oesters, eieren van hobbykippen en zelf gesneden lamsoor. Omdat de aanwezigheid van
een PFAS-bron de aanleiding is geweest voor deze onderzoeken, is in de meeste onderzoeken
relatief veel PFAS aangetroffen in het onderzochte voedsel. Op basis van deze informatie
zijn eerder gezondheidsadviezen gegeven over de consumptie van die producten, soms
landelijke, maar meestal lokale of regionale.

Op basis van de nieuwe bevindingen van het RIVM-rapport blijft het consumptieadvies
van het Voedingscentrum rondom het eten van eieren van hobbykippen ongewijzigd. Het
consumptieadvies is: «Wil je het risico op een te hoge inname van PFAS via voedsel zoveel mogelijk beperken,
dan kun je ervoor kiezen om geen eieren van eigen kippen te eten. Eieren uit de supermarkt,
van de markt of speciaalzaak zijn veilig: zij moeten voldoen aan Europese wetgeving
en worden gecontroleerd. Je kunt ook je eieren laten testen bij een laboratorium om
te weten hoeveel PFAS erin zit». Nieuw vastgesteld is dat de verhoogde PFAS-concentraties in deze eieren wordt veroorzaakt
door regenwormen. Helaas is het nog niet mogelijk om kippenhouders een advies te geven
hoe de PFAS vervolgens te verminderen. Wanneer hier meer over bekend is, zal daarover
worden gecommuniceerd.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
S.Th.M. Hermans