Brief regering : Zevende voortgangsrapportage over de capaciteit bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)

Nr. 1090 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 6 maart 2026

Hierbij ontvangt u de zevende voortgangsrapportage over de capaciteit bij de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI).

Zoals bij uw Kamer bekend is er sinds 2023 sprake van een langdurig capaciteitsprobleem
bij DJI door een tekort aan cellen en een grote renovatieopgave. Daarnaast zijn vanwege
personeelstekort cellen niet inzetbaar. Door capaciteitstekorten bij tbs-instellingen
verblijven er momenteel circa 275 tbs-gestelden in het gevangeniswezen. Dit geldt
ook voor 48 gereserveerde plaatsen in het gevangeniswezen voor jongvolwassenen die
door het capaciteitstekort in de justitiële jeugdinrichting daar niet geplaatst kunnen
worden. Door de vorige kabinetten is daarom een aantal maatregelen getroffen. Deze
noodmaatregelen bieden echter geen structurele oplossing en de werkdruk bij het personeel
van DJI blijft onverminderd hoog. Daarnaast is als gevolg van de getroffen maatregelen
een grote voorraad van nog uit te voeren straffen ontstaan.

Ik ben erg onder de indruk van de bevlogenheid en deskundigheid van het personeel
van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Door alle zeilen bij te zetten zijn zij in
staat om de hoge bezetting te realiseren. De veiligheid van personeel en gedetineerden
staat voorop.

Het huidige kabinet onderkent de grote problematiek in het gevangeniswezen en zal
keuzes moeten maken. Alleen dan kunnen de komende jaren straffen worden uitgevoerd
en wordt recht gedaan aan alle relevante belangen. Zo is het voor slachtoffers moeilijk
te verkroppen als er geen vergelding plaatsvindt. Daarnaast kan de huidige situatie
ook afbreuk doen aan de geloofwaardigheid van het rechtssysteem. Indien keuzes uitblijven,
kan DJI niet meer alle voorlopig gehechten en arrestanten plaatsen en loopt de voorraad
zelfmelders en arrestanten verder op. Dit kan op termijn leiden tot verjaring van
straffen van arrestanten en zelfmelders, met straffeloosheid als gevolg. Het is van
belang dat structurele maatregelen worden genomen, die bijdragen en recht doen aan
de strafdoelen: vergelding, preventie en resocialisatie. Hierbij vind ik het belangrijk
dat er brede steun is voor die maatregelen en ik ga hier dan ook graag over in gesprek
met uw Kamer, de ketenpartners en andere betrokkenen in het veld.

In deze brief schets ik het actuele beeld en de prognose voor de komende jaren en
licht ik de omvang van de voorraden toe. Ik ga tot slot in op het kader waarbinnen
ik structurele maatregelen van plan ben te gaan nemen en de wijze waarop ik hier vorm
aan wil geven in een Actieplan gevangenissen: recht doen en resultaat boeken. In de
bijlage is een overzicht opgenomen met de stand van zaken van de lopende moties en
toezeggingen.

Actueel beeld en prognose

Het capaciteitsbeeld is ten opzichte van de zesde voortgangsrapportage van 2 december
2025 niet veranderd. Ondanks de noodmaatregelen blijft de bezetting in de reguliere
gevangenis voor mannen boven de 99%. Dit betekent dat de huidige maatregelen gehandhaafd
moeten blijven (maximale inzet van meerpersoonscellen, hanteren van een hogere bezettingsgraad,
eerder heenzenden, zelfmeldstop, arrestantenmaatregel). Daarnaast blijven de inspanningen
van DJI onverminderd om voldoende personeel te werven. Als gevolg van succesvolle
werving is het aantal niet inzetbare cellen vanwege personeelstekort afgenomen. DJI
blijft er alles aan doen om te voorkomen dat capaciteit uitvalt als gevolg van personeelskrapte.
In dat kader loopt, zoals aan uw Kamer gemeld momenteel een pilot met tablets op cel.
Door de inzet van tablets kan met minder personeel een afdeling open blijven. In de
pilot ontvangen gedetineerden in inrichtingen met personeelskrapte ter compensatie
van een deel van het dagprogramma voor een aantal uur per dag een beveiligde en afschermde
tablet op cel met films, muziek, games, e-boeken en e-learnings en verblijven daardoor
langer op cel. Uitgebreide testen hebben vooraf plaatsgevonden om te zorgen voor een
veilig gebruik. Gedurende de pilot blijft DJI toezien op veilig gebruik van de tablets.
De eerste ervaringen met de huidige pilot zijn positief. DJI is gestart met een aanbesteding
om de inzet van tablets op een zorgvuldige en rechtmatige manier te kunnen verlengen
en eventueel op termijn uit te kunnen breiden. DJI heeft aangegeven dat met de huidige
inzet van tablets 100 plekken inzetbaar kunnen blijven, die anders uit de sterkte
gaan. De pilot loopt voorlopig door. Ik informeer uw Kamer over de vervolgstappen
van de pilot voor de zomer.

Ramingen van DJI laten zien dat naar verwachting in het najaar van 2026 ondanks de
genomen maatregelen een substantieel tekort ontstaat. Dit komt met name door buitengebruikstelling
van capaciteit in verband met noodzakelijke renovaties die niet uitgesteld kunnen
worden omdat anders op termijn plekken uitvallen, en door de toenemende behoeften.
Hierdoor bedraagt in december 2026 het geschatte tekort circa 265 plekken. Dit is
zichtbaar in onderstaande grafiek. In het najaar zullen er aanvullende maatregelen
genomen moeten worden om dit tekort te kunnen ondervangen. Daarbij kan door onverwachte
uitval van inzetbare plekken bij DJI (bijvoorbeeld door vertraagde renovaties of personeelstekorten)
dit tekort zich al eerder voordoen. Daarnaast geldt dat de 48 plekken in Justitieel
Complex Schiphol, bedoeld voor vreemdelingenbewaring, slechts tijdelijk voor het gevangeniswezen
beschikbaar zijn. Zonder de huidige maatregelen zou het tekort nog veel groter zijn.

Onderstaande grafiek toont in de blauwe kolommen het aantal daadwerkelijk inzetbare
plaatsen voor mannen in het Huis van Bewaring (HvB) en de gevangenis regulier en arrestant
in de maanden juli 2025 t/m februari 2026. De grijze kolommen tonen de verwachte inzetbare
capaciteit per maand tot en met februari 2027. De rode doorgetrokken lijn geeft de
ruimte weer die nodig is om alle gedetineerden te kunnen plaatsen indien geen noodmaatregelen
van kracht zijn. De rode stippellijn geeft aan welke ruimte nodig is indien de bestaande
noodmaatregelen van kracht blijven.1

De komende jaren neemt het tekort naar verwachting fors toe tot ongeveer 1.700 plekken
in 2036 in het gevangeniswezen.2, 3 Verder bestaat het risico tot sluiting van 3.000 plaatsen in 2036, indien deze plaatsen
niet worden gerenoveerd. Dit onderschrijft de noodzaak om snel tot een pakket structurele
maatregelen te komen.

Voorraden

Als gevolg van de arrestantenmaatregel4 en het beperkt oproepen van zelfmelders is de voorraad zelfmelders en arrestanten
fors opgelopen.5 Eind januari is de voorraad zelfmelders opgelopen naar circa 560 detentiejaren. Dit
gaat om circa 2.850 personen die nog in afwachting zijn van het uitzitten van hun
straf. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld heeft DJI extra plaatsen voor kortgestrafte
zelfmelders gecreëerd. Tot eind vorig jaar konden enkel zelfmelders met een onherroepelijke
gevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste twee weken worden opgeroepen voor deze
plaatsen. Als gevolg van aangepaste regelgeving worden sinds december 2025 zelfmelders
met een onherroepelijke gevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste zes weken opgeroepen
voor dit sobere detentieconcept. Door middel van deze plaatsen wordt de oplopende
voorraad zelfmelders afgeremd. Zoals eerder gedeeld met uw Kamer maakt DJI het voormalig
Justitieel Complex voor Somatische Zorg Scheveningen (JCvSZ) gereed voor het detineren
van zelfmelders.6 Aangezien arbeid aangeboden kan worden op deze locatie, kunnen hier zelfmelders met
langere straffen geplaatst worden. Vanwege de staat van het gebouw zijn deze plekken
naar verwachting tot eind 2026 inzetbaar. Per 1 april 2026 wordt gestart met de inzet
van 18 plaatsen. De overige 22 plaatsen zijn in afwachting van nieuw personeel nog
niet inzetbaar.

De voorraad aan kansrijke arrestanten bedraagt momenteel (peildatum 4 februari jl.)
ca. 333 detentiejaren.7 In de zesde voortgangsrapportage is uw Kamer geïnformeerd over een tijdelijke opschorting
van de arrestantenmaatregel aangezien er op dat moment beperkt ruimte was binnen het
gevangeniswezen. Tijdens deze opschorting is in korte tijd een fors aantal arrestanten
opgespoord. Helaas is momenteel de ruimte in het arrestantenregime/gevangenis regulier
te beperkt waardoor de algehele opschorting van de maatregel is teruggedraaid. De
politie, het CJIB en DJI blijven middels een maatwerkaanpak op wekelijkse basis kijken
naar de beschikbare ruimte per regio zodat gericht arrestanten met straffen onder
de 60 dagen opgespoord kunnen worden. Arrestanten waarbij verjaring dreigt worden
actief opgespoord. Op die manier wordt geprobeerd optimaal gebruik te maken van de
beschikbare capaciteit voor arrestanten en de oplopende voorraad arrestanten af te
remmen.

Ondanks de inspanningen blijft de grote en oplopende voorraad zelfmelders en arrestanten
een fors probleem. Bij het nemen van maatregelen zal daarom ook hiernaar moeten worden
gekeken. Mogelijk zijn specifieke maatregelen gericht op het wegwerken van de voorraad
noodzakelijk.

Actieplan gevangenissen: recht doen en resultaat boeken

In het coalitieakkoord is het volgende opgenomen: «Dat veroordeelde criminelen door
een cellentekort eerder worden vrijgelaten is onbestaanbaar. We gaan investeren in
de Dienst Justitiële Inrichtingen en de celcapaciteit uitbreiden en verbeteren. Dit
doen we onder andere door versobering, de instelling van aparte regimes voor beperkt
risico gedetineerden en aanvullende maatregelen.»

Ik wil graag bij de invulling van de maatregelen de ambtelijke verkenning naar een
structurele aanpak voor het tekort in het gevangeniswezen betrekken. Hierover is uw
Kamer eind 2025 geïnformeerd.8 In die verkenning zijn alle mogelijke maatregelen die voldoende effect hebben op
de capaciteit en haalbaar zijn geïdentificeerd en in vijf categorieën geclusterd:
capaciteitsuitbreidingen en nieuwe detentieconcepten, preventieve maatregelen om te
voorkomen dat mensen met een zorgvraag met het strafrecht in aanraking komen, straffen
op maat, re-integratie bevorderen en wettelijk verankerde noodventielen. Hierbij worden
de punten uit het coalitieakkoord betreffende versobering, de instelling van aparte
regimes voor beperkt risico gedetineerden en aanvullende maatregelen meegenomen.

Dit kabinet investeert in DJI 75 miljoen euro in 2027 en structureel 100 miljoen euro
vanaf 2028 voor het beschikbaar houden van celcapaciteit en waar mogelijk uitbreiden
van celcapaciteit. Ik ga de aankomende periode aan de slag om te bezien hoe deze middelen
het beste ingezet kunnen worden en ga hierover ook graag het gesprek aan met uw Kamer.
Daarbij geldt dat, in lijn met de genoemde verkenning, de noodzakelijke renovaties
prioriteit hebben, omdat capaciteit op termijn anders buiten gebruik moet worden gesteld.
Bij het uitblijven van renovaties zullen op termijn 3000 plaatsen gesloten moeten
worden. Op voorhand is duidelijk dat met deze middelen slechts een deel van de noodzakelijke
renovaties uitgevoerd kan worden. Ik zal dan ook breder kijken naar mogelijke oplossingen
dan louter het uitbreiden van celcapaciteit. Ook vraagstukken ten aanzien van de instroom-
en uitstroom hebben mijn volle aandacht.

Ik streef ernaar om uw Kamer voor het zomerreces te informeren over het actieplan
gevangenissen: recht doen en resultaat boeken, en hiermee perspectief te bieden om
uit de capaciteitsproblematiek te komen. Om tot een gewogen en gedragen pakket aan
maatregelen te komen zoek ik brede steun. Zowel bij ketenpartners en betrokkenen in
het veld als bij uw Kamer. Ik ga daarom de komende periode met u graag hierover in
gesprek.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, K.T. van Bruggen