Brief regering : Verzamelbrief over verkiezingen

Nr. 107
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 4 maart 2026

Met deze brief kom ik tegemoet aan een aantal toezeggingen die mijn voorganger op
dit dossier heeft gedaan tijdens het commissiedebat Verkiezingen van 14 januari 2026.1 Tevens maak ik van de gelegenheid gebruik om kort vooruit te blikken op de gemeenteraadsverkiezingen
van 18 maart 2026.

De brief is opgedeeld in de volgende drie blokken:

1. Voorbereiding gemeenteraadsverkiezingen en experiment nieuw stembiljet.

2. Uitvoering Europese verordening inzake transparantie en gerichte politieke reclame
in Nederland.

3. Weerbaarheid verkiezingsproces en contacten met online platformen.

1. Voorbereiding gemeenteraadsverkiezingen en experiment nieuw stembiljet

Gemeenten in het hele land zijn druk bezig met de organisatie van de aankomende gemeenteraadsverkiezingen.
Zij treffen maatregelen om het verkiezingsproces zorgvuldig, toegankelijk en transparant
te laten verlopen. Daarnaast zie ik inspirerende, lokale initiatieven om de betrokkenheid
van inwoners bij deze verkiezingen te vergroten. Met campagnes als «Jouw Rotterdam,
jouw stem», «Heel Steenbergen stemt» en «Kom op! voor Den Haag» zie ik dat gemeenten
er hard aan werken om kiezers te betrekken bij de democratie en verkiezingen in de
hoop zo de opkomst te stimuleren. Dit sluit ook mooi aan bij de landelijke publiekscampagne
«Elke stemmer verdient een standbeeld», waarin de focus ligt op het belang van stemmen
en laten zien dat elke kiezer belangrijk is en elke stem telt. Door te stemmen bij
de gemeenteraadsverkiezingen oefen je invloed uit op jouw dorp of stad. Want de gemeenteraad
neemt besluiten die invloed hebben op ons dagelijks leven, door te beslissen over
hoe onze leefomgeving eruit ziet en welke voorzieningen er in de buurt zijn. Ik roep
dan ook iedereen op: ga stemmen 18 maart en bepaal mee hoe de toekomst van jouw gemeente
eruit ziet.

Het verkiezingsproces is veilig en betrouwbaar. Tegelijkertijd deel ik met uw Kamer
de zorgen over de weerbaarheid van verkiezingen. Voorgaande verkiezingen laten zien
dat het publieke debat en de informatievoorziening over verkiezingen onder druk staat.
Bedreiging van politici is schering en inslag, waardoor de vrijheid om hun ambt uit
te oefenen onder druk staat. Ook zie ik steeds meer voorbeelden van ongewenste beïnvloeding
door bijvoorbeeld desinformatie over het verkiezingsproces. In een tijd van digitale
dreigingen, desinformatie en maatschappelijke spanningen is het van groot belang dat
de integriteit van het verkiezingsproces onomstreden blijft.

Samen met gemeenten, de Kiesraad en veiligheidspartners werken we aan de bescherming
van het stemproces, de informatievoorziening en de ondersteunende systemen. Zo wordt
geborgd dat verkiezingen betrouwbaar, transparant en controleerbaar zijn en blijven,
en dat kiezers erop kunnen vertrouwen dat elke stem telt. Later in deze brief ga ik
nader in op de inzet op de weerbaarheid rond de gemeenteraadsverkiezingen.

Experiment met het nieuwe stembiljet GR26

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 wordt voor de derde keer geëxperimenteerd
met het nieuwe stembiljet. Dit gebeurt in elf gemeenten: Alphen aan den Rijn, Boekel,
Gouda, Leiden, Meierijstad, Midden-Delfland, Nijmegen, Noordoostpolder, ’s-Hertogenbosch,
Soest en Tynaarlo.

Met deze brief informeer ik uw Kamer over de opzet van de evaluatie. Het evaluatieplan
is als bijlage bij deze brief gevoegd. In het experimentenbesluit is vastgelegd op
welke onderwerpen het experiment wordt geëvalueerd. Op basis van eerdere experimenten
wordt de evaluatie met een aantal onderwerpen uitgebreid. Zo wordt bijvoorbeeld in
de gemeenten waar al eerder is gestemd met het nieuwe stembiljet gekeken naar het
leereffect van kiezers. Ook deze evaluatie wordt na afloop met uw Kamer gedeeld. Na
een positieve evaluatie van het experiment tijdens de gemeenteraadsverkiezingen zal
ik het proces tot landelijke invoering opstarten. Hoe dat eruit gaat zien zal ik dan
ook met uw Kamer delen.

Gesprek met peilbureaus

In het Commissiedebat Verkiezingen van 14 januari jl. is aan het lid Erkens toegezegd
aandacht te vragen bij de peilbureaus of zij op hun website de wijze waarop zij hun
peilingen vormgeven kenbaar kunnen maken en vervolgens de Kamer over dat gesprek te
informeren. Op 16 februari 2026 heeft het gesprek met de Peilingwijzer en met de peilbureaus
Verian/EenVandaag, Ipsos I&O en Peil.nl plaatsgevonden. Tijdens dit gesprek is de
methodiek achter de peilingen en de informatievoorziening hierover besproken. De peilbureaus
gaven aan dat de methodiek en hun werkwijze bij peilingen staat beschreven op hun
websites. Daarmee komen ze reeds tegemoet aan de vraag van het lid Erkens. De peilbureaus
merken hierbij op dat zij regelmatig het gesprek met elkaar en met de media voeren
over de kwaliteit van peilingen en de informatievoorziening daarover. Hierbij wordt
ook steeds besproken hoe die informatievoorziening verder verbeterd kan worden.

Vergoeding stembureauleden

Ten aanzien van de in het commissiedebat verkiezingen van 14 januari jl. gestelde
vraag over de mogelijkheid om de vergoeding voor stembureauleden fiscaal vrij te stellen
verwijs ik naar de brief inzake de evaluatie van de Europees Parlementsverkiezing
2024 (EP24).2 Hierin is uiteengezet dat er geen mogelijkheid is om deze vergoeding aan te merken
als vrijwilligersvergoeding. De reden daarvoor is dat de gemiddelde vergoeding voor
stembureauleden aanzienlijk hoger is dan de maximale vrijwilligersvergoeding, die
in 2026 van € 5,75 per uur voor mensen van 21 jaar en ouder en € 3,40 voor mensen
jonger dan 21 bedraagt3. De gemiddelde vergoeding voor stembureauleden lag bij de EP24 op € 167,80. De vergoeding
voor stembureauleden past hierdoor niet binnen de systematiek voor de vrijwilligersvergoeding.

Om gemeenten te ondersteunen in het werven van nieuwe stembureauleden en tellers heeft
het Ministerie van BZK in september 2025 en januari/februari 2026 een landelijke online
wervingscampagne gevoerd. Deze wervingscampagne richtte zich op het betrekken van
jongvolwassenen bij de democratie en verkiezingen door zich aan te melden als stembureaulid
of teller tijdens verkiezingen. De effectmeting van de media-inzet van deze campagnes
wordt meegenomen in de evaluatiebrief na de gemeenteraadsverkiezingen. Op dit moment
heb ik van gemeenten geen signalen ontvangen dat zij (grote) tekorten hebben aan stembureauleden
en tellers voor de gemeenteraadsverkiezingen.

2. Uitvoering Europese verordening inzake transparantie en gerichte politieke reclame
in Nederland

De Europese verordening inzake transparantie en gerichte politieke reclame is per
10 oktober 2025 van toepassing. Eerder heb ik uw Kamer ingelicht over de stand van
zaken rond de uitvoering van deze verordening in Nederland.4 Momenteel leg ik de laatste hand aan het Nader rapport en de Uitvoeringswet. Ik heb
toegezegd de Uitvoeringswet in het eerste kwartaal bij uw Kamer in te dienen. Dit
acht ik nog steeds haalbaar.

Uw Kamer heeft mij gevraagd toe te lichten hoe ik gemeenten en lokale politieke partijen
informeer over de regels die volgen uit de verordening. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen
van 18 maart 2026 wordt vanuit verschillende organisaties al veel gedaan aan voorlichting
over de regels uit de verordening. Het Commissariaat voor de Media (het Commissariaat)
en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) trekken hierin samen op. Zo heeft het Commissariaat
als beoogd toezichthouder op de transparantievereisten uit de verordening, een beslisboom
ontwikkeld die helpt om te bepalen of iets politieke reclame in de zin van de verordening
is. Ook heeft het Commissariaat een voorlichtingsdocument gepubliceerd over waar de
labels en transparantieverklaringen bij politieke reclame aan moeten voldoen.5 Het Commissariaat publiceert regelmatig actuele procesupdates en voorlichting op
hun website. De AP, toezichthouder onder de verordening, heeft een leidraad gepubliceerd
die helpt bij het voldoen aan de verplichtingen over het gericht aanbieden van politieke
reclame.6 Ook heeft de AP ondersteunende voorlichting ontwikkeld die de regels voor online
gerichte politieke campagne toegankelijker maakt voor mensen die hier niet dagelijks
bezig mee zijn. Alle genoemde documenten zijn ook toegezonden aan gemeenten via de
nieuwsbrief van de Kiesraad, met het verzoek dit bij lokale politieke partijen onder
de aandacht te brengen. Bovendien zijn deze documenten verspreid aan o.a. Kennispunt
Lokale Politieke Partijen en VNG, die ook informatie op hun websites hebben gepubliceerd
over de regels uit de verordening.

In aanloop naar de verkiezingen merk ik een grote bereidheid bij politieke partijen,
marktpartijen en brancheorganisaties om aan de regelgeving te voldoen. Tegelijkertijd
blijft de verordening vooralsnog complex en vraagt zij adequate toepassing veel van
de betrokken (markt)partijen. De precieze toepassing van de verordening moet gaandeweg
vorm krijgen in de praktijk. Mocht in de komende tijd blijken dat er tekortkomingen
zijn die duiden op een overtreding van de regels, dan zal het Commissariaat waar nodig
wijzen op de regels. Het Commissariaat signaleert mogelijke tekortkomingen zelf of
ontvangt hierover meldingen.

3. Weerbaarheid verkiezingsproces bij gemeenteraadsverkiezingen en contacten met online
platformen

Mijn voorganger heeft uw Kamer in juli 2025 geïnformeerd over voorbeelden van buitenlandse
beïnvloeding van verkiezingen in binnen- en buitenland.7 Ook rond de afgelopen Tweede Kamerverkiezing hebben we voorbeelden gezien van gecoördineerd
inauthentiek gedrag, mogelijk aangestuurd vanuit het buitenland.8 De verkiezing van oktober 2025 zijn vrij en eerlijk verlopen. Tegelijkertijd is elke
heimelijke, gecoördineerde campagne die het publieke debat rondom het verkiezingsproces
mogelijk beïnvloedt, ongeacht de omvang, volstrekt onwenselijk. Daarom heb ik eerder
aangegeven dat ik structureel beter zicht wil krijgen op de verspreiding van Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI), buitenlandse desinformatie, gericht op het ondermijnen van het verkiezingsproces.9 Hiervoor moeten waar nodig nieuwe bevoegdheden of grondslagen worden gecreëerd. Dit
vergt een zorgvuldige analyse en afweging en kost daarmee tijd. De benodigde nieuwe
bevoegdheden of grondslagen zijn niet voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart
2026 gereed.

Dit betekent niet dat we in de tussentijd stilzitten. De AIVD en MIVD doen onderzoek
naar statelijke en niet-statelijke actoren en naar de mate waarin zij een dreiging
vormen voor de nationale veiligheid. In dat onderzoek kan ook worden gestuit op pogingen
tot beïnvloeding, manipulatie of verstoring van verkiezingen, of het verspreiden van
desinformatie. Als dit het geval is, kunnen de AIVD en MIVD partners voor wie dit
relevant is informeren, zodat deze partners hiernaar kunnen handelen. Daarnaast worden
tijdens en voorafgaand aan de organisatie van iedere verkiezing in Nederland, dus
ook de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen, maatregelen genomen om ons voor te bereiden
op alle verschillende mogelijke risico’s.10 De verkiezingstafel, die bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende ministeries,
de veiligheidspartners, het NCSC, de ACM, de AP, gemeenten en de Kiesraad, vervult
hierin een centrale rol. Ook zet ik in algemene zin in op een structurelere afstemming
en informatie-uitwisseling met de ACM, de AP en het Commissariaat.

De handreiking «Omgaan met misinformatie voor medeoverheden» wordt opnieuw onder de
aandacht gebracht bij gemeenten.11 Deze handreiking bevat, naast informatie en handelingsperspectief voor de gemeenteorganisatie
zelf, ook concrete adviezen voor lokale politici die doelwit kunnen zijn van desinformatie.
Om (kandidaat-) raadsleden en wethouders weerbaar te maken tegen de gevolgen van mis-
en desinformatie wordt in maart 2026 de website www.desinformatieinjegemeente.nl gelanceerd. Verder gaat het kabinet des- of misinformatie rondom verkiezingen tegen
met de Rijksbrede strategie voor de effectieve aanpak van desinformatie.12 De strategie heeft onder meer tot doel dat burgers in staat zijn om zelf des- of
misinformatie te herkennen. Daarnaast besteedt het Ministerie van BZK veel aandacht
aan begrijpelijke en transparante communicatie over het verkiezingsproces en de stemprocedure,
bijvoorbeeld met informatie over de verkiezingen op www.elkestemtelt.nl. Ook maakt het ministerie communicatiemiddelen voor gemeenten, zodat zij deze kunnen
gebruiken in hun communicatie richting hun inwoners. Als burgers weten hoe het verkiezingsproces
werkt, zijn ze minder vatbaar voor des- of misinformatie hierover.

Pilot FIMI-detectie

Daarbovenop wil ik deze gemeenteraadsverkiezingen aangrijpen om inzicht te krijgen
hoe de detectie van gecoördineerde buitenlandse desinformatie het beste ingericht
kan worden en welke methodieken daarvoor effectief en geschikt zijn. Daarom heb ik
enkele wetenschappers en organisaties uit het maatschappelijk middenveld opdrachten
gegeven voor het doen van onderzoek naar FIMI bij de gemeenteraadsverkiezingen via
een pilot. De doelstelling van de pilot is drieledig: Ten eerste moeten de onderzoeken
leiden tot kennis en ervaring om in het kader van verkiezingen tijdig en effectief
te kunnen handelen wanneer een FIMI-incident zich voordoet. Ten tweede is het doel
om de bij FIMI-detectie betrokken wetenschappers en het maatschappelijk middenveld
te stimuleren in de doorontwikkeling van hun methodieken. Het derde doel is het met
elkaar kunnen vergelijken van verschillende aanpakken, benaderingen en methodieken
voor FIMI-detectie. Organisaties die bijdragen aan de pilot dienen te werken binnen
de wettelijke kaders van de AVG. Daarbij zal ik een klankbordgroep instellen met onder
meer een juridisch specialist en een ethicus. In deze klankbordgroep worden de resultaten
van de afzonderlijke onderzoeken samengebracht en overkoepelend geanalyseerd. Hieruit
kunnen lessen worden getrokken voor het verbeteren van het toekomstige zicht van de
overheid op de verspreiding van buitenlandse desinformatie. Deze analyse, en de onderliggende
onderzoeken in het kader van de pilot, zal ik in het najaar met uw Kamer delen. Met
deze maatregelen kom ik tevens tegemoet aan de aanbevelingen van onderzoeksinstituut
«Justice for Prosperity.»13

Contact met de techplatformen en bedrijven

Zoals toegezegd in de Kamerbrief over het contact met de zeer grote online platformen
blijft het kabinet in gesprek gaan met de platformen over hun verantwoordelijkheden
voor het beschermen van het publieke debat en het verkiezingsproces.14 Deze gesprekken hebben op verschillende manieren plaatsgevonden.

Zo heeft het Ministerie van BZK op 17 februari jl. gesproken met de hoofdkantoren
van TikTok en Google over de maatregelen die de platformen nemen om systeemrisico’s
die negatieve effecten op het publieke debat en verkiezingsproces hebben, te voorkomen.
Ook zijn er een aantal bestaande afspraken herbevestigd, zoals het verwijzen naar
de website elkestemtelt.nl bij de zoekmachine van Google. Het Ministerie van BZK zal
ook nog voor de gemeenteraadsverkiezingen een gesprek voeren met Meta.

Ook in multilateraal verband vinden uitwisselingen plaats met verschillende platforms
en organisaties over informatie integriteit, waaronder in het kader van de Organisatie
voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). De stuurgroep van de OESO-expertgroep
voor informatie integriteit, waarvan Nederland momenteel covoorzitter is, bracht onlangs
een bezoek aan vijf platformen (Meta, Amazon/AWS, TikTok, Google, en OpenAI) waarbij
het beschermen van het verkiezingsproces tegen ongewenste inmenging ook ter sprake
is gekomen.

In aanloop naar de afgelopen Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober 2025 maakten steeds
meer kiezers gebruik van AI-chatbots als stemhulp of als informatievoorziening over
het verkiezingsproces. Dit is een zorgelijke ontwikkeling, omdat uit onderzoek blijkt
dat AI-chatbots vaak een vertekend stemadvies geven en zelden transparante informatie
geven over hoe zij aan hun informatie komen. Het Ministerie van BZK is daarom ook
in gesprek met bedrijven die diensten leveren die gebruik maken van Large language
models (zoals chatbots) over hun verantwoordelijkheden voor het beschermen van het
publiek debat en het verkiezingsproces. Inmiddels zijn er gesprekken geweest met Anthropic
en OpenAI. We blijven in contact over betrouwbare informatievoorziening over het verkiezingsproces.

Postelectorale evaluaties online platformen

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft op 10 december 2025 de relevante zeer
grote onlineplatforms (VLOPs) en zeer grote onlinezoekmachines (VLOSEs) verzocht om
een interne postelectorale evaluatie van de afgelopen Tweede Kamerverkiezing te delen
en een publieke versie te publiceren. Dit is een van de aanbeveling uit de richtsnoeren
van de Europese Commissie om risicobeperkende maatregelen te nemen bij verkiezingen.
In een update op de website meldt de ACM dat alle aangeschreven VLOPs en VLOSEs hebben
gereageerd op het verzoek, waarvan een deel van hen aangeeft dat de evaluatie nog
loopt en op een later moment wordt gedeeld.15 Daarnaast voert de ACM wederom een-op-een gesprekken met een aantal platformen.

Vragen over inzet flagger status BZK

Het lid Stöteler (PVV) heeft in het ordedebat op 10 februari jl. het kabinet een brief
gevraagd over welke afspraken er zijn gemaakt met platforms, hoe het Ministerie van
BZK de flagger status heeft gebruikt, hoe die is ingezet en hoe vaak die is ingezet
en welke content in welke mate is verwijderd van sociale media (2026Z02849). Bij de verkorte evaluatie van de afgelopen Tweede Kamerverkiezing16 is in de bijlage reeds een rapportage aan uw Kamer gestuurd met daarin een overzicht
van de bij online platformen gemelde berichten. Het gaat om twee meldingen, een melding
bij X en een melding bij Meta. Hierbij is tevens weergeven welke acties de online
platformen aan deze meldingen hebben verbonden. In deze rapportage is toegelicht dat
het Ministerie van BZK contact kan opnemen bij de platforms X, Meta, TikTok, Google,
en Snapchat. Met deze platforms bestaat de vrijwillige afspraak dat zij meldingen
van BZK gedurende de verkiezingsperiode met prioriteit behandelen. De platforms toetsen
de gemelde berichten aan de eigen gebruikersvoorwaarden. Het ministerie heeft geen
bevoegdheid om bepaalde content te laten verwijderen. BZK neemt alleen contact op
met de platforms wanneer er een risico bestaat voor de organisatie, uitvoering en
integriteit van het verkiezingsproces. Het ministerie kijkt niet naar en doet geen
uitspraken over andere onderwerpen gerelateerd aan de verkiezingen, zoals verkiezingsbeloften.
Gedane meldingen worden achteraf, volgens vaste werkwijze, openbaar gemaakt bij de
evaluatie van de desbetreffende verkiezing.17

Reactie aanbevelingen HEIO-rapport

Uw Kamer heeft mij gevraagd om een reactie te geven op het rapport «Dutch Parliamentary
Elections 2025» van het Hybrid Election Integrity Observatory (HEIO). De aanbevelingen
uit dit rapport sluiten aan bij meerdere maatregelen die onder meer in het kader van
de nationale veiligheid en digitale weerbaarheid genoemd staan in het coalitieakkoord.
De komende periode zal het kabinet dit rapport appreciëren18. Vanwege de aard van de aanbevelingen wordt uw Kamer hierover separaat geïnformeerd.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
P.E. Heerma