Brief regering : Onderzoek 'Jeugdige verdachten beter in beeld? Een haalbaarheidsstudie naar de betrouwbaarheid van de Ritax-data uit het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen voor vergelijkingen over de tijd'

26 643 Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 134 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 3 maart 2026

Hierbij bied ik uw Kamer de uitkomsten aan van het onderzoek «Jeugdige verdachten beter in beeld? Een haalbaarheidsstudie naar de betrouwbaarheid
van de Ritax-data uit het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen voor vergelijkingen
over de tijd», uitgevoerd door het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Datacentrum (WODC). Tevens bevat
deze brief mijn beleidsreactie op het onderzoeksrapport.

Het WODC heeft op verzoek van mijn ministerie een haalbaarheidsstudie gedaan naar
de bruikbaarheid van de Ritax-data uit het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen
(LIJ) voor onderzoek naar ontwikkelingen in kenmerken van jeugdige verdachten over
de tijd. Aanleiding voor dit onderzoek was de wens om meer inzicht te krijgen in aanwezige
beschermende en risicofactoren bij delinquente jeugd, en in de mate waarin die factoren
over de tijd en bij bepaalde delen van de populatie aanwezig zijn. Daarmee zou een
aanvullend inzicht kunnen worden verkregen in oorzaken van (veranderende) jeugdcriminaliteit.
De gegevens van de Ritax zouden hier mogelijk voor gebruikt kunnen worden.

De Ritax is een risicotaxatie-instrument uit het LIJ en wordt door de Raad voor de
Kinderbescherming en Jeugdreclassering toegepast om de risico- en beschermende factoren
van jeugdige verdachten in kaart te brengen, om zo een passende aanpak voor de jeugdige
te adviseren. In dit onderzoek zijn Ritax-data onderzocht afkomstig van de Raad voor
de Kinderbescherming.

Conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek

De belangrijkste conclusie uit de haalbaarheidsstudie is dat het momenteel nog niet
mogelijk is om de data uit de Ritax structureel te gebruiken om ontwikkelingen in
kenmerken van jeugdige verdachten over tijd te onderzoeken, onder andere vanwege een
trendbreuk in het recente verleden als gevolg van inhoudelijke wijzigingen in het
instrument, regionale verschillen in de afname van de Ritax en omdat de Ritax niet
altijd volledig wordt ingevuld. Hoewel de nadruk ligt op de conclusie dat er momenteel
geen mogelijkheid wordt gezien voor structurele data-analyse, benoemt het rapport
ook de mogelijkheden die er wél zijn om de rijke informatiebron die Ritax is te kunnen
aanboren, zij het op incidentele basis. De onderzoekers benadrukken daarnaast dat
de geconstateerde variatie in de afname van de Ritax niet problematisch hoeft te zijn
voor risicotaxatie bij individuele jeugdige verdachten, want de variatie kan ook ontstaan
omdat maatwerk geleverd wordt.

De onderzoekers doen diverse aanbevelingen om de datakwaliteit van de Ritax te verbeteren,
waaronder het verkrijgen van inzicht in de redenen waarom de Ritax niet altijd volledig
gevuld wordt en waarom er regionale verschillen in afname zijn. Daarnaast zijn er
aanbevelingen gericht op het bevorderen van een uniforme afname van de Ritax en het
zorgvuldig documenteren van veranderingen in het instrument.

Beleidsreactie

De Ritax heeft als hoofddoel om het primaire proces van risicotaxatie op casusniveau
te ondersteunen. De bevindingen uit de haalbaarheidsstudie zijn echter gericht op
de toepasbaarheid van Ritax-data voor analyses op groepsniveau en niet op de kwaliteit
van gegevens op casusniveau. Ondanks dat zijn de resultaten uit de haalbaarheidsstudie
ook bruikbaar om gericht verbeteringen door te kunnen voeren in het instrument en/of
de toepassing hiervan op casusniveau, onder andere omdat ze inzicht geven in het type
vragen waarbij vaak «onbekend» wordt ingevuld en omdat ze inzicht geven in regionale
verschillen ten aanzien van de wijze van afname van de Ritax. De aanbevelingen ter
verbetering van het instrument Ritax uit de haalbaarheidsstudie kunnen daarom nu en
in komende jaren opgepakt worden in diverse al lopende trajecten gericht op het verbeteren
van (het gebruik van) het instrument Ritax:

1. Voor alle instrumenten binnen het LIJ wordt gewerkt met een kwaliteitscyclus, zo ook
voor de Ritax. De resultaten van de onderzoeken uit de kwaliteitscyclus worden gebruikt
om, indien nodig, het betreffende instrument en/of de training van medewerkers in
de afname hiervan aan te passen, zodat het instrument verbeterd wordt. In het kader
van de kwaliteitscyclus van het LIJ staan voor de Ritax in 2026 en 2027 twee onderzoeken
gepland waarin resultaten van de haalbaarheidsstudie meegenomen worden en die uiteindelijk
tot een aangepast instrument kunnen leiden.

2. Mijn ministerie voert intern monitoring uit naar onder meer ontbrekende gegevens in
de Ritax. De resultaten uit deze periodieke monitoring en vervolggesprekken met professionals
kunnen inzicht bieden waarom de Ritax niet altijd volledig gevuld wordt. De haalbaarheidsstudie
geeft verdiepende inzichten bij deze monitoring en biedt hiermee aanknopingspunten
voor verbeteringen in het instrument.

3. Daarnaast worden de bevindingen uit de haalbaarheidsstudie meegenomen in al lopende
gesprekken met de Raad voor de Kinderbescherming en Jeugdreclassering over het trainen
van hun medewerkers in de Ritax-afname. Hierin is bijvoorbeeld aandacht voor deze
wijze waarop bepaalde items beantwoord moeten worden, maar wordt ook bekeken of de
werkinstructie gebruiksvriendelijker gemaakt kan worden, om een uniforme en complete
afname te bevorderen.

4. Wijzigingen die sinds 2018 in het instrument Ritax zijn doorgevoerd worden gedocumenteerd
in een logboek.

Deze acties moeten allereerst tot een verbetering in het instrument en de toepassing
hiervan in de praktijk leiden.

Tegelijkertijd zullen de benodigde verbeteringen in de gegevensverzameling ook weer
ten goede komen aan toekomstige toepasbaarheid voor structurele analyses op groepsniveau.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, K.T. van Bruggen