Brief regering : Stand van zaken asbest in speelzand

Nr. 201
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 20 februari 2026

Tijdens het mondelinge vragenuur van dinsdag 10 februari 2026 heb ik toegezegd uw
Kamer te informeren over de laatste stand van zaken omtrent asbest in speelzand. Met
deze brief doe ik die toezegging af.

Ik acht het van groot belang dat consumenten erop kunnen vertrouwen dat de producten
die zij kopen veilig zijn. Dit vertrouwen vormt de basis van een goed functionerende
markt en van de bescherming van de volksgezondheid. Producten mogen bij normaal of
redelijkerwijs te verwachten gebruik geen gevaar voor de veiligheid of gezondheid
opleveren. De veiligheid van producten is geen bijzaak, maar een essentiële voorwaarde.
Dit geldt zeker wanneer het om speelgoed gaat. Speelgoed is bedoeld voor kinderen,
een kwetsbare groep die risico’s vaak niet zelf kan inschatten. Juist daarom worden
aan speelgoed hoge veiligheidseisen gesteld en moet strikt worden toegezien op naleving
van deze regels.

In Nederland, maar ook in de rest van Europa, zijn marktdeelnemers zoals importeurs
en verkopers, zelf verantwoordelijk om aan te tonen dat het speelgoed dat zij verkopen
veilig is. Wanneer het niet veilig is, mag het niet worden verhandeld. De Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft hierin een centrale rol. De NVWA ziet erop
toe dat producenten, importeurs en handelaren de geldende wet- en regelgeving naleven
en dat uitsluitend veilige producten op de markt worden gebracht. Daarnaast controleert
de NVWA of consumenten duidelijk en correct worden geïnformeerd over het veilige gebruik
van producten. Wanneer producten niet aan de wettelijke eisen voldoen, is het van
groot belang dat snel en doeltreffend wordt opgetreden.

De ongerustheid naar aanleiding van het bericht in het Algemeen Dagblad (AD) van 4 februari
2026 over een eigen onderzoek naar asbest in speelzand1, begrijp ik. Het artikel meldt dat in 6 van de 12 onderzochte gekleurd speelzandmonsters
asbest is aangetroffen. Het gaat hierbij om zand geïmporteerd vanuit China. In China
komt asbest van nature voor in de grond. Ik kan u melden dat de NVWA alle bedrijven
heeft benaderd waarvan het AD had gemeld dat er asbest in hun speelzand zat. Daarbij
is gebleken dat deze producten niet meer beschikbaar waren via de webshops en ook
niet via andere aanbieders. De betrokken bedrijven blijken zelf actie te hebben ondernomen.
De NVWA heeft daarnaast geadviseerd om kinderen voorlopig niet met speelzand te laten
spelen.2

Het NVWA-advies om kinderen voorlopig niet met speelzand te laten spelen geldt niet
alleen voor ouders maar ook voor organisaties waar speelzand voorkomt, zoals de kinderopvang
of basisscholen. Brancheverenigingen in de kinderopvang hebben hun leden geadviseerd
het speelzand voorlopig niet meer te gebruiken. Kinderopvangorganisaties hebben vervolgens
ouders geïnformeerd over het (tijdelijk) niet gebruiken van speelzand. Ondertussen
zijn verscheidene bedrijven die speelzand hebben verkocht met terugroepacties gestart.

In december 2025 is de NVWA gestart met een eigen marktverkenning naar de aanwezigheid
van asbest in speelzand in de Nederlandse en Europese markt. Dit was naar aanleiding
van een signaal eind november 2025 van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
over een tiental speelzandproducten met asbestverontreiniging in Australië en Nieuw-Zeeland.
De producten uit Australië bleken, net als veel producten voor de Europese markt,
in China te worden geproduceerd. Op dat moment bleken er nog geen vergelijkbare signalen
binnen de Europese Unie te vinden.

Onderzoek en risicobeoordeling NVWA en RIVM

De NVWA onderzoekt op dit moment in samenwerking met de ILT of verschillende producten
met speelzand asbest bevatten. Daarnaast voert de NVWA in samenwerking met het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een gezondheidskundige risicobeoordeling uit.
De Europese wet- en regelgeving schrijft voor dat speelgoed veilig moet zijn en dat
als er meer dan 0,1% asbest aanwezig is, er sprake is van een zogenoemd «niet-conform
product». Niet-conforme producten mogen niet verhandeld worden. De NVWA moet als onafhankelijk
toezichthouder volgens voorgeschreven methoden zelf een onderzoek uitvoeren om de
risico’s van deze producten in te kunnen schatten en kan niet handhavend optreden
op basis van laboratoriumresultaten van derden.

Inmiddels zijn ongeveer 100 monsters genomen of besteld van verschillende producten
die zand bevatten, waaronder knijpspeelgoed, decoratiezand voor knutselen en kleuren,
(gekleurd) kinetisch zand, en gekleurd strooi- en speelzand. De monsters worden in
opdracht van de NVWA in een geaccrediteerd laboratorium geanalyseerd. Een groot deel
van deze monsters is klaar voor analyse. De resultaten worden via de website van de
NVWA openbaar gemaakt. De NVWA maakt deze actief openbaar met behulp van de daartoe
opgestelde procedures. De verwachting is dat deze procedure ongeveer twee weken duurt.

Zoals hierboven aangegeven mogen producten waarbij is aangetoond dat de hoeveelheid
asbest boven de 0,1 gewichtsprocent uitkomt niet worden verhandeld. De ondernemers
wier producten die hoeveelheid overschrijden, worden over hun testresultaten door
de NVWA geïnformeerd en gewezen op de acties die zij onmiddellijk moeten uitvoeren.
Verder worden deze producten in het Europese signaleringssysteem opgenomen. Hiermee
worden de andere lidstaten binnen de Europese Unie geïnformeerd.

Vervolgstappen

De NVWA en het RIVM voeren momenteel risicobeoordelingen uit om vast te stellen of
er sprake is van een gezondheidsrisico bij het gebruik van speelzand met meer dan
0,1% asbest. Dit betekent dat naast de aanwezigheid van asbest ook factoren als het
verwachte gebruik, de soort asbest en het aantal inadembare asbestvezels meegenomen
worden in de beoordeling. Naar verwachting volgt volgende week een uitspraak over
de daadwerkelijke gezondheidsrisico’s. Als er sprake is van een alarmerend gezondheidsrisico
worden extra stappen gezet. Kinderopvangorganisaties en basisscholen zal worden geïnstrueerd
hoe het speelzand kan worden afgevoerd. Ook zal dan gekeken worden naar de gezondheidsrisico’s
bij speelzand met een lagere asbestvervuiling dan 0,1%. We zetten op Europees niveau
het gesprek voort over de EU wet- en regelgeving voor dit soort producten en hoe moet
worden omgegaan met dit productveiligheidsvraagstuk.

Totdat het onderzoek zich in een verder stadium bevindt en er concreter duidelijkheid
is over de veiligheid en de mogelijke gezondheidsrisico’s van speelzandproducten,
adviseren verschillende deskundigen om kinderen voorlopig niet met speelzand te laten
spelen. Ik onderschrijf dat advies.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
J.Z.C.M. Tielen