Brief regering : AI-initiatieven in het kader van de Wet open overheid

26 643 Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

32 802 Toepassing van de Wet open overheid

Nr. 397 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 februari 2026

Tijdens de begrotingsbehandeling van BZK op 5 februari jl. heb ik het lid Erkens (VVD)
toegezegd een overzicht te sturen van de initiatieven die lopen op het gebied van
kunstmatige intelligentie (hierna: AI) in het kader van de Wet open overheid (Woo).
Via deze brief kom ik tegemoet aan deze toezegging.

Allereerst wil ik nogmaals benadrukken dat ook ik de kansen van AI en andere technologische
middelen zie, onder andere om de uitvoering van de Woo te verbeteren. Om die reden
is open overheid ook als een van de prioritaire AI-toepassingsgebieden binnen de overheid
geïdentificeerd.1 Zo kan AI ambtenaren ondersteunen bij het efficiënter en sneller afhandelen van Woo-verzoeken,
om zo de werklast van Woo-verzoeken terug te dringen en het afhandelingsproces te
versnellen. Ook kan AI helpen bij het betekenisvol openbaar maken van informatie,
bijvoorbeeld door het genereren van tijdlijnen of door context te geven bij openbaar
gemaakte documenten.

Hierbij is het wel van belang dat wij ons realiseren dat de uitvoering van de Woo
ook voor een belangrijk deel mensenwerk blijft, zoals de toetsing en afweging tussen
verschillende belangen bij de inhoudelijke beoordeling van documenten. Ook moeten
we ons bewust zijn van mogelijke risico’s bij het gebruik van AI, bijvoorbeeld in
het kader van vertrouwelijkheid van bepaalde overheidsinformatie.

Hieronder zet ik verschillende initiatieven en de stappen uiteen die op dit moment
gezet worden op het gebied van AI en de Woo.

Innovatieagenda openbaarheid en informatiehuishouding en hackathons

In de gezamenlijke oplegger bij de meerjarenplannen informatiehuishouding en openbaarheid
(2026–2030) heb ik aangekondigd dat ik samen met de koepels van medeoverheden (IPO,
VNG en UvW) werk aan een overheidsbrede innovatieagenda.2 Met deze innovatieagenda willen we uitdagingen op het gebied van openbaarheid en
informatiehuishouding via innovatie oplossen. Daarbij is er nadrukkelijk aandacht
voor de inzet van AI. Ik wil hierbij zoveel mogelijk gebruik maken van kansrijke initiatieven
die al lopen binnen de medeoverheden en Rijksoverheid, om die vervolgens door te ontwikkelen
en op te schalen. Indien nodig zal ik kijken of nieuwe trajecten gestart kunnen worden,
bijvoorbeeld als er voor sommige uitdagingen nog geen initiatieven voorhanden zijn.
Mijn inzet is te komen tot overheidsbreed bruikbare producten en werkwijzen. Hiermee
stimuleren we dat niet iedere organisatie zelf het wiel opnieuw uitvindt. Op dit moment
loopt er in het kader van de innovatieagenda een inventarisatie naar overheidsbrede
initiatieven om AI toe te passen bij de afhandeling van Woo-verzoeken. De innovatieagenda
sluit aan op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie; waarmee wordt ingezet op verschillende
initiatieven om met behulp van AI de productiviteit van de ambtenaar te vergroten
en deze technologie optimaal te benutten.

Verder vind ik het belangrijk om de kennis van organisaties buiten de overheid bij
innovatie op het gebied van de Woo en open overheid te betrekken (zoals kennisinstellingen
en het bedrijfsleven). Onlangs zijn daarom in samenwerking met het Platform voor de
InformatieSamenleving twee hackathons georganiseerd en is een onderzoek uitgevoerd
naar AI en de Woo3. Het onderzoek maakt inzichtelijk welke stappen in het Woo-proces het meest tijdrovend
zijn en welke AI-tools hiervoor al in gebruik zijn.

In de meest recente hackathon stond het Woo-proces centraal en zijn er door de deelnemende
teams verschillende praktische tools ontworpen om het Woo-proces slimmer, sneller
en werkbaarder maken voor ambtenaren, zodat zij overheidsinformatie effectiever en
sneller kunnen vinden, beoordelen en openbaar maken. Denk hierbij aan AI-toepassingen,
slimmere zoekfunctionaliteiten en tools die communicatie vergemakkelijken.

De initiatieven die tot nu toe zijn geïdentificeerd, inclusief de initiatieven van
de hackathon, zitten veelal in de «proof of concept»-fase. Deze initiatieven worden
op dit moment verder uitgewerkt bij overheidsorganisaties. De tot nu toe geïdentificeerde
initiatieven helpen bijvoorbeeld bij:

– De zienswijzefase van het Woo-proces (winnaar hackathon) – loopt bij de provincie
Zuid-Holland

Kleine AI-modellen identificeren personen of organisaties die in documenten worden
genoemd, en verzamelen (waar mogelijk) contactgegevens zodat zij eenvoudig en snel
in de gelegenheid gesteld kunnen worden om een zienswijze te geven. Het AI-model kan
ook gebruikt worden om binnengekomen zienswijzen te analyseren zodat snel duidelijk
wordt wie welke bezwaren naar voren brengt.

– Het gehele afhandelproces van Woo-verzoeken (winnaar hackathon) – loopt bij het Ministerie
van Financiën

Een digitale Woo-informatiemanager ondersteunt medewerkers, als een virtuele collega,
bij de afhandeling van Woo-verzoeken. Deze informatiemanager helpt bij het doorzoeken
van bronnen, het vragen van toestemming voor het raadplegen van mailboxen en het samenvatten
van de gevonden informatie in een duidelijke mail aan de burger.

– Het genereren van tijdslijnen – loopt bij de provincie Zuid-Holland en het Ministerie
van Financiën

Het automatisch genereren van een tijdslijn met betrekking tot de zoekvraag. Daarmee
wordt inzichtelijk gemaakt in welke volgorde de besluitvorming heeft plaatsgevonden.

– Het automatisch classificeren van informatie – loopt bij de provincie Gelderland

Dit initiatief helpt bij het automatisch classificeren van informatie (metadatering),
waardoor informatie makkelijker vindbaar is.

Tot nu toe zijn er meer dan 30 initiatieven geïdentificeerd. Nadat de inventarisatie
volledig is afgerond, worden initiatieven geselecteerd op mogelijke impact en toepasbaarheid.
Daarbij wordt zoveel mogelijk gekeken of de initiatieven opschaalbaar zijn; dit doen
we langs een vastgesteld ethisch en technisch afwegingskader.

Ik zal bezien of opschaling mogelijk is via de zogenoemde «opschaalfaciliteit», die
is belegd bij ICTU. ICTU bouwt aan verantwoorde AI-componenten die soeverein, mensgericht,
autonoom en open source zijn. Alleen initiatieven die aan deze criteria voldoen, kunnen
gebruik maken van de opschaalfaciliteit. Een andere mogelijkheid is dat we voor de
doorontwikkeling van initiatieven kiezen voor samenwerking met de markt. Zoals aan
uw Kamer is toegezegd tijdens het commissiedebat Digitaliserende Overheid van d.d.
29 januari, deel ik dit jaar graag de uitgewerkte inkoopaanpak op AI. Hierdoor kan
doorontwikkeling en of opschalen een langer tijdspad hebben.

Werkgroep optimaal Woo-proces

In de uitwerking van de maatregelen uit de kabinetsreactie op de Woo-invoeringstoets4 zijn verschillende overheidsbrede werkgroepen ingericht. Deze werkgroepen leveren
praktische handreikingen op die helpen om de uitvoering en uitvoerbaarheid van de
Woo te verbeteren. Een van die werkgroepen werkt aan een zo optimaal mogelijk Woo-proces.
De focus ligt hier op efficiëntere en betere dienstverlening richting Woo-verzoekers,
waarbinnen het gebruik van (AI-)tooling een belangrijke rol speelt. De werkgroep formuleert
momenteel vereisten voor tooling die dienen als basis voor verdere ontwikkeling van
AI-initiatieven die het Woo-proces ondersteunen. Deze vereisten worden betrokken bij
de selectie van initiatieven voor de innovatieagenda.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, F. Rijkaart