Brief regering : Stand van zaken omtrent de medische capaciteit in de Gazastrook en de regio

Nr. 629 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 30 januari 2026

Met deze brief informeren wij uw Kamer over de medische capaciteit in de Gazastrook
en de regio, zoals toegezegd door de Minister van Buitenlandse Zaken tijdens de commissiedebatten
Raad Buitenlandse Zaken van 11 december jl. en 13 januari jl. en door de Staatssecretaris
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp tijdens de BHO Begrotingsbehandeling van
15 januari jl.1

Medische capaciteit in Gaza

Het VN Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Aangelegenheden (OCHA) meldt dat
van de gezondheidsfaciliteiten in Gaza, de helft van de 36 ziekenhuizen buiten werking
is. De overige 18 ziekenhuizen zijn gedeeltelijk operationeel en van de kleinere gezondheidscentra
is het merendeel niet volledig operationeel of buiten werking. De Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) en aanwezige hulporganisaties geven aan dat de medische capaciteit in Gaza zeer
beperkt is. Er is schade aan medische infrastructuur en tekort aan personeel, medische
goederen en apparatuur. Hierdoor kunnen ernstig gewonden en chronisch zieken niet
tijdig of adequaat behandeld worden.

Medische capaciteit in de regio

Medische evacuaties uit de Gazastrook vinden plaats, maar zijn complex in uitvoering.
Sinds oktober 2023 hebben de WHO en partners meer dan 10.762 patiënten uit Gaza medisch
geëvacueerd, onder wie 5.715 kinderen. Momenteel wachten meer dan 18.500 mensen op
medische evacuatie volgens de WHO, onder wie zo’n 4.000 kinderen.

Uit cijfers van de WHO blijkt dat het merendeel van de medische evacuees wordt opgevangen
in de regio zelf, met name in Egypte (6.334), de Verenigde Arabische Emiraten (1.519),
Qatar (970), Turkije (449) en Jordanië (446). De opvang van patiënten uit Gaza legt
beslag op zowel publieke als private zorgcapaciteiten in de landen in de regio en
hoge kosten met zich meebrengen. Zowel in Jordanië als Egypte zijn er tekorten aan
medicijnen, ziekenhuisbedden en financiële middelen. Volgens hulporganisaties opereren
de publieke zorgsectoren in deze landen boven de maximale capaciteit, waardoor er
onvoldoende capaciteit is voor specialistische zorg.

Naast beperkte zorgcapaciteit in deze landen, worden er door VN-organisaties, humanitaire
ngo’s en autoriteiten in de regio de volgende belemmeringen gesignaleerd voor de opschaling
van medische evacuaties: de veiligheidssituatie en beperkingen door Israël op de uitreis
en terugkeer van medische evacuees uit Gaza. Door het uitblijven van toestemming voor
terugkeer naar Gaza verblijven patiënten en hun begeleiders vaak langdurig in de ontvangende
landen, waardoor capaciteit niet vrijkomt voor nieuwe evacuaties. Daartoe heeft Jordanië
volgens hulporganisaties inmiddels het aantal begeleiders per patiënt teruggebracht
en evacueert het kleine groepen, waardoor de doelstelling om 2.000 zieke kinderen
uit Gaza te evacueren nog niet is bereikt.

De Verenigde Arabische Emiraten, Qatar en Turkije geven aan – ondanks goede kwaliteit
van medische zorg – dat opvang en behandeling hoge kosten met zich meebrengt en dat
het gebrek aan perspectief op terugkeer naar Gaza een rem zet op verdere opschaling
van medische evacuaties. Ook Saoedi-Arabië, dat weliswaar met personele en financiële
middelen aanzienlijk bijdraagt aan humanitaire hulp in Gaza, geeft aan niet naar eigen
land te willen evacueren zolang terugkeer van behandelde patiënten niet wordt gegarandeerd.

Kabinetsinzet

Zoals toegelicht in de Kamerbrieven van 2, 10 en 30 oktober jl.2, richt het kabinet zich op een versterking van de medische capaciteit in Gaza en
de regio. Het kabinet heeft de additionele bijdrage van 25 miljoen euro gericht ingezet
voor hulp aan mensen uit de Gazastrook, mede ter verlichting van de druk op zorgsystemen
in de regio. Deze middelen zijn via vaste humanitaire partners (het Nederlandse Rode
Kruis en het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC), de Dutch Relief Alliance (DRA) en VN-organisaties verdeeld ter ondersteuning van zowel de acute als structurele
zorgcapaciteit in Gaza en opvanglanden in de regio.

Zo heeft de DRA met 3 miljoen euro haar humanitaire en medische inzet in Gaza uitgebreid,
waarmee ze circa 197.000 mensen kunnen bereiken. De bijdrage verlicht de druk op het
overbelaste gezondheidssysteem door basiszorg te bieden, waaronder behandeling van
verwondingen, infectieziekten, chronische aandoeningen en zorg bij zwangerschap en
bevallingen.

Het ICRC ondersteunt in Gaza het veldhospitaal in Rafah met 120 bedden, twee ziekenhuizen
en vijf eerstelijnsgezondheidscentra met (specialistische) zorg, training, apparatuur
en medicijnen, waar zij met 2,5 miljoen euro in ondersteund worden. UNICEF kan met
de extra bijdrage van 3 miljoen euro circa 140.000 kinderen, moeders en andere patiënten
in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever bereiken met levensreddende zorg.

Daarnaast wordt 4,3 miljoen euro ingezet via het Middle East Crisis Appeal van de Internationale Federatie van Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen ter
ondersteuning van de Egyptische en Jordaanse Rode Halve Maan. Daarmee worden in Jordanië
naar verwachting 200 medische evacuees en 300 begeleiders geholpen met specialistische
zorg en psychosociale begeleiding, en in Egypte circa 3.000 mensen, waaronder 2.000
patiënten die revalidatiezorg ontvangen.

Ook heeft Save the Children 800.000 euro ontvangen voor behandeling in Egypte van ongeveer 600 patiënten, voornamelijk
kinderen, uit Gaza. Deze patiënten en hun begeleiders krijgen medische behandeling
in private klinieken, inclusief noodzakelijke nazorg zoals psychosociale zorg, protheses
en fysiotherapie. Met de bilaterale ondersteuning aan Jordanië en Egypte via de WHO
worden medische goederen, trainingen en opvang van medische evacuees ondersteund.

Naast financiële steun zet Nederland zich diplomatiek in voor verruiming van humanitaire
toegang. Het kabinet blijft zich ervoor inspannen dat professionele hulporganisaties,
waaronder de VN, de Rode Kruis- en Halve Maanbeweging en internationale ngo’s volledige,
veilige en ongehinderde humanitaire toegang hebben om hun werk uit te kunnen voeren.
Dit alles doet het kabinet zowel bilateraal in contacten met de Israëlische autoriteiten,
als in EU verband.

Het kabinet heeft dit bijvoorbeeld recent gedaan naar aanleiding van de herregistratieplicht
voor internationale ngo’s. De Minister van Buitenlandse Zaken nam na het besluit van
Israël op 31 december jl. telefonisch contact op met de Israëlische Minister van Buitenlandse
Zaken en heeft zijn zorgen ook in november benadrukt tijdens zijn bezoek aan Israël.
Op diezelfde dag sprak ook de Staatssecretaris voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp
publiekelijk haar zorgen uit. Nederland benadrukte meerdere malen de zorgen over de
wetgeving tijdens de Europese Raad.3 In eerdere Kamerbrieven bent u geïnformeerd over de wijze waarop Nederland ten tijde
van de humanitaire blokkade de druk heeft opgevoerd.4

Ook roept Nederland Israël in bilateraal en multilateraal verband op om meer grensovergangen
te openen voor zowel medische evacuaties als humanitaire hulp en om hulporganisaties
in staat te stellen om essentiële goederen – waaronder ook goederen die Israël als
dual use ziet – de Gazastrook in te voeren en te distribueren. Ook moeten hulpverleners vrij
en veilig kunnen in- en uitreizen en moeten patiënten uit Gaza de mogelijkheid hebben
om op termijn terug te keren.

De inzet van het kabinet is gericht op de opvang en behandeling van patiënten in de
regio, omdat Nederland met het beschikbaar gestelde budget op deze manier de meeste
mensen kan ondersteunen. Daarnaast heeft het kabinet begin oktober besloten om vijf
kinderen uit Gaza met hoog-specialistische zorgbehoeften naar Nederland te evacueren,
waarvoor in de regio beperkte zorgcapaciteit beschikbaar was. Dit brengt diverse kosten
met zich mee waaronder reis- en verblijfskosten, leefgeld en zorgkosten. Voor de mogelijk
langjarige zorgverlening aan de kinderen en hun begeleiders heeft het kabinet vijf
miljoen euro gereserveerd. De uiteindelijke kosten zijn afhankelijk van het verloop
van de medische behandelingen en de duur van het verblijf. Ook vormt de terugkeer
van patiënten en begeleiders een complex vraagstuk omdat dit mede afhankelijk is van
de toestemming van Israël voor terugkeer en de vraag of uiteindelijk om asiel wordt
verzocht.

Het kabinet heeft zich de afgelopen maanden ingezet voor het vergroten van de medische
capaciteit in de regio en het uitvoeren van een zeer complexe operatie waarmee vijf
kinderen zijn geëvacueerd die hoog-specialistische zorg nodig hadden. Gezien de complexe
omstandigheden in Gaza en de regio en de aanvang van de tweede fase van het vredesplan
waarin de opening van de grensovergang bij Rafah wordt aangekondigd, zal het aan een
volgend kabinet zijn om besluiten te nemen over de verdere kabinetsinzet, inclusief
eventuele budgettaire keuzes.

De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, A. de Vries

De Minister van Buitenlandse Zaken, D.M. van Weel