Brief regering : Voortgang opvolger legalisatieprogramma PAS-melders

Nr. 426
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 januari 2026

Op 30 september 2025 stemde uw Kamer in met mijn voorstel om het legalisatieprogramma
PAS-melders met drie jaar te verlengen en daarbij te komen met een nieuwe aanpak om
deze ondernemers van een geschikte oplossing te voorzien. In deze Kamerbrief breng
ik u op de hoogte van de voortgang die ik tot nu toe hierop heb geboekt. Dat doe ik
door u eerst te informeren over de stand van zaken rond de PAS-melders, vervolgens
de contouren van het nieuwe programma, de opvolger van het legalisatieprogramma, te
delen en tenslotte inzicht te geven in het vervolgproces.

Stand van zaken PAS-melders

De afgelopen maanden ben ik verdergegaan met de maatwerkaanpak om PAS-melders aan
een passende oplossing te helpen. Zoals bij uw Kamer bekend is het vinden van die
passende oplossing complex. De snelheid waarmee hierin vorderingen gemaakt worden
doet geen recht aan de onzekerheid waar de PAS-melders in leven. Dat spijt me en ik
blijf er alles op alles zetten om, samen met de provincies, passende oplossingen te
vinden. In mijn brief van 19 december 2025 heb ik uw Kamer geïnformeerd dat recent
een aantal PAS-melders een onherroepelijke vergunning heeft gekregen, waarmee het
totaal aantal nu op veertien staat.1 Daarnaast ben ik samen met individuele provincies bezig om andere PAS-melders met
maatwerk aan een onherroepelijke vergunning te helpen.

Deze recente casussen tonen aan dat het werken aan een passende oplossing per individuele
PAS-melding veel tijd en inzet vraagt: veel positief geverifieerde PAS-melders beschikken
nog niet over een dergelijke structurele oplossing. Ik ben voornemens om, zoals uw
Kamer mij vraagt in een motie van leden Holman/Nijhof-Leeuw, de cijfers en gegevens
rond stand van zaken in de PAS-dossiers elk kwartaal met u te delen, zoals ik dat
de afgelopen periode continu gedaan heb.2 Ik deel het belang wat u schetst in het actief informeren hiervoor aan uw Kamer en
hiermee beschouw ik de motie als afgedaan.

Tijdens de looptijd van het legalisatieprogramma zijn tot op heden veel te weinig
PAS-melders geholpen. Tijdens de looptijd van dit programma is gebleken dat het uitsluitend
inzetten op het legaliseren van PAS-meldingen met vrijgemaakte ruimte onvoldoende werkt. Daarom heb ik in november 2024
de maatwerkaanpak gepresenteerd en zijn we in bredere zin gaan zoeken naar andere
oplossingen. Er zijn zaakbegeleiders aangesteld en er is samenwerking gezocht met
provincies, op zoek naar oplossingen voor de individuele PAS-melder. Ondanks dat het
aantal ondernemers dat een definitieve oplossing heeft achterblijft, zijn er PAS-melders
die zo geholpen konden worden.

De laatste periode met de maatwerkaanpak heeft aangetoond heeft dat het bekijken op
dossierniveau tot oplossingen kan leiden. Ik zal de komende periode dan ook de provincies,
die de dossiers beheren, blijven aansporen om dit met mij te blijven doen. Daarbij
sta ik open om, ook op dossierniveau, door de provincies benaderd te worden met dossiers
om deze samen op te pakken. Provincies en PAS-melders kunnen, indien gewenst met ondersteuning
van een Rijkszaakbegeleider, verkennen welke oplossing het beste bij de bedrijfsspecifieke
situatie past.

Sommige PAS-melders komen gedurende het proces tot de conclusie dat het vergoeden
van hun schade via de speciaal hiervoor opgerichte schadecommissie hen het beste past.
De schadecommissie opereert als een onafhankelijke adviescommissie die haar eigen
werkwijze heeft opgesteld. Ik vind het belangrijk dat er een laagdrempelige en onafhankelijke
plek is waar PAS-melders naartoe kunnen om duidelijkheid te krijgen over de schadevergoeding
waar zij recht op hebben.

In de Kamerbrief van 19 december 2025 heb ik uw Kamer een update gegeven over de recente
cijfers hoeveel ondernemers zich bij de commissie gemeld hebben met schade.3 Ik wil hierbij nogmaals alle PAS-melders wijzen dat de mogelijkheid om via de RVO
een schadevergoeding te vragen open blijft staan.4 De commissie neemt alle claims van potentiële schade in behandeling, dus PAS-melders
mogen zich vooral ook bij twijfel of de schadeclaim terecht is melden. Naast een claim
voor advieskosten kijkt de commissie ook naar schadeverzoeken die de PAS-melding onder
de referentiesituatie brengen en staat zij open voor het bekijken van andere schadeverzoeken
die voor de PAS-melder tot een oplossing leiden.

Contouren van opvolger legalisatieprogramma

Ik vind het belangrijk dat voor alle PAS-melders een passende oplossing wordt gevonden.
Vanuit de gedachte om zoveel mogelijk PAS-melders in een vergunbare situatie te krijgen
met vrijgemaakte stikstofruimte is het legalisatieprogramma PAS-melders in 2022 vastgesteld.
De afgelopen maanden is gewerkt aan het uitwerken van de opvolger van het legalisatieprogramma.
Het verbreden en verdiepen van de maatwerkaanpak staat hierin centraal. De verbreding
zit in de maatwerkaanpak waarin samen met de PAS-melders gezocht wordt naar alle mogelijke
oplossingen, zowel via legalisering via vrijgemaakte stikstofruimte als op andere
manieren. In de opvolger van het legalisatieprogramma staat de betrokkenheid van de
PAS-melder bij de oplossingsrichting centraal. Hierbij wil ik ook samen blijven werken
met de provincies en hoop ik om samen met hen via het maatwerkspoor tot oplossingen
voor PAS-melders te komen. Zij hebben een belangrijke rol als bevoegd gezag en hebben
diepgravend inzicht en kennis van de dossier op individueel niveau. Door deze verbrede
aanpak verwacht ik dat er sneller en meer gericht PAS-meldingen kunnen worden opgelost.

Daarnaast ben ik bezig met een verdiepingsslag van het programma waarbij ik de koppeling
tussen de middelen van Regeling provinciale maatregelen PAS-melders 2024 (RPMP 2024),
de expertise van zaakbegeleiding en de mogelijkheden voor vergunningverlening helder
uiteen wil zetten. Dit moet meer inzicht en handelingsperspectief bieden voor uitvoerbare
oplossingen. De contouren hiervoor zijn er inmiddels. Ik ben ervan overtuigd dat met
deze verbreding en verdieping van het programma, er voor PAS-melders meer mogelijkheden
ontstaan om een passende oplossing te vinden.

Lid Bisschop heeft op 23 juni 2022 een motie ingediend die de regering vraagt om middelen
uit het transitiefonds in te zetten voor het legalisatieprogramma PAS-melders.5 Het transitiefonds is niet meer beschikbaar als financieel middel. In plaats daarvan
kunnen provincies oplossingen voor PAS-melders financieren met de Regeling provinciale
maatregelen PAS-melders 2024 (€ 227 miljoen)6, waarmee PAS-melders geholpen kunnen worden om te verplaatsen, om te schakelen, bij
verwerving van stikstofdepositieruimte of de reductie van de stikstofemissie. Ik heb
er bij provincies op aangedrongen om met mij alle hierboven genoemde oplossingsrichtingen
voor PAS-melders onder de RPMP 2024 breed open te zetten.

Ook werk ik aan de Extensiveringsregeling (€ 627 miljoen), de Vrijwillige beëindigingsregeling
(€ 750 miljoen) en de Maatregel Gerichte Beëindiging (€ 140 miljoen). Rijkszaakbegeleiding
ondersteunt en informeert PAS-melders over de verschillende regelingen. Het kabinet
wil alle positief geverifieerde PAS-melders van een oplossing voorzien. Met het beschikbaar
stellen van deze alternatieve middelen beschouw ik de motie van het lid Bisschop als
afgedaan.

Naast het ondersteunen van maatwerk op casusniveau en het uitwerken van de opvolger
van het legalisatieprogramma, lopen een aantal andere beleidsontwikkelingen door die
van invloed (kunnen) zijn op de PAS-meldingen. De belangrijkste zijn de Rekenkundige
ondergrens (RKO), het verbeteren en herstellen van kwetsbare natuur en het uitwerken
hoe aan additionaliteit kan worden voldaan bij het treffen van maatregelen. Hoewel
deze beleidstrajecten parallel lopen en los staan van de ontwikkeling van de opvolger
van het legalisatieprogramma, hebben deze wel degelijk een belangrijke invloed op
het programma en kunnen ze zeer ondersteunend zijn aan het doel om PAS-meldingen op
een passende wijze op te lossen. Zo kunnen PAS-melders die onder de RKO vallen vergunningsvrij
worden en zou dit de opgave en scope van het programma ingrijpend kunnen veranderen.

Voor de beleidsinzet op onderzoek naar natuurverbetering en -herstel en additionaliteit
geldt een vergelijkbare dynamiek. Hierop lopen parallelle beleidstrajecten waarvan
de uitkomsten directe invloed kunnen hebben op het oplossen van de PAS-melders. Hoe
sneller het lukt om additionaliteit op gebiedsniveau aan te kunnen tonen, hoe makkelijker
we binnen het huidige stelsel PAS-melders op dit moment kunnen helpen aan een passende
oplossing. Het is goed om te zien dat provincies individueel hier ook acties stappen
op ondernemen. Ik blijf me onverminderd inzetten om hier zo snel mogelijk voortgang
op te boeken. De aangekondigde maatregelen uit de Ministeriële Commissie Economie
en Natuur (MCEN) zullen hierbij helpen.7

Vervolgproces

De leden Grinwis/Vedder hebben een amendement ingediend dat stelt dat de opvolger
van het legalisatieprogramma uiterlijk op 1 mei 2026 moet zijn vastgesteld.8 Dit amendement is op 30 september 2025 aangenomen. Ik vind het, net als uw Kamer,
belangrijk dat we zo snel mogelijk een oplossing vinden voor de PAS-melders. Daarbij
hoort een programma dat hierbij helpt.

Tegelijkertijd vind ik het cruciaal om op zorgvuldige wijze alle relevante partijen
te spreken, zodat we alle ideeën en oplossingen ophalen om die te benutten om gezamenlijk
dit programma vorm te geven en PAS-melders te helpen. Een dergelijk proces draagt bij aan een scherpere inhoud en een
breder gedragen programma. Daarom ben ik voornemens om uiterlijk op 1 mei 2026 de
versie voor internetconsultatie vast te stellen en aan beide Kamers te doen toekomen.
De definitieve vaststelling van het programma kan dan voor het zomerreces plaatsvinden.

Zoals hierboven geschetst, is afgelopen periode gewerkt aan het uitwerken (verbreden
en verdiepen) van de contouren van het legalisatieprogramma. Momenteel vinden er gesprekken
plaats met externe partijen waaronder partners uit het Versnellingsakkoord en agrarische
partijen om actief mee denken over de inhoud van de opvolger van het legalisatieprogramma.

Om tempo in het proces richting vaststelling vast te houden laat ik verschillende
trajecten zoveel mogelijk parallel doorlopen. Zo werk ik volop aan de opvolger van
het legalisatieprogramma, terwijl de wetswijziging formeel nog geen feit is. De Eerste
Kamer spreekt hierover naar verwachting op 3 februari. Ook ben ik bezig met de afstemming
en voorportalen om de opvolger van het legalisatieprogramma in de ministerraad te
kunnen bespreken. Het voornemen is om zo snel mogelijk na de behandeling in de Eerste
Kamer (als de wetswijziging een feit is), het programma in internetconsultatie te
brengen.

Hiermee geef ik invulling aan de gedachte achter het amendement om zo spoedig mogelijk,
en voor 1 mei 2026, de opvolger van het legalisatieprogramma voor een ieder inzichtelijk
te maken. Na verwerking van de inbreng die voortvloeit uit de internetconsultatie,
wordt u geïnformeerd over het programma. Hierbij is het streven om ruim voor aanvang
van het zomerreces een programma, dat handelingsperspectief en oplossingen biedt voor
PAS-melders, definitief vast te stellen.

Ik hoop dat uw Kamer mij ondersteunt in het samen helpen vinden van een duurzame oplossing
voor de problematiek waar heel veel PAS-melders onbedoeld al zeven jaar in zitten.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, F.M. Wiersma