Brief regering : Voortgangsbrief Jeugd

Nr. 1146 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 27 januari 2026

Vooruitkomen in het leven begint met veilig en gehecht opgroeien in goede lichamelijke,
mentale en sociale gezondheid. Dat opgroeien is per definitie een weg vol pieken en
dalen. Ieder kind en iedere jongvolwassene kent periodes van onzekerheid, eenzaamheidsgevoelens
en soms ook somberheid of opstandigheid. Dat is normaal. Daarom is het zo belangrijk
dat kinderen kunnen opgroeien in een warm nest, waar ze ook leren omgaan met tegenslag.
Thuis of met vrienden praten over wat dwarszit lucht vaak al op. Ouders hebben hier
als eerste opvoeders een belangrijke rol. En als dat niet kan of lastig is, dan kunnen
jongeren steun zoeken bij een docent of mentor op school, of online via bijvoorbeeld
het platform «Injebol.nl». Als (mentale) problemen erger worden en niet overgaan,
kan professionele hulp nodig zijn. Die moet dan ook beschikbaar zijn.

Dit moet het nieuwe normaal worden. Want het kan toch niet zo zijn dat 1 op de 7 jongeren
professionele jeugdhulp nodig heeft in een land dat behoort tot de wereldtop als het
gaat om het welbevinden van de jeugd1. Dat vinden we onwenselijk vanuit sociaal-maatschappelijk oogpunt voor jeugdigen
en gezinnen zelf: we gunnen hen een jeugd zonder zorg. Ook in het licht van het beschikbare
budget en personeel is dit nodig: we hebben simpelweg niet genoeg mensen en middelen.

Het terugdringen van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp gebruikt vraagt om inzet van
alle betrokkenen en stevige sturing op inhoud en financiën op basis van kwalitatief
goede data. We werken daarom aan een samenhangend pakket aan maatregelen om het aantal
individuele maatwerktrajecten fors terug te dringen, evenals de intensiteit, duur
en kosten daarvan. Het betreft maatregelen die reeds in de Hervormingsagenda Jeugd2 zijn aangekondigd, zoals het aanpassen van de Jeugdwet op de reikwijdte van jeugdhulp,
maar ook de inzet op het verbeteren van de kwaliteit van jeugdzorg en het bouwen aan
stevige lokale teams die zelf effectief hulp bieden. Door hier gericht op te sturen,
beogen we minder doorverwijzing naar en gebruik van langdurige en/of intensieve jeugdhulp
en als gevolg daarvan vermindering van de uitgaven.

Wij willen het tij keren en alles op alles zetten, zodat niet meer 1 op de 7 jeugdigen
gebruik maakt van jeugdzorg, maar de beweging is ingezet naar maximaal 1 op de 10
jeugdigen in jeugdzorg eind 2028. Dat gaat dan nog om 350.000 jeugdigen èn hun gezinnen
met jeugdzorg, waar dat er in 2024 nog zo’n 500.000 waren.

Sinds 2023 wordt door partijen uit de «Vijfhoek» (Rijk, VNG, Samenwerkende Brancheorganisaties
en Samenwerkende Beroepsverenigingen Jeugd en vertegenwoordigers van cliënten- en
jongerenorganisaties), uitvoering gegeven aan de Hervormingsagenda Jeugd om te voorkomen
dat jeugdzorg nodig is, de jeugdzorg zelf te verbeteren en het stelsel (financieel)
houdbaar te maken voor de toekomst.

De Deskundigencommissie geeft in haar eerste advies3 aan dat de richting van de Hervormingsagenda goed is, maar dat de maatregelen wel
scherper en concreter moeten worden en dat duidelijker prioriteiten gesteld moeten
worden.

Om dit doel te bereiken, is – conform het advies van de Deskundigencommissie -door
betrokken partijen in een routekaart in een overzicht gezet met welke prioriteiten
we komende periode aan de slag gaan. De routekaart is als bijlage aan deze brief toegevoegd.
Daarin staan de volgende prioriteiten:

1. Versterken ouderschap door een sterke sociaal pedagogische basis te faciliteren en
te ondersteunen.

2. Stevige lokale teams die zelf ondersteuning en (collectieve) hulp bieden.

3. Terugdringen van het gebruik van aanvullende jeugdhulp.

4. Minder uithuisplaatsingen en minder gesloten jeugdhulp.

5. Kwaliteitsverbetering van de jeugdzorg.

Een belangrijk advies van de Deskundigencommissie is daarnaast om de sturingsinformatie
te verbeteren, een thema dat door verschillende van de hierboven genoemde prioriteiten
heen loopt. Verderop in deze brief besteden we aandacht aan deze aanbeveling.

Eerder hebben wij uw Kamer al gemeld dat in september 2025 728 miljoen euro extra
beschikbaar is gesteld. Gemeenten kunnen dit inzetten ter ondersteuning van de transformatie
van de Jeugdzorg conform de afspraken in de Hervormingsagenda4. Dit komt bovenop de 3 miljard euro die eerder bij de Voorjaarsnota 2025 beschikbaar
is gesteld. Naast aanvullende middelen is tussen Rijk en VNG afgesproken dat we ons
onverminderd inzetten voor de uitvoering van de Hervormingsagenda, deze intensiveren
én dat we aanvullende maatregelen nemen, zoals in deze brief ook verder wordt toegelicht.
Hiermee volgt het kabinet het advies van de Deskundigencommissie op en biedt het volgende
kabinet ruimte om invulling te geven aan een van de belangrijke adviezen: de kramp
eraf, de druk erop.

Een belangrijk ander element in de opvolging van de adviezen van de Deskundigencommissie
is het wetsvoorstel reikwijdte. Deze aanpassing van de Jeugdwet biedt versterking
op verschillende van de bovengenoemde prioriteiten uit de routekaart.

In deze brief wordt u daarom eerst geïnformeerd over de stand van zaken van dit wetsvoorstel.
Vervolgens wordt nader ingegaan op de vijf prioriteiten uit de routekaart en de lopende
en nieuwe acties die daarmee verband houden.

Ten slotte gaan we in op de stand van zaken van het Toekomstscenario en enkele ontwikkelingen
in de Jeugdbescherming. In bijlage 1 bij deze brief treft u de stand van zaken op
enkele aanvullende onderwerpen en in bijlage 2 is een overzicht van diverse moties
en toezeggingen opgenomen.

1. Wetsvoorstel «reikwijdte»

Het Ministerie van VWS heeft in afstemming met de betrokken partijen de afgelopen
maanden flinke stappen gezet om te komen tot een invulling van het wetsvoorstel reikwijdte.
Het wetsvoorstel is bedoeld om gemeenten te helpen meer grip krijgen op de jeugdhulp.
Daartoe wordt onder meer «de beweging naar voren» verankerd.

Om de trend te keren en daadwerkelijk te komen tot minder jongeren in de jeugdzorg
is het niet genoeg om in te zetten op «de beweging naar voren». Ook het aantal individuele
maatwerktrajecten als zodanig moet nadrukkelijker afnemen. Om die reden wordt, mede
indachtig het advies van de Deskundigencommissie, het wetsvoorstel reikwijdte aangescherpt
in deze richting. Daarnaast is flankerend beleid nodig om tot deze beoogde afname
te komen. Eén van de zaken die we verkennen is de mogelijkheid om te komen tot een
betere sturing op het macrobudget voor jeugdhulp. In paragraaf 2.3 van deze brief
gaan wij hier verder op in. Ten slotte komen veel problemen van jeugdigen in de jeugdzorg
voort uit onderliggende problematiek in de eigen context of die van hun gezin. Met
het wetsvoorstel reikwijdte krijgen gemeenten handvatten binnen het jeugdstelsel.
Maar voor een structurele vermindering van de vraag naar jeugdhulp is, zoals beschreven
in paragraaf 2.1 van deze brief, de samenwerking met andere domeinen en departementen,
onder andere via de Sociale Agenda voor Nederland, cruciaal.

De internetconsultatie van het wetsvoorstel reikwijdte kan starten in het eerste kwartaal
van 2026. Deze consultatie kan het volgende kabinet de handvatten geven om de beoogde
beweging en cultuuromslag samen met gemeenten en aanbieders verder vorm te geven.

In de voortgangsbrief van 13 juni jl. hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de richtinggevende
elementen die een plek krijgen in de consultatieversie van het wetsvoorstel:

– Kern van het wetsvoorstel is de verplichting dat iedere gemeente een stevig lokaal
team heeft, waar inwoners laagdrempelig terecht kunnen met hun opgroei-, opvoedvragen
en vragen over mentale gezondheid en dat ook zelf hulp biedt.

– Met een vastgelegd minimumniveau van pedagogische basisvoorzieningen worden lokale
verschillen kleiner en kunnen jeugdigen en ouders beter weten waar ze op kunnen terugvallen.

– Met een nadere definitie van jeugdhulp is onderscheid mogelijk tussen basisjeugdhulp
(die zoveel mogelijk (collectief) wordt geboden door lokale teams) en aanvullende
jeugdhulp.

– De bedoeling blijft dat zoveel mogelijk wordt volstaan met pedagogische basisvoorzieningen
en basisjeugdhulp: eerder beschreven als «zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig».
Nu worden teveel jeugdigen te snel naar individuele maatwerktrajecten verwezen en
moeten jeugdigen in de meest kwetsbare situaties lang wachten op passende hulp. Alleen
als deze basisvoorzieningen niet toereikend zijn, is aanvullende jeugdhulp aan de
orde.

– Met het wetsvoorstel reikwijdte kunnen de lokale teams wettelijk verankerd worden
met een duidelijker afwegingskader, onder andere door uitwerking van het begrip «eigen
kracht» en «gebruikelijke hulp».

Daarnaast helpen de volgende richtinggevende elementen bij het terugdringen van het
aantal individuele maatwerktrajecten:

– De Jeugdwet kent meerdere rechtstreekse verwijzers waardoor gemeenten minder grip
hebben op de instroom van jeugdigen. Conform het advies van de Deskundigencommissie
is het van belang om eraan bij te dragen dat lokale teams een volwaardige rol kunnen
hebben. In dat kader is het van belang dat we de positie van de lokale teams ten opzichte
van de andere verwijzers gaan versterkent, onder andere door te onderzoeken hoe we
hen een rol kunnen geven bij de inhoudelijke invulling van verwijzingen door andere
verwijzers. Dit met inachtneming van de discussies en besluitvorming over het Toekomstscenario.
Verwijzen naar gecontracteerd aanbod is daarbij zeer belangrijk.

– Passende jeugdhulp: We bieden nog te vaak jeugdhulp voor bepaald gedrag bij jongeren
terwijl dit (de oorzaak van) het probleem niet aanpakt en het kinderen (daardoor)
ook niet helpt. Denk bijvoorbeeld aan de situatie die ontstaat als ouders schulden
hebben of in een vechtscheiding zitten. De interventies die nodig zijn om problematiek
van de ouders aan te pakken, zijn doorgaans geen jeugdhulpinterventies. Dit vraagt
om betere samenwerking tussen het volwassenen domein en het jeugddomein. Het is van
belang te kunnen stimuleren dat de kern van het probleem wordt aangepakt en alleen
jeugdhulp wordt geboden als dit helpend is en een effectieve samenwerking tussen het
lokale team en andere domeinen zoals maatschappelijke ondersteuning, participatie,
schuldhulpverlening en onderwijs tot stand komt.

– De geboden hulp is vaak gericht op het individuele kind, terwijl we zien dat diverse
kinderen juist baat hebben bij hulp in groepsverband. Peer-to-peer contact heeft over
het algemeen een positief effect en vergroot het netwerk en daarmee de steun in de
omgeving van kinderen. Daarom is groepsaanbod voorliggend aan individuele hulp, tenzij
evident is dat individuele hulp effectiever is.

– Het aantal vormen van hulp dat wordt geboden in het kader van de Jeugdwet is de afgelopen
jaren steeds verder toegenomen. De mogelijkheid om wettelijk te bepalen welke jeugdhulpvormen
in ieder geval niet op grond van de Jeugdwet worden ingezet, is een element waar gemeenten
behoefte aan hebben. Bijvoorbeeld omdat de inzet van die jeugdhulpvormen verder strekt
dan de beoogde reikwijdte van de Jeugdwet, bewezen niet-effectief is of zelfs schadelijk
is. Hiermee ontstaat een eerste stap om de wildgroei van het jeugdhulpaanbod terug
te dringen.

– De duur en intensiteit (en daarmee de kosten) van soortgelijke trajecten kunnen sterk
verschillen. Het blijkt wenselijk dat in de praktijk goed wordt gekeken of de geboden
hulp nog effectief is en moet worden doorgezet. Normerende afspraken met gecontracteerde
of gesubsidieerde aanbieders van aanvullende jeugdhulp met daarin de trajectduur en
de monitoring daarvan, kunnen dan een belangrijk element worden in de opdracht aan
het college van B&W. Het college maakt dan tevens afspraken over de inzet of voortzetting
van aanvullende jeugdhulp waarmee hoge kosten gemoeid zijn.

– Om kinderen zoveel mogelijk in hun eigen omgeving te laten opgroeien en zich te laten
ontwikkelen, is het van belang dat onderwijs, jeugdhulp en zorg goed op elkaar aansluiten.
Daarom geeft het wetsvoorstel reikwijdte richting aan de samenwerking tussen lokale
teams en scholen. Doel is dat scholen laagdrempelig bij het team terecht kunnen voor
vragen en hulp en leerlingen zo goed mogelijk in hun alledaagse context, zoals op
school, geholpen kunnen worden. Daarnaast is de inzet gericht op het bieden van laagdrempelige
jeugdhulp en zorg aan leerlingen in gespecialiseerd onderwijs.

– Ook moeten samenwerkingsverbanden, gemeenten en zo nodig zorgkantoren daarbij overleg
voeren, gericht op het maken van afspraken over het in afstemming aanbieden van basishulp
en langdurige zorg voor leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs.

Het ligt voor de hand dat gemeenten en scholen hiervoor het reeds bestaande instrument
van de Lokale Educatieve Agenda (LEA) benutten.

Veel gemeenten zetten zich al in om de beoogde beweging te maken. Ook de Jeugdautoriteit
constateert dat in hun rapport «de stand van de Jeugdzorg 2025»5. De cultuuromslag vraagt inzet van gemeenten, Rijk en andere partijen op veel fronten.
Het wetsvoorstel staat dan ook niet op zichzelf maar maakt onlosmakelijk deel uit
van het samenhangend pakket aan maatregelen uit de Hervormingsagenda.

2. Lopende acties naar aanleiding van de vijf prioriteiten uit de routekaart

2.1. We versterken ouderschap door een sterke sociaal pedagogische basis te faciliteren
en te ondersteunen.

Het is essentieel dat de context waarin jeugdigen opgroeien, aangepast wordt aan de
jeugdigen in plaats van andersom. Dit betekent dat we op een andere manier moeten
gaan kijken naar hulpvragen. Dat geldt voor jongeren, ouders, de samenleving, professionals,
politiek, en andere relevante partijen. Daarbij moeten we eerlijk zijn over wat jeugdhulp
kan bieden. Jeugdhulp is geen oplossing voor alles. Bovendien is het wenselijk om
de hulp en zorg meer te richten op het omgaan met problematiek en het omarmen van
verschillen in plaats van deze te (willen) behandelen.

Via PRAATPOWER – onderdeel van de maatschappelijke dialoog – worden scholen, gemeenten,
verenigingen, wijkteams én jongeren geholpen zelf deze gesprekken vorm te geven.

Sinds de lancering van PRAATPOWER in maart 2025 is er met honderden jongeren en hun
omgeving, bijvoorbeeld de school of jongerenwerk, het gesprek gevoerd over mentale
gezondheid, mentaal gezond opgroeien en wat jongeren (nu al) zelf kunnen doen om mentaal
gezond te blijven. YoungExperts, een initiatief gericht op jongerenparticipatie vanuit
het SYNC-lab van de Erasmusuniversiteit een jongerenparticipatieplatform van de Erasmus
Universiteit Rotterdam, heeft de input uit deze gesprekken geanalyseerd, besproken
met focusgroepen met jongeren en vertaald naar take actions. Het rapport met de opbrengst van een jaar PRAATPOWER vindt u als bijlage bij deze
brief. De belangrijkste conclusie uit het rapport is dat mentaal welzijn niet individueel
hoeft te worden opgelost. Bouwstenen kunnen gezocht worden in de omgeving zoals familie,
docenten, vrienden en organisaties – mits die over de mogelijkheden en vaardigheden
beschikken om hierbij te helpen. Ook benadrukt het rapport het belang van betekenisvolle
participatie door jongeren. Jongeren hebben de behoefte om bij te dragen, gehoord
en gerespecteerd te worden. Dit draagt bij aan bewustwording, innovatieve ideeën en
effectief beleid en handelingsperspectief.

Via de netwerkorganisatie Kwaliteit en Blijvend Leren (zie ook paragraaf 2.5) wordt
het gesprek onder en met professionals gefaciliteerd. Op dit moment ligt de focus
op de informele steun voor jeugdigen en hun gezin te versterken.

Wij ondersteunen de maatschappelijke dialoog de komende tijd o.a. door het delen van
goede voorbeelden.6

Naast het anders kijken naar opgroei- en opvoedvragen zijn er ook veel huishoudens
in Nederland die kampen met meerdere problemen tegelijkertijd, zoals werkloosheid,
geldzorgen, slechte huisvesting, opvoed- en gezondheidsproblemen, verslavingsproblematiek
en onveiligheid. Dit leidt vaak tot een vraag om jeugdhulp voor de kinderen in deze
gezinnen, in plaats van direct op de ouders of situatie gerichte hulp. Deze beweging
moet gekeerd worden. De samenwerking met andere domeinen en departementen is daarvoor
cruciaal. Onder meer daarom is het Rijk in samenwerking met de VNG aan de slag gegaan
om een Sociale Agenda voor Nederland te ontwikkelen. Dit wordt een structurele en
integrale agenda waarin ook huisvesting, leefbaarheid van wijken, gezondheid en zorg,
veiligheid, lokale teams en onderwijs worden samengebracht. We vinden het belangrijk
dat er op de korte en middellange termijn resultaten zichtbaar zijn. En tegelijkertijd
zetten we ook in op structurele verbeteringen in het sociaal domein die meer tijd
vragen, zoals onderzoek naar harmonisering van wetgeving.

De integrale aanpak van de agenda in het sociaal domein zal bijdragen aan het terugdringen
van de jeugdhulpvraag. De Sociale Agenda wordt door de verschillende departementen
in het sociaal domein en de VNG gezamenlijk opgepakt. In 2026 wordt uw Kamer nader
hierover geïnformeerd.

Ook de samenwerking met de volwassenen ggz is van belang voor het inzetten van de
juiste hulp in gezinnen met meerdere problemen. Veel kinderen die jeugdzorg ontvangen
hebben ouders met mentale problemen7. Inzet op ouders is dan effectiever dan alleen de jeugdige hulp bieden. Die samenwerking
met de ggz ondersteunen we met o.a. pilots via ZonMw, een Kompas voor regionale netwerksamenwerking8, actieonderzoek van IPW en lerende netwerken9. Bovendien is onderzocht hoe domeinoverstijgende samenwerking met de ggz structureel
financieel en juridisch geborgd kan worden.10 In vervolg daarop zijn we in overleg met de sector over een landelijke leidraad voor
de financiering van gezinsgerichte, domeinoverstijgende samenwerking. Ook in het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek mentale gezondheid en ggz11 en het Actieprogramma mentale gezondheid en ggz12 is het thema gezinsgerichte samenwerking geagendeerd. Eén van de punten is dat wordt
nagegaan of de consultatiefunctie ggz voldoende aansluit bij de behoeften van jeugdzorgprofessionals.

2.2. We creëren stevige lokale teams die zelf ondersteuning en (collectieve) hulp
bieden

Stevige lokale teams vormen een belangrijke spil voor gezinnen waar zij laagdrempelig
en dichtbij huis terecht kunnen. Deze teams kijken vanuit een brede integrale blik
naar de context van de hulpvraag en kunnen zelf hulp. Het is de bedoeling dat zij
een meer gezaghebbende positie krijgen in het bepalen of iemand hulp nodig heeft en
zo ja, welke hulp het meest passend is: adviseren over een passende vorm van preventie
(waaronder sociale (pedagogische) basisvoorziening), basishulp en/of (meer specialistische)
aanvullende hulp. Wanneer nodig wordt er samengewerkt met andere domeinen, bijvoorbeeld
schuldhulpverlening.

Met het wetsvoorstel reikwijdte kunnen de lokale teams wettelijk verankerd worden.
Parallel worden steeds stappen gezet om het werken met stevige lokale teams in de
praktijk door te ontwikkelen. In juni is uitgebreid ingegaan op enkele maatregelen
in dit verband, zoals de maatschappelijke dialoog en convenant lokale teams. De afgelopen
periode zijn hierop verdere stappen gezet:

– In opvolging van het richtinggevend kader voor toegang, lokale teams en integrale
dienstverlening in het sociaal domein heeft de VNG samen met partners13 gewerkt aan het convenant stevige lokale teams. Het bevat afspraken met de belangrijkste
partijen over wat nodig is en wat ze van elkaar mogen verwachten om lokale teams te
doen slagen. Voor het convenant is gekozen voor een modulaire opzet: een bestuurlijke
hoofdtekst (lokale teams voor alle inwoners 0–100). En aparte modules voor Jeugd,
Volwassenen (WMO en Participatiewet/ Schuldhulpverlening) en Onderwijs/ Kinderopvang.
Verwachte ondertekening en vaststelling van het convenant (module jeugd) is begin
2026.

– Daarnaast zijn er inmiddels 125 gemeenten ondersteund met advies- en coachingstrajecten
door het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd bij het versterken van hun lokale teams.

– Eind 2025 is een actieonderzoek afgerond door het Nederlands Jeugdinstituut en het
Kenniscentrum LVB over de kennis en expertise over jeugdigen met een levenslange en
levensbrede beperking en hun ouders in lokale teams. Parallel is een handreiking ontwikkeld
voor lokale teams over de toepassing van het toekomstgericht perspectiefplan. Uw Kamer
wordt hierover nog nader geïnformeerd.

– In het najaar van 2025 zijn er afspraken gemaakt tussen de Landelijke Huisartsenvereniging
(LHV), Jeugdartsen Nederland (AJN) en de VNG om o.a. de samenwerking tussen lokale
teams en huisartsen te verbeteren. Het gaat om afspraken zoals het door gemeenten
inzichtelijk maken van de inrichting, samenstelling en expertise van lokale teams,
het door de jeugdconsulent van het lokale team ondersteunen van de huisarts en het
door huisartsen in principe verwijzen naar gecontracteerd aanbod. Deze afspraken worden
naar verwachting begin 2026 bestuurlijk bekrachtigd.

2.3. We dringen het gebruik van aanvullende jeugdhulp terug

Om de trend te keren en daadwerkelijk te komen tot minder jongeren in de jeugdzorg
is het niet genoeg om in te zetten op «de beweging naar voren». Ook het jeugdhulpgebruik
als zodanig moet nadrukkelijker afnemen en dan in het bijzonder het individueel maatwerk
dat we hierboven in het wetsvoorstel reikwijdte hebben beschreven als «aanvullende
jeugdhulp». Daarom zetten we met de (intensivering van) de afspraken uit de Hervormingsagenda
in op het fors terugdringen van het aantal individuele maatwerktrajecten, evenals
de intensiteit, duur en kosten daarvan. Met het geheel aan maatregelen dat we willen
nemen, zorgen we ervoor dat jeugdigen zo passend mogelijke hulp krijgen en bijvoorbeeld
meer wordt opgelost in de directe omgeving van het kind en zijn gezin, hulp zo licht
als mogelijk en zo zwaar als nodig. Daarnaast is het naar onze overtuiging noodzakelijk
om, samen met gemeenten, met behulp van financiële instrumenten gericht te sturen
op afname van het gebruik van individuele specialistische jeugdhulp. We stellen hier
drie maatregelen voor:

– Macrobeheersing

– Inkoop en contractering/sturen op trajectduur

– Regionalisering en standaardisatie

Macrobeheersing

Eén van de zaken die we verkennen is de mogelijkheid om te komen tot een betere sturing
op het macrobudget voor jeugdhulp. Dit houdt in dat we gaan kijken of gemeenten meer
handvatten kunnen krijgen om de schaarste van mensen en middelen in de sector nadrukkelijker
te betrekken in de wijze waarop zij de jeugdzorg inkopen en organiseren. Gemeenten
vragen hierop duidelijker kaders van het Rijk. Het is van belang dat bij de uitwerking
ook aandacht besteed wordt aan vraagstukken van prioritering en kwaliteitssturing,
en hoe het proces van inkoop en contractering kan bijdragen aan de beoogde sturing.
Ook wordt hierbij verkend of, en zo ja wat, hierover op welk niveau, landelijk of
regionaal moet worden vastgelegd. En uiteraard moet ook gekeken worden naar hoe de
financiële prikkels in het stelsel doorwerken. De verwachting is dat rond de zomer
van 2026 de mogelijkheden in kaart zijn gebracht. Uw Kamer wordt daar dan over geïnformeerd.

Inkoop en contractering/sturen op trajectduur

De gemiddelde trajectduur is tussen 2015 en 2024 met 36 procent gestegen bij jeugdhulp
zonder verblijf: van gemiddeld 297 dagen14 naar 403 dagen15.

Vormgeving van een goede inkoop en contractering zijn van groot belang ten behoeve
van de 5 prioriteiten uit de routekaart. Het is aan gemeenten om hierover lokaal en
regionaal afspraken te maken met de aanbieders en de sector. Rijk en VNG hebben ook
afgesproken om met de sector afspraken te maken over hoe te sturen op de trajectduur
en zorgintensiteit door o.a. te monitoren en benchmarken, afspraken vooraf met de
sector over trajectduur bij de contractering, supervisie gericht op afronding van
trajecten en meer inzet van informele steunfiguren. Het is vervolgens aan gemeenten
om dit te vertalen in de contractafspraken met aanbieders.

Regionalisering en standaardisatie

Voor een groot aantal jeugdigen en gezinnen zijn (hoog)specialistische jeugdhulpvormen
onvoldoende of niet tijdig beschikbaar. Dergelijke jeugdhulp kan het beste op regionaal
niveau of waar nodig op landelijk niveau worden ingekocht. Om dit te verbeteren treedt
de wet Verbetering beschikbaarheid jeugdzorg deels op 1 januari 2026 en deels op 1 januari
2027 in werking.

Deze wet biedt ook een basis voor andere maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd,
gericht op standaardisatie van producten en bijbehorende registratie-, declaratie-
en verantwoordingsregels van de gespecialiseerde jeugdzorg.

In de voortgangsbrief van 13 juni 2025 is uw Kamer geïnformeerd over de stappen die
gezet worden om de administratieve lasten in de jeugdzorg sterk terug te dringen.
Kern is dat we komen tot een landelijk uniforme en gelimiteerde set aan producten
en productcodes, begrippen en onderliggende standaarden. Uit het rapport «databehoeften
in kaart» dat uw Kamer is aangeboden16, blijkt dat dit hard nodig is, en het rapport «De productstructuur als stevig fundament»17 beschrijft hoe zo’n gelimiteerde set aan producten eruit zou kunnen zien.

Alle betrokken partijen zijn hiermee voortvarend aan de slag gegaan: jeugdzorgaanbieders,
gemeenten en jeugdzorgprofessionals werken samen aan het maken van een landelijke
set van producten op basis van het rapport «De productstructuur als stevig fundament».
Daarnaast blijkt uit het rapport «databehoeften in kaart» dat gemeentelijke uitvragen
naar wachttijden en kostprijzen veel tijd vragen. Daarom zetten wij in op het snel
beschikbaar komen van landelijke standaarden voor het meten van wachttijden en het
in kaart brengen van kostprijzen. Ook hierover werken jeugdzorgaanbieders, gemeenten
en jeugdzorgprofessionals samen aan afspraken. Bij de volgende voortgangsbrief zal
uw Kamer hierover geïnformeerd worden.

2.4. We zorgen voor minder gesloten jeugdhulp

Een belangrijk doel binnen de transformatie van de gesloten jeugdhulp en het bijbehorende
onderwijs is om de zorg voor jeugdigen in een kwetsbare situatie te verbeteren: liefdevolle
zorg, passend bij hun zorgvraag, in een zo thuis mogelijke omgeving. In dat kader
werken we toe naar zo dichtbij nul gesloten plaatsingen in 2030 als mogelijk. Het
Rijk ondersteunt deze transformatie financieel en inhoudelijk. Daarnaast was de ambitie
dat in 2025 alle gesloten jeugdhulpinstellingen kleinschalig zouden werken. Inmiddels
hebben jeugdhulpaanbieders groepen verkleind en werken alle instellingen voor gesloten
jeugdhulp met groepsgroottes van maximaal 6 jeugdigen. Daarbij zetten zij ook volop
in op manieren van werken die erop gericht zijn om de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen zoveel mogelijk te beperken.

De laatste monitor van de Jeugdautoriteit laat zien dat er op 1 oktober 2025 405 jongeren
verbleven in de gesloten jeugdhulp, versus 445 een jaar eerder.18

De afbouw van de gesloten jeugdhulp neemt in tempo af en het aantal plekken lijkt
te stabiliseren. Om het aantal plekken in de gesloten jeugdhulp verder af te kunnen
bouwen, moet nog meer worden ingezet op het éérder passende hulp bieden aan jeugdigen
en hun gezin om (gesloten) residentiële hulp waar mogelijk te voorkomen. Daarnaast
moeten gemeenten en jeugdhulpaanbieders inzetten op het uitbreiden en doorontwikkelen
van alternatieven voor gesloten jeugdhulp. Te denken valt aan intensieve ambulante
hulp in de thuissituatie of kleinschalige (open) woonvormen waar de (intensiteit van)
begeleiding die nodig is op- en afgeschaald kan worden, afhankelijk van wat een jeugdige
nodig heeft. Daarbij is het ook van groot belang dat er wordt ingezet op een goede
onderwijsplek, want juist het onderwijs geeft stabiliteit en biedt toekomstperspectief
voor deze jeugdigen. Uit een inventarisatie van het ondersteuningsteam transformatie
gesloten jeugdhulp blijkt dat de ontwikkeling van alternatieven in gang is gezet maar
zowel in kwaliteit als kwantiteit nog niet op het gewenste niveau is. In de praktijk
ligt de nadruk vooral op (afspraken over) de afbouw van gesloten plaatsen. Het kost
tijd en middelen om vanuit gemeenten, onderwijs en aanbieders gezamenlijk (nieuwe)
vormen van zorg, begeleiding en onderwijs te ontwikkelen.

Ook met de afbouw van de gesloten jeugdhulp zullen er jeugdigen blijven voor wie vrijheidsbeperkende
maatregelen soms noodzakelijk zijn om de zorg en veiligheid te bieden die nodig is
als er sprake is van gevaar of onveiligheid. Daarom is, na gesprekken met jongeren,
aanbieders en experts, het voornemen tot een wetswijziging aangekondigd om vrijheidsbeperking
in de open residentiële setting, in lijn met de Wet zorg en dwang psychogeriatrische
en verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd) en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
(Wvggz) mogelijk te maken.19, 20 Alleen dan is het mogelijk om op termijn volledig te stoppen met de gesloten jeugdhulp.
Bij dit traject staat voorop dat de rechten van jeugdigen gewaarborgd zijn. De wijziging
gaat gepaard met veel inhoudelijke vraagstukken en dilemma’s. Zorgvuldigheid is daarom
van groot belang. Om tot een verdere invulling van een voorstel tot wetswijziging
te komen, is het voornemen om in de eerste helft van 2026 vervolggesprekken te organiseren
met jongeren, ouders en verzorgers, professionals, jeugdhulpaanbieders en gemeenten.
In deze dialoogsessies zal bijvoorbeeld worden besproken welke eisen dienen te worden
gesteld aan jeugdhulpaanbieders en professionals, en welke maatregelen wel en niet
moeten worden toegestaan in de open residentiële setting. Tevens zullen deze sessies
zich richten op wat er nodig is aan professionalisering van de sector om in te zetten
op het voorkomen van vrijheidsbeperking.

Tot slot zijn door ons aanbieders (Sterk Huis, Fier en Levvel) gevraagd een pilot
uit te voeren om de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen te voorkomen, en om
meer inzicht te verkrijgen in mogelijke omstandigheden waarin vrijheidsbeperking wel
noodzakelijk is. Het betreft een onderzoek met groepen jeugdigen die voorheen veelal
gesloten werden geplaatst, maar waar in deze pilot wordt beproefd hen te laten verblijven
in een open residentiële jeugdhulpvoorziening. In deze open setting wordt samen met
de jeugdige bekeken welke specifieke behandeling en maatregelen nodig kunnen zijn.
Het gaat dan om specifieke maatregelen per jeugdige, op maat, waar de jeugdige toestemming
voor heeft gegeven. Er mogen geen maatregelen tegen de wil van de jeugdige worden
toegepast. De opbrengsten van de pilot zal ik meenemen in de voorbereiding van de
wetswijziging.

De transformatie naar zorg in een zo thuis mogelijke situatie is niet alleen gaande
binnen de gesloten jeugdhulp, maar ook in de open residentiële jeugdhulp. Zo sluiten
meer jeugdhulpaanbieders zich aan bij de lerende beweging van de residentiële jeugdhulp:
het consortium kleinschaligheid. Het consortium werkt aan verbeteringen van de jeugdhulp
met behulp van een datamonitor, intervisiebijeenkomsten voor professionals én een
team van ervaringsdeskundigen die onderzoek doen binnen groepen (Fly on the wall-project).
Tot slot is er afgelopen jaar door het consortium een Kwaliteitskompas ontwikkeld
dat onder andere het doel heeft om professionals handvatten te bieden om de kwaliteit
van jeugdhulp te waarborgen, te verbeteren en te blijven leren en reflecteren. Dit
kompas wordt geïmplementeerd in de deelnemende instellingen.21 Het consortium wordt financieel ondersteund door het Ministerie van VWS.

Wetswijzigingen gesloten jeugdhulp

Op 19 juni 2025 heeft mijn voorganger twee voorgenomen wijzigingen aangekondigd voor
de gesloten jeugdhulp, namelijk wijzigingen in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet en het
Besluit Jeugdwet.22

Ten eerste een wijziging van het Besluit Jeugdwet om de eisen aan de ruimte waar jeugdigen
zich op eigen verzoek terug kunnen trekken, te versoepelen en daarmee meer in lijn
met de praktijk te brengen. Op dit moment zijn deze eisen voor de ruimte waar jeugdigen
zich op eigen verzoek kunnen terugtrekken gelijk aan de vereisten voor de afzonderlijke
en veilige ruimte waar jeugdigen in noodsituaties, tegen hun wil, mogen worden ingesloten.
In de praktijk betekent dit dat de ruimte waar jeugdigen zich op eigen verzoek kunnen
terugtrekken moet voldoen aan strikte veiligheidseisen. Dit kan belemmeringen geven
om deze ruimte dusdanig in te richten dat jeugdigen zich er thuis voelen en kunnen
ontspannen. Dit is onwenselijk. In overleg met jeugdigen, professionals en jeugdhulpaanbieders
is daarom een wijziging uitgewerkt die we in het eerste kwartaal van 2026 in internetconsultatie
willen brengen.

Ten tweede het voornemen om wettelijk toe te staan dat jeugdigen, onder zeer strikte
voorwaarden, gedurende de nacht mogen worden ingesloten in hun kamer wanneer er een
gegrond risico is dat zij een ernstig gevaar vormen voor andere jeugdigen en/of medewerkers.
Het gaat dan om bedreigend en gewelddadig gedrag waardoor gevaarlijke situaties ontstaan,
zoals seksueel grensoverschrijdend gedrag, afpersing of ronselen. Dit traject vereist
grote zorgvuldigheid. De Staatssecretaris van VWS is in overleg met gesloten jeugdhulpaanbieders,
professionals én jeugdigen over de (strikte) wettelijke voorwaarden die hieraan moeten
worden verbonden én om afspraken te maken om uitvoering te geven aan de motie van
het lid Dobbe23 om de noodzaak tot insluiting te verminderen. Naar verwachting wordt uw Kamer hier
voor de zomer nader over geïnformeerd.

Tot slot is uw Kamer in de brief van 19 juni 2025 toegezegd om met aanbieders van
gesloten jeugdhulp in overleg te gaan hoe zij handelen indien zich een noodsituatie
voordoet, maar zij niet beschikken over een veilige en afzonderlijke ruimte om in
te sluiten (insluitingsruimte). De jeugdhulpaanbieders die geen insluitingsruimte
hebben, kiezen hier zeer bewust voor. Dit doen zij vanuit een overtuiging dat het
hebben van een dergelijke ruimte altijd, zelfs onbewust, effect heeft op medewerkers
en de jeugdigen. Zij geven aan dat hun personeel getraind is in de-escalerend werken
en dat er voldoende mogelijkheden zijn om oplopende spanningen bij jeugdigen te kunnen
ondervangen. Uiteraard is niet te garanderen dat zich nooit een noodsituatie zal voordoen
waarbij veiligheid in het geding is. Jeugdhulpaanbieders geven aan dat in een dergelijke
uiterste situatie de politie wordt ingeschakeld. Dit is voor de jeugdige zelf, de
andere jeugdigen én de medewerkers uiteraard een ingrijpend besluit. De afweging om
geen ruimte voor insluiting in een noodsituatie in te richten, de gevolgen en effecten
hiervan én randvoorwaarden die noodzakelijk zijn om in dat geval veiligheid te waarborgen
dienen zeer weloverwogen en onderbouwd te worden genomen door de gesloten jeugdhulpaanbieder.
Dit vraagt onder andere van de jeugdhulpaanbieder en medewerkers om continu te reflecteren
op hun werkwijze, handelen en gevolgen daarvan opdat zij alle jeugdigen in de instelling
de veiligheid en bescherming kunnen bieden die nodig is.

2.5. We verbeteren de kwaliteit van de jeugdzorg

Beroepsverenigingen, opleidingen en jeugdhulporganisaties werken in de praktijk voortdurend
aan het verbeteren van kwaliteit van de jeugdhulp. Het is belangrijk te blijven investeren
in de verbetering van de kwaliteit en effectiviteit van de jeugdhulp: jeugdhulp moet
daadwerkelijk bijdragen aan de vermindering van ervaren problematiek. Het gaat er
daarbij om de combinatie van werken vanuit gelijkwaardigheid in een betekenisvolle
relatie met gebruik van diverse vormen kennis en actuele standaarden. Daartoe is –
zoals afgesproken in de Hervormingsagenda – de werkorganisatie Kwaliteit en Blijvend
Leren (KBL) opgericht. In KBL werken de perspectieven van jongeren en ouders, professionals,
jeugdhulporganisaties, wijkteams, gemeenten, kennis, onderzoek en innovatie met elkaar
samen.

Een grote prestatie is de totstandkoming van een gezamenlijk gedragen agenda: de Leeragenda
Kwaliteit en Blijvend Leren24. Deze is op 10 december jl. gelanceerd en bevat de prioriteiten van het gehele KBL-netwerk
de komende jaren. De Leeragenda heeft vijf overkoepelende thema’s; jeugdhulp die werkt,
samenwerken met gezin en alle betrokkenen onderling, de sociale basis, kwaliteit en
leren in lokale teams en lerend werken aan transformatie residentiële jeugdhulp.

Deze thema’s zijn uitgewerkt in leerlijnen. Voor een aantal leerlijnen wordt voortgebouwd
op bestaande ervaringen en initiatieven en daarmee kan op korte termijn voortgang
worden geboekt. De zes leerlijnen waarmee gestart is, zijn:

1. Versterken grondhouding. Deze leerlijn richt zich op het versterken van vakmanschap
en grondhouding van professionals in het jeugdveld. De focus ligt op werkzame elementen
van jeugdhulp zoals goed luistern en samen beslissen.

2. Implementatiekracht in organisaties vergroten met als doel zowel de organisatiecultuur
als -structuur te verbeteren.

3. Verklarend analyseren. Om de gedeelde verklarende analyse beter toe te passen en verder
te verbeteren als basis voor jeugdhulp.

4. Informele steun; versterken van informele steun voor gezinnen.

5. StroomOpwaarts leren. StroomOp is een netwerk van jeugdhulp en onderwijsprofessionals
dat zich inzet voor eerdere, snellere en beter passende hulp voor jongeren en hun
ouders, in een liefdevolle, stabiele en veilige omgeving en waar de hulp bij voorkeur
thuis wordt geboden.

6. Lerende beweging pleegzorg. Deze leerlijn richt zich op het versterken en uitbreiden
van de Lerende beweging pleegzorg, samen met betrokken partners en experts.

In de Hervormingsagenda staat ook de afspraak om te komen tot een kwaliteitskader
Brede Analyse. Associatie Wijkteams, VNG, OZJ en KBL hebben dit opgepakt en hebben
hiertoe een visie Breed kijken, breed handelen opgesteld. Deze zal in bestaande richtlijnen en het convenant stevige lokale teams
worden verwerkt door de betrokken partijen.

Er is gestart met de «Beter doen, beter laten, beter onderzoeken lijst». Deze lijst
draagt bij aan het verbeteren van de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp door
inzicht te geven in: 1) wat werkt, 2) wat niet werkt, en 3) wat beter onderzocht moet
worden. Er wordt gewerkt met een systematiek die ook in andere zorgsectoren is benut.
In de eerste helft van 2026 worden hierover onder andere dialoogsessies gehouden met
professionals.

Tot slot is KBL gestart met het traject «Gedragen Fundament» om te komen tot een gezamenlijk
gedragen kwaliteitsstandaard die bijdraagt aan betere kwaliteit voor jongeren en gezinnen,
en professionals en organisaties ondersteunt in hun werk. In het tweede kwartaal van
2026 zullen de contouren gereed zijn.

2.6. Versterken sturingsinformatie

Op basis van afspraken in de Hervormingsagenda en in lijn met het advies van de Deskundigencommissie
werken wij aan het verbeteren van het inzicht in het jeugdstelsel. Cijfermatig inzicht
is essentieel om beter te kunnen sturen op de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid
binnen het jeugdzorgstelsel en in relatie tot de aanpalende domeinen; landelijk, regionaal
en lokaal. Naar aanleiding van de oproep van de Deskundigencommissie om data en monitoring
beter op orde te brengen, intensiveren wij de afspraken die hierover al in de Hervormingsagenda
zijn gemaakt.

In dit kader zetten wij in op:

– Centrale monitor: Om structureel beter inzicht te krijgen in het functioneren van
het jeugdstelsel, richten wij volgens afspraken in de Hervormingsagenda een centrale
monitor van het jeugdstelsel in en verbeteren wij via verschillende trajecten de beschikbaarheid
en kwaliteit van data. Omdat deze trajecten veelal gepaard gaan met een wetswijziging
of lagere regelgeving, kosten deze stappen tijd.

– Combinatie van lokale data en landelijke onderzoeken: om ook op kortere termijn inzichten
te verkrijgen, zetten wij in op het beter gebruik maken van lokale data en zetten
wij aanvullende onderzoeken uit om landelijk een beter beeld te krijgen. In aanvulling
hierop is, om beter inzichtelijk te maken hoe de hoofdbewegingen van de Hervormingsagenda
(conform de prioritaire lijnen in de Routekaart) zich ontwikkelen, een beperkte selectie
van indicatoren samengesteld.

In de voortgangsbrief van juni 2025 hebben wij u geïnformeerd over de verschillende
stappen die zijn gezet om structureel het inzicht in het jeugdstelsel te verbeteren.
In aanvulling op deze stappen hebben wij in het kader van de centrale monitor van
het jeugdstelsel met partijen gezamenlijk vastgesteld wat we landelijk willen weten
(een set indicatoren) en de opdracht voor het opzetten van de data-infrastructuur
bij het CBS belegd. Het CBS gaat vanaf 2026 in een groeimodel bouwen aan openbare
statistieken waarin beschikbare data wordt samengebracht, alsook een interactief dashboard
waarop de data visueel kan worden ontsloten. Voor de periodieke duiding van de gegevens
wordt verkend welke onafhankelijke partij dit kan verzorgen. Verder zetten wij komend
jaar in op nadere stappen ter verbetering van de centrale databronnen.

3. Stand van zaken van het Toekomstscenario

De noodzaak van een beter stelsel van kind- en gezinsbescherming blijft onverminderd
groot. Het werken aan een betere kind- en gezinsbescherming met het Toekomstscenario
is een urgente en complexe opgave waar we samen voor staan. Deze urgentie kwam ook
tot uitdrukking in het debat met uw Kamer op 4 december jl. over de rapporten «Kwetsbare
kinderen, kwetsbaar stelsel» van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en «Als zelfs
overheidsingrijpen kinderen geen bescherming biedt» van de Inspectie Justitie en Veiligheid.

In de afgelopen periode hebben wij intensieve gesprekken gevoerd met alle betrokken
partners om te komen tot een veranderstrategie en de manier waarop we daarbij willen
samenwerken. Het betreft een veranderstrategie binnen de huidige financiële kaders25. Alle betrokken partijen willen het verschil maken voor kinderen en volwassenen die
thuis niet veilig zijn. Om het Toekomstscenario te realiseren, zijn naast een effectieve
aanpak van de actuele problemen ook vernieuwende, duurzame oplossingen nodig. Daarom
werken we nu met alle partners concrete veranderstappen uit, die we op korte en langere
termijn voor ons zien en wie daarbij wat te doen heeft, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid
en deskundigheid.

We geven invulling aan de vier pijlers van het Toekomstscenario: eenvoudig, gezinsgericht,
rechtsbeschermend & transparant en lerend met als stip op de horizon de gekozen ontwikkelrichting,
waarbij we toewerken naar stevige lokale teams die gezinsgericht werken aan veiligheidsvraagstukken
en ondersteund worden op de meer complexe vraagstukken rond veiligheid vanuit een
regionaal veiligheidsteam. Vanuit een lerende omgeving monitoren we de effecten van
de stappen die we de komende jaren gaan zetten. Waar nodig leidt dat tot aanpassing
van de ontwikkelrichting. Alle partijen voelen de drive om vanuit de nieuw strategie
en samenwerking het transitieproces in te stappen en zo snel mogelijk vooruitgang
te boeken binnen de deelopgaven die we binnen het Toekomstscenario (gaan) aanpakken
en te werken aan verbeteringen voor de gezinnen en huishoudens die het aangaat. Het
streven is om de veranderstrategie voorjaar 2026 vast te stellen. Hierover zullen
we uw Kamer ook informeren. Op basis van de veranderstrategie wordt een aangepast
programmaplan opgesteld met verschillende deelopgaven, dat regelmatig wordt bijgesteld.

Ondertussen werken tien proeftuinen in 2026 door aan het ontwikkelen en testen van
de nieuwe manier van systeem- en gezinsgericht werken. Hierover kunt u meer lezen
in bijgevoegde voortgangsrapportage van het Toekomstscenario. De ervaringen van gezinnen
en huishoudens die meedoen in de proeftuinen zijn over langere periode positief. Gezinnen
en huishoudens voelen zich gehoord en gezien en geven aan meer regie te hebben. Dit
leidt tot betere samenwerking met professionals en wat nodig is om tot oplossingen
te komen. Professionals ervaren meer werkplezier door onder andere kortere lijnen
in de samenwerking en kunnen sneller schakelen met verschillende expertises. Op peildatum
30 juni 2025 was er actieve betrokkenheid bij in totaal 1.277 huishoudens vanuit tien
proeftuinen. In totaal (cumulatief) is er vanaf 1 januari 2023 tot en met 30 juni
2025 betrokkenheid (geweest) bij totaal 2.236 gezinnen en/of huishoudens.26 Binnen deze gezinnen en/of huishoudens is op peildatum 30 juni 2025 in totaal 295
keer een juridische maatregel ingezet via de proeftuinen. Dit is 13% en is nagenoeg
gelijk aan het percentage van de vorige meting (12%) op 31 december 2024. De volgende
maatregelen zijn meegeteld: ondertoezichtstelling, gezag beëindigende maatregel, huis-
en contactverbod en reclasseringsmaatregel. De proeftuinen zijn in deze situaties
actief betrokken bij de totstandkoming van of toeleiding naar deze inzet. De inzet
van gedwongen maatregelen afgezet tegen het aantal ondersteunde gezinnen en huishoudens,
verschilt per proeftuin.27

Ondanks de overwegend positieve ervaringen van gezinnen, huishoudens en professionals
zijn er zorgen over het voortbestaan van de proeftuinen. De hiervoor genoemde veranderstrategie,
die ook met proeftuinen wordt ontwikkeld, moet de duidelijkheid weer bieden en ervoor
zorgen dat proeftuinen en beproevende regio’s door kunnen. Het is van essentieel belang
dat we werkenderwijs en al lerende van de nieuwe praktijk in de regio’s en proeftuinen
leren, en steeds weer opnieuw met elkaar kunnen kijken wat werkt, wat de volgende
stappen zijn en waar we moeten bijstellen. De financiële ondersteuning van de proeftuinen
loopt in elk geval door tot eind 2026.

4. Overige ontwikkelingen jeugdbescherming

4.1. Verbeteren van de rechtsbescherming in de jeugdbescherming

Voortgang wetstraject «Versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming»

Met het wetsvoorstel «Versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming» (hierna:
wetsvoorstel) wordt de rechtsbescherming van ouders en kinderen die te maken krijgen
met een kinderbeschermingsmaatregel versterkt. De consultatiefase liep tot en met
19 maart 2025; er zijn meer dan 80 reacties ontvangen en verwerkt. Momenteel wordt
nog met partners in de keten afgestemd over de uitvoeringsgevolgen. In het debat van
4 december jl. over de inspectierapporten Kwetsbare kinderen, kwetsbaar stelsel en Als zelfs overheidsingrijpen kinderen geen bescherming biedt heeft de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (JenV) aangekondigd dat het
wetsvoorstel begin 2026 aan de Afdeling advisering van de Raad van State zal worden
voorgelegd. Uw Kamer ontvangt het wetsvoorstel naar verwachting na de zomer van 2026.

Actionplan n.a.v. de EHRM-uitspraak Van Slooten t. Nederland

Op 15 april 2025 oordeelde het EHRM dat de beëindiging van het ouderlijk gezag van
een moeder over haar jonge dochter in strijd was met artikel 8 EVRM (recht op eerbiediging
van het gezins- en familieleven). Uw Kamer is hierover geïnformeerd in de Voortgangsbrief
Jeugdbescherming van 16 juni 2025.28 Op 15 januari 2026 is het action plan met maatregelen om vergelijkbare schendingen
in de toekomst te voorkomen, naar het Comité van Ministers van de Raad van Europa
gestuurd. Het plan beschrijft verschillende ontwikkelingen in de jeugdbescherming,
waaronder de hernieuwde focus op terugplaatsing van kinderen, bijvoorbeeld door de
in 2023 herziene Richtlijn Uithuisplaatsing en Terugplaatsing, en een gewijzigd perspectief
op gezagsbeëindiging. Ook wordt gerapporteerd over de toegenomen aandacht voor rechtsbescherming
en het lopende wetstraject «Versterking rechtsbescherming in de jeugdbescherming».

Kwaliteit van de besluitvorming in de jeugdbescherming

Zorgvuldige dossiervorming en het goed meenemen van ouders in de besluitvorming staan
centraal in het gezamenlijke traject van Veilig Thuis (VT), Raad voor de Kinderbescherming
(RvdK) en Gecertificeerde Instellingen (GI’s) om de kwaliteit van het feitenonderzoek
te verbeteren. Momenteel wordt een vervolgstap gezet in de ontwikkeling van een monitoringsinstrument
dat organisaties inzicht geeft in de kwaliteit van de uitvoering van het feitenonderzoek.
Naar verwachting is dit instrument in het voorjaar van 2026 klaar om gebruikt te worden.

Een tweede traject dat bijdraagt aan de kwaliteit van de besluitvorming is het traject
over deskundigenonderzoek in de jeugdbescherming. Tot halverwege 2025 is verkend hoe
de beschikbaarheid van deskundigenonderzoek en beslisdiagnostiek beter kan worden
geborgd, mede naar aanleiding van het voornemen van het Nederlands Instituut voor
Forensische Psychiatrie Psychologie (NIFP) om te stoppen met haar bemiddelende rol
in familierechtelijke procedures. Naar aanleiding van de verkenning wordt voorgesteld
om de beschikbaarheid van deskundigenonderzoek via vier sporen nader uit te werken:

1) De beschikbaarheid van gedragswetenschappelijke analyse en beslisdiagnostiek binnen
GI’s.

2) De beschikbaarheid van second opinions, uitgevoerd door en consultatie tussen GI’s.

3) De ontwikkeling van een landelijke voorziening voor hooggespecialiseerde beslisdiagnostiek,
als alternatief voor het NIFP.

4) Een landelijk en verplichtend beleidskader voor familierechtelijk onderzoek en beslisdiagnostiek.

Begin 2026 worden voor een periode van één jaar twee projectleiders aangesteld die
de eerste drie sporen nader uitwerken: één voor de sporen 1 en 2 en één voor spoor
3. Doel van sporen 1 en 2 is het versterken van de beslisdiagnostiek binnen en tussen
GI’s, zodat gespecialiseerde gedragswetenschappelijke kennis eerder en beter beschikbaar
komt voor ouders en kinderen die vanwege complexe gezinsproblemen dreigen vast te
lopen in de jeugdbescherming. Doel van spoor 3 is om te bepalen welke partij het meest
geëigend is om de landelijke voorziening voor hooggespecialiseerde beslisdiagnostiek
te organiseren. Deze voorziening moet gaan voorzien in hooggespecialiseerde beslisdiagnostiek
voor zaken die niet binnen of tussen GI’s (in het kader van een second opinion) kunnen
worden onderzocht, en daarnaast in onderzoeken op grond van artikel 810a lid 2 Rv
(contra-expertise). Het beleidskader (spoor 4) vormt het sluitstuk van de uitwerking.

Hoorrecht van minderjarigen in het jeugd- en familierecht

Op 17 december jl. heeft de Staatssecretaris van JenV uw Kamer het advies «Grondslagen
van kindvriendelijke juridische procedures in het civiele familie- en jeugdrecht»
aangeboden van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ).29 De RSJ concludeert dat verbeteringen nodig zijn om een uniformere werkwijze na te
streven in de uitvoering van kindvriendelijke procedures.30 De RSJ noemt in haar advies zes grondslagen waaraan de rechtspraktijk zou moeten
voldoen: 1) het adequaat informeren van kinderen, 2) de toegang tot steunfiguren,
3) de aanpassing van de fysieke setting, 4) het meewegen van de stem van het kind
in de beslissing, 5) de terugkoppeling van de beslissing aan het kind, en 6) de specialisatie
van professionals.

De Staatssecretaris van JenV bedankt de RSJ voor het advies, waarin terecht aandacht
wordt gevraagd voor de positie van kinderen in juridische procedures in het familie-
en jeugdrecht. De afgelopen periode heeft de Staatssecretaris van JenV gesprekken
gevoerd met de rechtspraak over de wijze waarop juridische procedures kindvriendelijker
en op een meer uniforme wijze gevoerd kunnen worden. De rechtspraak is hier volop
mee aan de slag en heeft daarbij ook kennis genomen van het RSJ-advies. De rechtspraak
onderschrijft het RSJ-advies en neemt dit advies mee in het verder kindvriendelijker
maken van de rechtspraak. Verschillende verbeteringen zijn in gang gezet.

Vanaf 1 juli 2025 worden kinderen vanaf 8 jaar uitgenodigd voor een gesprek met de
rechter (kindgesprek). De afgelopen periode waren er diverse pilots met het horen
van kinderen vanaf 8 jaar. De ervaringen waren positief, wat heeft geleid tot het
verlagen van de leeftijdsgrens van 12 naar 8 jaar. Het streven daarbij is, zoals dit
bij veel gerechten al het geval is, om de kinderen op een andere dag te spreken dan
de dag waarop de zitting van de ouders plaatsvindt. De rechtspraak werkt tevens aan
kindvriendelijke (wacht)ruimtes bij alle rechtbanken. Daarbij is aandacht voor een
kindvriendelijke omgeving en het hebben van voldoende tijd voor het voeren van het
gesprek met het kind. Daarnaast is in het kader van het onderzoeksprogramma van de
Raad voor de rechtspraak onderzoek verricht naar de wenselijkheid en meerwaarde van
digitale kindgesprekken en wordt medewerking verleend aan een groot, meerjarig onderzoeksproject
van de Universiteit Utrecht, gericht op jongerenparticipatie (in echtscheidingszaken).
Hiermee geeft de Staatssecretaris van JenV uitvoering aan de motie van het lid Bruyning
(NSC) en Ceder (CU) om hier gezamenlijk met de rechtspraak zorg voor te dragen.31 Verder is de rechtspraak bezig om de informatievoorziening aan kinderen te verbeteren,
afgestemd op de leeftijd en de ontwikkelingsfase van het kind. Zo heeft de Rechtspraak
een website (rechtvoorjou.nl) waar voor kinderen toegankelijke informatie te vinden
is over juridische procedures. Ook is hier een video te vinden over hoe een kindgesprek
verloopt. Het is de bedoeling van de rechtspraak om volgend jaar voor elke locatie
een eigen video te maken van de gang van zaken rond het kindgesprek, zodat kinderen
zich daarop kunnen voorbereiden door de betreffende video te kijken. Ook lopen inmiddels
bij enkele gerechten pilots rond de ontvangst van kinderen door speciaal daarvoor
aangewezen medewerkers, zodat kinderen adequaat begeleid worden in het gebouw. Bij
een positieve evaluatie van deze pilots zullen mogelijk meer gerechten vergelijkbare
initiatieven invoeren.

Voor de ondersteuning van het kind tijdens procedures gezag- en omgang en kinderbeschermingsprocedures
heeft adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) op verzoek van de Staatssecretaris
van JenV verschillende typen steunfiguren in kaart gebracht. Hiermee wordt uitvoering
gegeven aan de motie van het lid Westerveld (Groenlinks-PvdA).32 Dit rapport biedt de Staatssecretaris van JenV hierbij aan uw Kamer aan.33 Het onderzoek geeft een overzicht van de behoeften aan ondersteuning die kinderen
hebben en beschikbare vormen van ondersteuning. Uit het onderzoek blijkt dat kinderen
behoefte kunnen hebben aan uiteenlopende vormen van ondersteuning. Geen enkele steunfiguur
kan in alle situaties in alle behoeften voorzien. AEF adviseert daarom een netwerkbenadering:
een goed functionerend geheel van ondersteuningsvormen, zodat voor ieder kind iets
beschikbaar is dat aansluit bij zijn of haar situatie. In de huidige praktijk mag
een kind overigens zich al bij het uitoefenen van het hoorrecht laten bijstaan door
een zelf uitgekozen persoon. In het wetsvoorstel wordt deze mogelijkheid bekrachtigd.
Ook kan de rechter binnen het huidige juridische kader een bijzonder curator benomen
die de minderjarige bijstaat.

Reactie op burgerbrief

Tot slot heeft de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid op 27 november jl. gevraagd
om een reactie op een door haar ontvangen burgerbrief over het recht op omgang tussen
ouder en kind tijdens een uithuisplaatsing. De brief bepleit het wettelijk vastleggen
van het recht op omgang tijdens een uithuisplaatsing en voor het zo spoedig mogelijk
instellen van een Staatscommissie Jeugdzorg.

In reactie hierop geeft de Staatssecretaris van JenV aan dat omgang na uithuisplaatsing
in het wetsvoorstel een prominente plek krijgt, bijvoorbeeld doordat de jeugdbeschermer
zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk binnen zes weken na de uithuisplaatsing een omgangsplan
moet opstellen. Indien dit niet lukt, zal de rechter beslissen. Ook ouders krijgen
in dat kader laagdrempelig toegang tot de rechter. Daarnaast streven wij ernaar om
begin 2026 een staatscommissie in te stellen die adviseert over de legitimiteit van
overheidsingrijpen in de jeugdzorg.

4.2. Reactie op onderzoek Meldpunt Jeugdbescherming Noord

Op 2 oktober 2025 verzocht de vaste commissie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
ons om een reactie te geven op het onderzoek «Niet gehoord en niet gezien» van het
Meldpunt Jeugdbescherming Noord (uw kenmerk: 2025Z18332).

Stand van zaken Jeugdbescherming Noord

Op 16 september 2025 heeft het Keurmerk Instituut (KMI) besloten dat Jeugdbescherming
Noord (JBN) aan de wettelijke vereisten voldoet om het certificaat terug te krijgen
voor het uitvoeren van jeugdbeschermingstaken. Dit certificaat was eerder geschorst
vanwege een aantal kritische punten op de onderdelen wachtlijsten, contact binnen
5 dagen en de risicotaxatie. JBN staat nog steeds onder verscherpt toezicht van de
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). In februari 2026 verwacht de IGJ dat JBN
de noodzakelijke verbeteringen heeft doorgevoerd.

Het KMI toetst op basis van andere kaders dan de IGJ. Het KMI toetst onder andere
of de interne procedures op orde zijn op basis van het normenkader jeugdbescherming
en jeugdreclassering, of er zicht is op veiligheid en of dossiers navolgbaar zijn.
Verder ziet het KMI toe op een goed werkend kwaliteitssysteem. De inspecties houden
zicht op de uitvoering van jeugdbescherming en -reclassering en de kwaliteit van zorg
in de praktijk en handhaven indien daartoe aanleiding is.

Kern van het onderzoek

Het rapport van het meldpunt JBN schetst een indringend beeld van de ervaringen van
de betrokken melders met JBN. Dit onderzoek is gebaseerd op gesprekken en casusbeschrijvingen
die voortkomen uit meldingen bij het Meldpunt JB Noord. Het beeld dat naar voren komt
uit het rapport is helaas niet nieuw. Veel constateringen komen overeen met de uitkomsten
van het inspectierapport34.

De belangrijkste conclusies van het rapport waren:

– Het functioneren van JBN als organisatie is onvoldoende. Het gaat dan om communicatie,
besluitvorming, de vele wisselingen van jeugdbeschermers (continuïteit), de cultuur
en het invullen van samenwerking met andere organisaties binnen het jeugdzorgsysteem.

– Ouders ervaren onvoldoende rechtsbescherming. Klachtenprocedures functioneren niet
en beslissingen van de rechter worden niet goed uitgevoerd. Ouders geven aan dat ze
niet goed gehoord worden, onveiligheid en dreiging ervaren en gebrek aan transparantie.

– De onderzoekers geven aan dat er geen goed systeem van toezicht is, dat er onvoldoende
checks and balances zijn in de keten en dat het KMI en de inspecties daar onvoldoende
op bijsturen.

– Tot slot benadrukken de onderzoekers de noodzaak om het jeugdzorgsysteem anders in
te richten waarbij er beter en tijdiger gehandhaafd moet worden in de keten. In de
rapportage wordt op meerdere plaatsen aangegeven dat het jeugdzorgsysteem een lerend
stelsel moet worden waarin de belangen van ouders en jeugdigen een centrale plek hebben
en jeugdbescherming dichter bij huis wordt georganiseerd. De governance van de jeugdbescherming
moet opnieuw worden ingericht en de rechtsbescherming van ouders en kinderen moet
worden versterkt.

Reactie op het onderzoek

De uitkomsten van het rapport van het meldpunt JBN laten onder andere zien dat veel
ouders zich niet gezien en gehoord voelen en dat het werk van JBN beter moet. Ook
laten zowel het inspectierapport van 25 september 2025 als het rapport van het meldpunt
zien hoe complex het is om in het versnipperde jeugdzorgsysteem oplossingen te vinden.
Voor deze oplossingen zijn het Rijk, de gemeenten en JBN gezamenlijk aan zet.

JBN heeft aangegeven hard te werken aan een herstel- en verbetertraject dat ertoe
moet leiden dat jeugdigen en gezinnen in alle gevallen de ondersteuning krijgen waar
zij recht op hebben. Het KMI heeft in september 2025 een certificaat verstrekt aan
JBN. JBN heeft meer jeugdbeschermers aangetrokken, voert de maatregelen weer voldoende
tijdig uit en de sturing is aantoonbaar effectiever. Door organisatorische problemen
is de uitvoering van de klachtenprocedure in het verleden niet altijd goed verlopen.
JBN heeft een brede uitnodiging gedaan aan cliënten om zich te melden en heeft geïnvesteerd
in capaciteit voor het voeren van oplossingsgerichte gesprekken. Zij voeren gesprekken
met de mensen die zich hebben gemeld om te kijken wat er in hun geval anders en beter
kan. Daarnaast geeft JBN aan ook de stem van ouders en kinderen beter te betrekken
bij de stappen die zij zet met het verbeterplan dat JBN heeft opgesteld op basis van
de constateringen van het inspectierapport. Daarover is JBN in gesprek met cliënten,
de inspecties, de cliëntenraad en ervaringsdeskundigen en hun input zal worden meegenomen
in het verbeteren van het herstelplan van JBN. JBN geeft tot slot aan dat de problemen
in de organisatie al meerdere jaren spelen en dat het tijd kost om duurzaam te herstellen.

De gemeenten in Drenthe en Groningen geven aan hard bezig te zijn met het ontwikkelen
van een passende aanpak waarmee jeugdigen wél de bescherming, begeleiding en hulp
gaan ontvangen die ze nodig hebben. Middels een stuurgroep sturen zij samen met JBN
op de voortgang en de stappen die worden gezet. De gemeenten financieren aanvullende
uitvoeringscapaciteit. Daarnaast wordt er door de gemeenten gewerkt aan maatregelen
om de beschikbaarheid van passende gespecialiseerde jeugdhulp voor jeugdigen te verbeteren.
Zij hebben afspraken gemaakt met een aantal systeem aanbieders dat zij hun ambulante
specialistische aanbod met voorrang inzetten voor de doelgroep van JBN. Ook werken
de gemeenten aan oplossingen voor de langere termijn die beproefd worden in de proeftuinen
Groningen/Drenthe in het kader van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

Een van de bevindingen in het rapport is dat klachtenprocedures onvoldoende functioneren
en dat ouders deze procedures veelal als zinloos ervaren «Het patroon is steeds hetzelfde:
de klacht wordt geregistreerd, er wordt begrip getoond, maar een inhoudelijke uitkomst
blijft uit (blz. 48).» Deze signalen herkennen wij. Daarom hebben wij in 2025 een
onderzoek uit laten voeren naar klachtbehandeling in het jeugdzorgdomein. Het rapport
«Onderzoek klachtbehandeling bij organisaties in het jeugdzorgdomein» is bij brief
van 17 december 202535 aan uw Kamer toegezonden. De komende periode gaan we de aanbevelingen die daarin
zijn gedaan nader bestuderen en bespreken met betrokken organisaties. In het voorjaar
van 2026 informeren we uw Kamer via de reguliere jeugdzorgbrief over de voortgang
van de te zetten stappen.

Een andere bevinding uit het rapport is dat rechterlijke uitspraken niet altijd worden
opgevolgd. Uit het rapport komt het beeld naar voren dat ouders zich aan de ene kant
erkend voelen wanneer een rechter hun klachten serieus neemt, maar tegelijkertijd
ervaren dat deze erkenning niet leidt tot verandering. De rechtspraak herkent het
beeld dat uitspraken niet altijd worden opgevolgd en geeft aan dat verschillende factoren
hieraan bijdragen, bijvoorbeeld wachttijden voor een vaste jeugdbeschermer en het
tekort aan jeugdhulp. In het debat van 4 december jl. over de inspectierapporten Kwetsbare kinderen, kwetsbaar stelsel en Als zelfs overheidsingrijpen kinderen geen bescherming biedt is de motie van de leden van der Plas (BBB) en Coenradie (JA21) aangenomen, waarin
de regering wordt verzocht om in de gesprekken over de verbetering van het stelsel
de kinderrechter goed te betrekken.36 Wij zeggen uw Kamer hierbij toe dat wij bij de gesprekken over de verbetering van
het stelsel, de kinderrechter nauw zullen betrekken. Wij verwijzen u graag naar de
passage over de veranderstrategie van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.
In de veranderstrategie wordt uiteengezet op welke manier we de komende jaren het
jeugdzorgstelsel gaan verbeteren.

Ons streven is de acties die voortvloeien uit de reactie op de hiervoor genoemde rapporten
en de acties die uit de veranderstrategie voortkomen in het voorjaar van 2026 samen
te nemen. Op deze manier blijft de inzet richting jeugdbescherming op korte en lange
termijn overzichtelijk.

Daarnaast verwijst de Staatssecretaris van JenV uw Kamer graag naar de passage rechtsbescherming
onder 3.1, waarin onder andere wordt ingegaan op de voortgang van het wetsvoorstel
rechtsbescherming in de jeugdbescherming, de initiatieven op het gebied van feitenonderzoek
en het verbeteren van de kwaliteit van de besluitvorming.

Tot slot

Er zijn stevige keuzes nodig om te zorgen dat het gebruik van jeugdzorg in Nederland
vermindert en mede daarmee dat jeugdzorg beschikbaar is voor de kinderen en gezinnen
in de meest kwetsbare situaties. Het is van groot belang dat we het jeugdzorgstelsel
houdbaar maken voor de toekomst. Het verbeteren van hulp en bescherming aan gezinnen
en huishoudens die in een onveilige situatie verkeren blijft daarbij een onverminderd
grote uitdaging. De overheden, Rijk en gemeenten, hebben hier hun verantwoordelijkheid
te nemen. Het is aan het nieuwe kabinet om hier uitwerking aan te geven samen met
de VNG. Gelijktijdig is dit een opgave voor alle partijen die werkzaam zijn in de
jeugdzorg en een opdracht aan de samenleving als geheel. Alleen samen kunnen we de
opvoed- en opgroeiomgeving van kinderen verbeteren, zodat zij gezond, weerbaar en
veilig kunnen opgroeien en om leren gaan met uitdagingen in het leven.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, J.Z.C.M. Tielen

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, A.C.L. Rutte

Bijlage 1 – Overige onderwerpen

Nationale Jeugdstrategie

Op 17 mei 2024 heeft het kabinet toegezegd samen met jongeren te werken aan een Nationale
Jeugdstrategie37, om zo te borgen dat jongeren betekenisvolle inspraak krijgen in beleid op thema’s
die hun leven raken. De Nationale Jeugdraad (NJR) heeft, als eerste stap in het ontwikkelen
van deze strategie, tussen september 2024 en september 2025, met financiering van
het Ministerie van VWS, het grootste jongerenparticipatietraject in Nederland tot
nu toe georganiseerd. Via gewogen loting is een jongerenregiegroep samengesteld die
representatief is voor de jongeren in Nederland, divers naar leeftijd, gender, opleiding,
regionale spreiding en migratieachtergrond.

Deze jongerenregiegroep heeft de thema’s voor de Nationale Jeugdstrategie vastgesteld,
waarna jongeren uit zowel Europees als Caribisch Nederland hun visie daarop hebben
kunnen geven. In totaal hebben ruim 12.000 jongeren input geleverd. Op basis hiervan
is op 4 september 2025 het Ontwerp voor de Nationale Jeugdstrategie38 gepresenteerd. Het kabinet spreekt grote waardering uit voor alle jongeren die aan
dit traject hebben bijgedragen.

Op 13 oktober 2025 hebben de Minister van OCW en de Staatssecretarissen van VWS, OCW
en SZW de NJR, de SER, het NJi en een deel van de jongerenregiegroep ontvangen in
het Catshuis. Tijdens deze bijeenkomst is toegezegd dat het kabinet passende opvolging
zal geven aan het Ontwerp voor de Nationale Jeugdstrategie door de komende maanden
te werken aan een jeugdconvenant. In dit convenant legt het kabinet vast, hoe opvolging
wordt gegeven aan het Ontwerp en in het bijzonder op welke wijze betekenisvolle jongerenparticipatie
structureel geborgd en gemonitord wordt. Ontwikkeling van het convenant gebeurt in
cocreatie met jongeren en sociale partners. De Kamer wordt voor de zomer van 2026
geïnformeerd over de voortgang.

Reactie op rapport 'Verlangen 5 – Sterke Partnerrelaties: Versterk liefdevolle en
veilige partnerrelaties in Nederland»

Zoals u heeft verzocht in uw brief van 4 december jl. van de vaste commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), ontvangt u een reactie op het rapport «Verlangen 5
– Sterke Partnerrelaties: Versterk liefdevolle en veilige partnerrelaties in Nederland».39

Het rapport «Verlangen 5 – Sterke Partnerrelaties: Versterk liefdevolle en veilige
partnerrelaties in Nederland» vraagt breed aandacht voor het opbouwen van gezonde
relaties, het goed verloop van eventuele scheiding en het voorkomen van geweld in
relaties. We zijn de opstellers van het rapport erkentelijk voor de inzichten. Het
rapport raakt aan meerdere beleidsterreinen.

In de brief over complexe scheidingen van 3 oktober jl. is uw Kamer geïnformeerd over
de stappen die het kabinet zet op complexe scheidingen en hoe we samen met betrokken
partners werken aan de ondersteuning aan gezinnen.40 Daarbij wordt onder meer ingezet op het verspreiden en ontsluiten van goede voorbeelden
bij gemeenten. Verder is er in het handelingskader, dat op dit moment ontwikkelt wordt
in het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming aandacht voor complexe scheidingen.
Een scheiding kan ingrijpende gevolgen hebben voor kinderen. Wanneer ouders uit elkaar
gaan is het belangrijk dat zij dit op een goede manier doen. Ouders zijn daarbij in
de eerste plaats zelf primair verantwoordelijk voor een goed verloop van de scheiding.
Wanneer het ouders niet lukt om hier zelf op een goede manier uit te komen, kan bij
een complexe scheiding ondersteuning nodig zijn.

Daarnaast is op 18 december jl. de voortgangsbrief aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
aan uw Kamer verzonden, waarin het kabinet uiteenzet hoe wordt gewerkt aan het versterken
van de aanpak op huiselijk geweld en kindermishandeling, en de aanpak van geweld tegen
vrouwen /femicide.41

Rapport Gezinshuizen

Bij deze brief ontvangt u het rapport «Gezinshuizen in Nederland, cijfers in 2025»
en de bijbehorende «Factsheet gezinshuizen» met cijfers over het aantal gezinshuizen
in Nederland. Het onderzoek van Significant Public in opdracht van het Ministerie
van VWS betreft een uitvraag onder zelfstandige gezinshuizen en een uitvraag bij zorgaanbieders
met gezinshuizen waarvan de gezinshuisouders in loondienst zijn bij deze aanbieder.
Het doel van het onderzoek was om inzicht te verkrijgen in het aantal gezinshuizen
in Nederland, de landelijke spreiding, het aantal kinderen dat in een gezinshuis verblijft
en een aantal specifieke kenmerken van de gezinshuizen. De resultaten van dit onderzoek
treft u aan in het rapport en in de bijgevoegde factsheet. We zien in de cijfers dat
het aantal gezinshuizen in Nederland sinds 2020 licht is gestegen; van 979 gezinshuizen
in 2020 tot 1052 gezinshuizen in 2025.

Bijlage 2 – Afdoening moties en toezeggingen

Diverse moties en toezeggingen inzake pleegzorg

Verzoek van het lid Struijs om delen samenvatting inspectierapporten

Tijdens het debat van 4 december 2025 over de inspectierapporten Kwetsbare kinderen, kwetsbaar stelsel en Als zelfs overheidsingrijpen kinderen geen bescherming biedt heeft de Staatssecretaris van VWS toegezegd om schriftelijk terug te komen op het
verzoek van dhr. Struijs om een geanonimiseerde samenvatting van de rapporten van
individuele medewerkers met de Kamer te delen.

De IGJ mag over het onderzoek naar individuele medewerkers geen informatie delen en
ook geen rapport of samenvatting openbaar maken, omdat zij is gebonden aan het afgeleide
medisch beroepsgeheim. Onderzoeken naar individuele medewerkers zijn dan ook uitgezonderd
van openbaarmaking. De IGJ kan wel bekendmaken dat aan een aantal medewerkers is gevraagd
een verbeterplan in te dienen. Ook is er één tuchtklacht ingediend.

Motie van het lid Van der Werf (D66) over op korte termijn de aanbevelingen van de
inspecties uitvoeren42

Deze motie is afgedaan in de brief die uw Kamer heeft ontvangen voorafgaand aan het
debat van 4 december 2025 over de inspectierapporten Kwetsbare kinderen, kwetsbaar stelsel en Als zelfs overheidsingrijpen kinderen geen bescherming biedt43.

Motie van de leden Coenradie (JA21), Straatman (CDA) en El Abassi (DENK) over een
breed plan van aanpak rondom de arbeidsmarktproblematiek in de pleegzorg44

De motie roept op om te komen met een breed plan van aanpak voor de arbeidsmarktproblematiek
in de pleegzorg. Graag wil ik aangeven dat het aanpakken van de personeelskrapte prioriteit
heeft. Er is al een specifieke arbeidsmarkt aanpak zorg- en welzijn breed (inclusief
de jeugdzorg) geïnitieerd, gericht op behoud van personeel en verminderen van de uitstroom
van personeel. Het doel is ervoor te zorgen dat er o.a. voldoende ruimte is voor het
behoud van medewerkers en voor leren en ontwikkelen, zodat de sector zorg en welzijn
een fijne sector is om in te (blijven) werken. VWS heeft hierbij een stimulerende
en faciliterende rol. Aanvullend hierop geeft VWS en JenV samen met JZNL en sociale
partners uitvoering aan concrete projecten gericht op het aanpakken van de arbeidsmarkproblematiek
in de jeugdzorg. Deze aanpak heeft geresulteerd in goede voorbeelden en handreikingen
op thema’s als hoe bouw je een aantrekkelijke organisatie en inwerken en behoud van
personeel. Deze inzichten worden breed gedeeld in de jeugdzorg sector en diverse jeugdhulporganisaties
zijn betrokken. Ter uitvoering van de motie zullen we in overleg met Jeugdzorg Nederland
en sociale partners kijken naar de toepassing van deze inzichten bij een pleegzorg
aanbieder.

Waar het gaat om verzuim en behoud steunt VWS het Preventieplan zorg en welzijn, een
initiatief van PGGM, Stichting IZZ en FWG Progressional People om verzuim en verloop
in de sector omlaag te brengen. Voor deze aanpak zijn data over verzuim, verloop en
werkbeleving gecombineerd met de praktijkervaringen van ruim 700 zorgprofessionals
en teamleiders. Hiermee is onderzocht wat de belangrijkste oorzaken van verloop en
verzuim zijn én wat bewezen effectieve oplossingen zijn. Vervolgens is een handelingsperspectief
voor instellingen en de sector beschreven. De aanpak is beschreven in een rapport
en wordt nu zo breed mogelijk verspreid in de sector, onder andere via presentaties
bij koepelorganisaties en door het organiseren van regionale bijeenkomsten voor (jeugd)zorgaanbieders.

Toezegging aan het lid El Abassi (DENK) om terug te komen op de uitvoering van de
motie een onafhankelijk controlemechanisme in te stellen om toezicht te houden op
de beslissingen en werkwijzen van pleegzorgorganisaties en jeugdbescherming45

In de Voortgangsbrief verbetermaatregelen na gebeurtenissen pleeggezin Vlaardingen
van 17 juni 202546 is reeds aangekondigd dat het onafhankelijk toezicht via de IGJ en IJenV verloopt.
Daarom wordt geen nieuw controlemechanisme ingesteld. Onderdeel van de motie was ervoor
zorgen dat pleegkinderen een-op-een gesproken worden, zonder aanwezigheid van de pleegouder.
Dit is ook onderdeel van het toetsingskader van de inspecties. De inspecties constateren
dat het contact met pleegkinderen betekenisvol moet worden ingevuld. In de actualisatie
van de richtlijn Pleegzorg wordt dit meegenomen. Met de gecertificeerde instellingen
is afgesproken dat ook zij een landelijke richtlijn opstellen om een-op-een contact
goed te borgen.

Toezegging aan het lid Ceder (CU) inzake de besteding van middelen voor pleegzorg47

Deze toezegging is reeds afgedaan met een eerdere voortgangsbrief Jeugd48, maar stond per abuis nog geregistreerd als openstaand.

Uitvoering motie Van der Plas (BBB) over Blijvend inzetten op versterken van uitvoeringspraktijk
in samenwerken met informele steunfiguren zoals JIM49

Het bij hulpverlening actief betrekken van informele steun(figuren) uit het netwerk
van jongeren is essentieel in het kader van het versterken van het gewone leven, opgroeien
en het normaliseren. Een belangrijke opgave derhalve, zeker ook voor de professionals,
zorgaanbieders en de gemeenten. Er is al een mooie beweging gaande, maar er zijn zeker
nog kansen om het potentieel van informele steunfiguren (uit het eigen netwerk) beter
te benutten en meer actief aan te bieden aan jongeren en gezinnen, ook als er sprake
is van een jeugdbeschermingsmaatregel. Het versterken van de uitvoeringspraktijk met
betrekking tot de samenwerking van professionals met informele steun(figuren) maakt
daarom onderdeel uit van de Hervormingsagenda. Er wordt o.a. ingezet op vakbekwaamheid
van professionals om samen te werken met informele steun(figuren) en verder het creëren
van de juiste randvoorwaarden voor professionals vanuit werkgevers en/of opdrachtgevers.
Ook ondersteunen we de landelijke JIM-pact50. Ondertussen zijn er al bijna 3000 professionals opgeleid in de JIM-aanpak en zijn
er diverse jeugdhulporganisatie door het hele land aangesloten bij de JIM-Pact. Daarnaast
is het samenwerken met informele steun een leerlijn van de woensdag 10 december jl.
gelanceerde gezamenlijke leeragenda Kwaliteit en blijvend leren in de jeugdhulp (www.kbl.nl). Met deze reactie beschouw ik motie 1136 van de leden Van der Plas en Coenradie
als afgedaan.

Motie van het lid Crijns (PVV) over de rol van de NZa bij fusies van jeugdzorginstellingen51

Op 26 maart jl. verzocht Tweede Kamerlid Crijns de regering per motie te verkennen
of fusies van jeugdzorginstellingen alleen kunnen plaatsvinden na goedkeuring door
de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) via een jeugdhulpspecifieke concentratietoets.
Naar aanleiding daarvan zijn gesprekken gevoerd met onder meer de NZa, de Jeugdautoriteit
(JA) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Uit deze gesprekken blijkt
dat deze organisaties het signaal niet breed herkennen dat fusies zouden leiden tot
verdere versnippering, bestuurlijke instabiliteit of onzekere zorgsituaties voor kwetsbare
jongeren. Daarom kies ik ervoor om geen jeugdhulpspecifieke concentratietoets in te
voeren. Wel ga ik verkennen of de NZa inzicht in het fenomeen fusies kan meenemen
in het stelselonderzoek dat zij uitvoeren. Hiermee beschouw ik de motie als afgedaan.

Uitvoering motie Joseph (BBB) over ABA-behandelingen52

De motie van het lid Joseph verzoekt de regering onder andere om samen met het veld,
de IGJ, gemeenten, relevante cliëntenorganisaties en ervaringsdeskundigen, in gesprek
te gaan over de mogelijkheid om een landelijk toezicht- en registratiekader te ontwikkelen
waarmee het aanbieden en/of vergoeden van Applied Behavior Analysis (ABA)-behandelingen
die intensiever zijn dan één uur per week effectief kan worden uitgesloten.

Vanuit het Ministerie van VWS is gesproken met de Nederlandse Vereniging voor Autisme
(NVA), stichting Leerlingen Belang Voortgezet Speciaal Onderwijs (LBVSO), Balans (landelijke
belangenvereniging van ouders van kinderen met ontwikkelingsproblemen, waaronder kinderen
met autisme en ADHD), Mama Vita (netwerk van moeders van kinderen met autisme), de
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), verschillende professionals die werkzaam
zijn in de zorg voor kinderen met autisme, de IGJ en de VNG.

Ik begrijp de zorgen over ABA-behandelingen, deze zijn ook in de gesprekken naar voren
gekomen. Er zijn schrijnende verhalen van ervaringsdeskundigen die nare ervaringen
hebben gehad met ABA. Het raakt mij dat jongeren dergelijke ervaringen hebben. Behandeling
of begeleiding dient bij te dragen aan hun welzijn en ontwikkeling en mag nooit schadelijk
zijn. Tegelijkertijd bereiken mij ook geluiden over verharding in de discussie rondom
ABA. Met name professionals gaven aan zich onveilig of zelfs bedreigd te voelen, en
zijn daardoor soms huiverig om deel te nemen aan het debat. Dat komt noch de kwaliteit
van zorg, noch de ontwikkeling van kennis ten goede. Ik vind het van belang dat meningsverschillen
over een behandeling binnen de grenzen van een open en constructief debat gevoerd
kunnen worden en kennisontwikkeling hierdoor niet belemmerd wordt.

Over de effecten van ABA bestaan verschillende perspectieven. Enerzijds geven de LBVSO
en NVA aan dat zij ABA als schadelijk ervaren met negatieve gevolgen voor cliënten.
Dit is voor hen een reden om te pleiten voor een verbod op ABA en beiden zijn voorstander
van de uitvoering van de motie. Door andere ervaringsdeskundige partijen is benoemd
dat er ook ouders en kinderen met autisme zijn die positieve ervaringen rapporteren
met ABA-behandelingen of sterk afgeleide vormen daarvan. Zij geven aan dat er grote
variatie bestaat tussen kinderen met autisme en eventuele andere aandoeningen. Afhankelijk
van de zorgvraag kunnen verschillende behandelmethodes passend zijn. Hierover bestaat
nog te weinig kennis en door deze partijen is aangegeven dat vooral meer onderzoek
noodzakelijk is. Ook hebben zij benadrukt dat voor hen de gekozen behandelmethodiek
alleen niet doorslaggevend is, maar dat zij vooral de kwaliteit van zorg als bepalend
zien. Deze moet voldoende geborgd zijn om potentieel schadelijke effecten te voorkomen.

Uit de gevoerde gesprekken komt ook naar voren dat er niet één specifieke ABA-behandeling
te definiëren is. Het rapport van het NJi geeft dat ook aan. Op basis van de theorie
over toegepaste gedragsanalyse zijn verschillende methoden ontstaan. De onderliggende
principes worden gebruikt in een groot scala aan behandelingen en zijn gedeeltelijk
ook onderdeel van opvoeding53. Dit maakt het bijzonder moeilijk om voor het te ontwikkelingen registratie en toezichtskader
helder te definiëren welke behandelmethoden en aanbieders geregistreerd moeten worden.

In gesprek met de IGJ kwam naar voren dat haar toezicht zich richt op de kwaliteit
en veiligheid van de geleverde zorg en is gericht op de uitkomsten van een behandeling
en de effecten van die behandeling op een kind. Binnen haar toezicht kan de IGJ optreden
wanneer sprake is van risico’s voor de kwaliteit en veiligheid van zorg of welzijn
van het kind. De IGJ houdt geen toezicht op de keuze voor specifieke behandelvormen
en geeft aan dat het aan professionals is om een goede afweging te maken welke behandeling
het meest passend is voor een kind. Toezicht op het een kader zoals voorgesteld in
de motie, richt zich op het controleren van het zich voordoen van ABA behandelingen
van meer dan één uur in de week, en niet op de uitkomsten ervan in relatie tot kwaliteit
en veiligheid van zorg. De IGJ ziet daarom geen rol voor zichzelf bij het toezicht
houden op een dergelijk kader. Bovendien ziet de IGJ het als risico dat aanbieders
die ABA-behandelingen van meer dan één uur aanbieden, deze behandelingen mogelijk
anders zullen noemen of vormgeven, waardoor niet alle aanbieders geregistreerd worden
en het registratiekader zijn doel voorbijschiet.

Tenslotte kwam in de gesprekken naar voren dat een dergelijk kader leidt tot een aanzienlijke
toename van administratieve lasten voor zorgaanbieders en gemeenten. Zorgaanbieders
zouden per cliënt moeten registreren of de inzet van ABA-behandelingen meer dan één
uur per week bedraagt en zich als zodanig moeten registreren bij een daartoe nog aan
te wijzen organisatie die dit periodiek controleert. De gemeenten moeten vervolgens
periodiek inzicht krijgen in deze informatie met als doel dat zij kunnen besluiten
deze zorg niet meer in te kopen.

Op basis van de gesprekken waar de motie om verzoekt, concludeer ik dat het ontwikkelen
van het gevraagde landelijk toezicht- en registratiekader in de praktijk niet uitvoerbaar
en uiteindelijk handhaafbaar is. Dit neemt niet weg dat ik het bijzonder belangrijk
vindt dat professionals heel serieus kijken naar de kwaliteit van behandelingen bij
jongeren met autisme waaronder ABA behandelingen. Het is noodzakelijk dat er voldoende
aandacht is voor dit onderwerp en dat de kwaliteit van zorg goed geborgd wordt. Daarom
ben ik blij met de richtlijn van de NVvP. Het is een waardevolle ontwikkeling omdat
het toont dat professionals de noodzaak zien van kwalitatief goede zorg voor jongeren
met autisme, zich bewust zijn van mogelijke kwetsbare kanten van ABA en dit hebben
vertaald in een richtlijn voor professionals. Ik ga ervanuit dat professionals gaan
handelen conform de richtlijn van de NVvP. De motie vraagt ook gemeenten actief te
wijzen op deze richtlijn. Vanuit het ministerie is daarover zowel met de VNG als met
de NVvP gesproken. De VNG heeft toegezegd de richtlijn via haar nieuwsbrief onder
de aandacht van gemeenten te brengen. De NVvP heeft de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie
(KJP) gevraagd aandacht te besteden aan de richtlijn in de nieuwsbrief van de afdeling.
De IGJ heeft aangegeven dat zij de nieuwe NVvP richtlijn meeneemt in haar toezicht.

Diverse moties inzake mentale gezondheid online

In juni is de richtlijn gezond schermgebruik54 met uw Kamer gedeeld. Met de richtlijn wordt een belangrijke stap gezet om gezond
scherm- en sociale media gebruik door kinderen te stimuleren en te ondersteunen en
kinderen digitaal weerbaarder te maken en mentaal gezond te houden. Het is nu belangrijk
dat de richtlijn goed bekend is en wordt gemaakt bij opvoeders en professionals, opdat
de adviezen en handvatten in de richtlijn ook daadwerkelijk worden gebruikt. Een recente
meting van het Media Minds ouderpanel laat zien dat 40% van de opvoeders op dit moment
bekend is met de richtlijn en dat 73% daarvan deze ervaart als nuttig.

VWS werkt samen met o.a. de onderzoekers van de richtlijn, het NJI, Trimbos Instituut
en Netwerk Mediawijsheid aan een implementatieplan, met als doel eenduidige communicatie
naar opvoeders en (opvoed)professionals over gezond schermgebruik en het vergroten
van bekendheid van de richtlijn. Het implementatieplan zal waar mogelijk bestaande
kanalen en tools benutten. Denk daarbij aan de jeugdgezondheidszorg (jgz), kinderopvang
en onderwijs middels de MediaDiamant en de toolbox Mediaopvoeding. Hiernaast zal in
het plan aandacht zijn voor diversiteit van de communicatiematerialen. Ten behoeve
van het implementatieplan voert VWS ook gesprekken met het jongerenpanel mentale gezondheid,
wetenschappers, GGD’en en betrokken departementen zoals het Ministerie van BZK, OCW
en SZW. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van het lid Ceder (CU)55 om het socialemediagebruik van minderjarigen voornamelijk als gezondheidsvraagstuk
te benaderen en daarin samen te werken met andere departementen. De 20-20-2 regel56 is één van de adviezen in de richtlijn. Dit advies is verwerkt in veel van de opvoedtools,
zoals MediaDiamant. Hier wordt aandacht besteed aan balans tussen scherm- en schermvrije
activiteiten. Niet alleen in het kader van mentale gezondheid, maar ook voor fysieke
en ooggezondheid. Hiermee wordt ook de motie van lid Tielen (VVD) afgedaan om in gesprek
te gaan met jgz-professionals en oogartsen met als doel om de 20-20-2 regel beter
onder de aandacht te brengen57. U wordt nader geïnformeerd over de opvolging van het implementatieplan via de voortgangrapportages
van de samenhangende preventiestrategie58.

In september is het Ministerie van BZK de publiekscampagne «Blijf in beeld» gestart
met praktische tips en informatie om het online leven van kinderen veiliger te maken.
Op de bijbehorende website, Jouw kind online59, is de richtlijn gezond schermgebruik verwerkt en meegenomen.

In december is in opdracht van VWS reeds de vernieuwde versie van de MediaDiamant60 van Netwerk Mediawijsheid gelanceerd. Deze bekende en veelgebruikte tool voor opvoeders
en professionals helpt hen te ondersteunen bij (het gesprek over) mediaopvoeding.
In de vernieuwde versie is de richtlijn verwerkt. Deze is beschikbaar in 9 talen,
waaronder Engels, Turks, Arabisch, Papiaments en Oekraïens.

Overige moties Rechtsbescherming

Motie van het lid Ceder (CU) c.s.61

In deze motie wordt de regering onder meer verzocht te onderzoeken in hoeverre de
bestaande mogelijkheden voor bestuurdersaansprakelijkheid beter onder de aandacht
kunnen worden gebracht bij slachtoffers.

Iedereen die te maken heeft met jeugdzorg kan voor vragen, advies of ondersteuning
terecht bij een vertrouwenspersoon, zoals Jeugdstem. Jeugdstem kan ondersteunen bij
het zetten van vervolgstappen, bijvoorbeeld bij het indienen van een klacht. In deze
communicatie nemen zij ook de mogelijkheden voor bestuurdersaansprakelijkheid mee.
Jeugdstem draagt bij aan de bekendheid van de procedure door de cliënt erop te wijzen
de mogelijkheden te bespreken met een advocaat vanwege de complexe juridische aard.
Gezien de complexiteit van de trajecten, ziet de Staatssecretaris van JenV op dit
moment geen aanleiding om deze mogelijkheid verder onder de aandacht te brengen van
de slachtoffers.

Motie van het lid Bruyning (NSC) c.s.62

In deze motie wordt de regering verzocht te bevorderen dat de meldbriefprocedure niet
langer wordt gebruikt.

Deze motie is uitgevoerd. De meldbriefprocedure is afgeschaft. Daarnaast heeft de
rechtspraak middelen ontvangen om standaard ouders en kinderen te horen bij verzoeken
tot ondertoezichtstelling en machtiging uithuisplaatsing.63

Motie van het lid Westerveld (GL-PvdA)64

In deze motie wordt de regering verzocht te waarborgen dat rechtzoekenden die worden
uitgenodigd voor een jeugdbeschermingstafel (hierna: JBT) er expliciet op worden gewezen
dat zij een zelfgekozen advocaat mogen meenemen.

Om inzicht te krijgen in de huidige informatievoorziening is een uitvraag gedaan bij
alle JBT’s. Daarbij is expliciet gewezen op de inhoud van de motie en op de mogelijkheid
om met behulp van de tijdelijke RATZ-regeling gebruik te maken van gesubsidieerde
rechtsbijstand.

Uit deze inventarisatie blijkt dat JBT’s in hun uitnodigingen aan ouders vermelden
dat zij een vertrouwenspersoon mogen meenemen, waaronder ook een advocaat kan vallen.
Gezien het decentrale stelsel hebben gemeenten beleidsvrijheid om de werkwijze van
JBT’s nader vorm te geven.

Vanuit de Rijksoverheid wordt aanvullend voorlichtingsmateriaal ontwikkeld over rechtsbescherming
op het snijvlak van vrijwillige en gedwongen hulp. Daarin wordt expliciet aandacht
besteed aan de mogelijkheid van ondersteuning door een advocaat.