Brief regering : Stand van zaken internationale inzet voor verantwoorde kunstmatige intelligentie in het militaire domein

Nr. 71
BRIEF VAN DE MINISTERS VAN DEFENSIE EN VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 15 december 2025

Op 4 december 2024 heeft uw Kamer een motie van het lid Olger van Dijk (NSC) aangenomen1. In deze motie wordt de regering verzocht om «een voortrekkersrol te blijven vervullen
in de internationale dialoog over kunstmatige intelligentie in het militaire domein
en zo mogelijk tot internationale normering te komen». Deze motie onderstreept de
urgentie van een proactieve Nederlandse inzet op verantwoorde AI in een geopolitiek
landschap waarin technologie steeds meer macht bepaalt. In deze brief informeren we
uw Kamer over welke inspanningen Nederland heeft gedaan om aan deze motie invulling
te geven en blikken wij vooruit op 2026.

Nederlandse positie ten aanzien van AI in het militaire domein

Het kabinet erkent dat kunstmatige intelligentie (AI) een steeds grotere rol speelt
in oorlogsvoering. AI kan onder andere worden ingezet voor het verwerken van inlichtingen,
ondersteunen van militaire besluitvorming en optimaliseren van materiele instandhouding.
In een tijd waarin grootmachten zoals de Verenigde Staten en China aanzienlijk investeren
in militaire AI, is het van strategisch belang dat Nederland niet achter blijft in
de strategische competitie om AI-capaciteiten. Daarom investeert Defensie de komende
jaren in de toepassing en randvoorwaarden van AI-technologie2.

De introductie van AI in het militaire domein roept tegelijkertijd belangrijke vragen
op. Bijvoorbeeld over proliferatie, het waarborgen van menselijk oordeelsvermogen
en naleving van het humanitair oorlogsrecht. Deze vraagstukken raken direct aan de
kern van internationale vrede en veiligheid en vragen om een Nederlandse positie in
multilaterale fora. Om deze reden is Nederland op verzoek van de Kamer3 een internationale dialoog gestart over de kansen en risico’s van AI in het militaire
domein. Met de eerste Responsible AI in the Military Domain (REAIM) Summit in het voorjaar van 2023 heeft Nederland het thema verantwoorde AI
in het militaire domein voor het eerst op de internationale agenda gezet4.

Kunstmatige intelligentie beweegt zich in de geopolitieke realiteit en de complexiteit
van internationale samenwerking. Uiteenlopende geopolitieke belangen beperken het
perspectief op internationale normstelling. Ook maken het dual-use karakter van AI-technologie en de snelheid waarmee nieuwe toepassingen zich ontwikkelen
internationale regulering complex. Nederland brengt verschillende stakeholders bijeen
rond de kansen en risico’s van AI om kennis uit te wisselen en samen kaders te vormen,
met kennisdeling en gezamenlijk kadervorming. Dit vergroot het vertrouwen, maakt samenwerking
mogelijk en versterkt de positie van Nederland en Europa in een wereld waarin technologische
ontwikkelingen onze veiligheid en strategische positie steeds meer bepalen.

In het vervolg van deze brief staan wij achtereenvolgens stil bij de resultaten van
de REAIM Summits, de Global Commission for REAIM (GC REAIM), de VN resolutie die Nederland over dit onderwerp heeft ingediend samen
met Zuid-Korea, de Group of Governmental Experts on Lethal Autonomous Weapons Systems (GGE LAWS) en overige initiatieven.

REAIM Summit en REAIM regionale consultaties

In september 2024 heeft de eerste REAIM Summit, georganiseerd in Den Haag, een vervolg
gekregen in Seoul. Nederland trad hierbij op als co-host van gastland Zuid-Korea.
Tijdens de tweede REAIM Summit is de Blueprint for Action ondertekend door 61 landen. Het document richt zich op principes als uitlegbaarheid,
traceerbaarheid en betrouwbaarheid, het belang van menselijke betrokkenheid bij de
inzet van autonome functies en de rol van data governance voor verantwoorde AI. Met
dit niet-bindende uitkomstdocument is een volgende stap gezet om te komen tot internationaal
kaderstelling

De derde REAIM Summit zal op 4 en 5 februari 2026 plaatsvinden in A Coruña, Spanje.
Nederland heeft Spanje aangeboden hierbij te ondersteunen door relevante stakeholders
te mobiliseren, inhoudelijke sessies te organiseren en bij te dragen aan het tot stand
komen van een breed gedragen slotverklaring. Nederland maakt gebruik van de expertise
die het op het gebied van verantwoorde (militaire) AI heeft opgebouwd – en waar Defensie
de komende jaren in blijft investeren. Hierbij valt te denken aan de uitbreiding van
het Data Science Center of Excellence (DSCE) van de Nederlandse Defensieacademie en
verschillende onderzoekstrajecten. Zo neemt de faculteit militaire wetenschappen (FMW)
deel aan twee internationale onderzoeksprojecten aangaande de toepassing van internationaal
recht op militair gebruik van AI tijdens gewapend conflict, en wordt er vanuit het
ELSA Lab Defense onderzoek gedaan naar menselijke controle en aansprakelijkheid omtrent militaire AI.5 De coördinerende rol die Nederland speelt stelt ons in staat om zowel diplomatiek
als strategisch onze invloed te vergroten.

In aanloop naar de volgende REAIM Summit heeft Spanje regionale consultaties georganiseerd
om betrokkenheid bij REAIM in verschillende regio’s van de wereld te stimuleren. Namens
Nederland nemen zowel het Ministerie van Buitenlandse Zaken als Defensie deel. Eerder
dit jaar vonden consultaties plaats in Genève (regio Europa en Noord-Amerika), Islamabad
(regio Azië) en Nairobi (regio Afrika). De komende periode volgen mogelijk nog consultaties
in Latijns-Amerika en in Spanje.

GC REAIM

Als onderdeel van REAIM lanceerde de Minister van Buitenlandse Zaken in 2023 de Global Commission for REAIM (GC REAIM). De commissie bestaat uit onafhankelijke internationale commissieleden
en experts. In een periode van twee jaar heeft de commissie toegewerkt naar een strategisch
rapport met aanbevelingen voor staten, militaire strijdkrachten en de AI-industrie
over hoe om te gaan met AI in het militaire domein.

Op 23 september 2025 is het rapport6 gepubliceerd en door Minister-President Schoof aangeboden aan de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties. De komende maanden worden de aanbevelingen van het rapport
met verschillende landen besproken. Defensie onderzoekt parallel hieraan implementatie
van de aanbevelingen die in het rapport zijn gedaan voor specifiek militaire organisaties.

AIMD-resolutie

In 2024 heeft Nederland, samen met Zuid-Korea, in de Verenigde Naties het initiatief
genomen een resolutie in te dienen in de Eerste Commissie van de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties getiteld «Artificial Intelligence in the Military Domain and its implications for international
peace and security» (AIMD). De resolutie werd met grote meerderheid aangenomen.

Met deze eerste VN-resolutie over dit thema is de dialoog over militaire AI in de
Algemene Vergadering op gang gebracht. De resolutie bevestigt dat het internationaal
recht, inclusief het humanitair oorlogsrecht en mensenrechten, van toepassing is op
de volledige levenscyclus van AI-toepassingen in het militaire domein. Tevens werd
de Secretaris-Generaal van de VN verzocht een rapport op te stellen met daarin de
standpunten van lidstaten en andere stakeholders over de kansen en risico’s en mogelijke
vervolgstappen. Dit SG-rapport is op 5 juni 2025 gepubliceerd7.

Dit jaar hebben Nederland en Zuid-Korea een vervolgresolutie ingediend, die oproept
tot drie dagen informele dialoog in 2026 in Genève. Deze sessies hebben tot doel om
met lidstaten en experts de bevindingen van het SG-rapport te verdiepen en gezamenlijk
richting te bepalen voor de vervolgstappen in het VN-traject. Deze tweede resolutie
is aangenomen met een grote meerderheid, wat een ruim mandaat biedt om binnen de VN
verdere stappen te zetten op dit thema.

GGE LAWS

In 2016 is binnen de Convention on Certain Conventional Weapons (CCW) de Group of Governmental Experts on Lethal Autonomous Weapons Systems (GGE LAWS) opgericht om vraagstukken op het gebied van autonomie in wapensystemen
te adresseren. Er bestaan parallellen tussen de bredere internationale discussies
over AIMD en de meer specifieke discussie over een verbod op en de regulering van
lethale autonome wapensystemen (LAWS). Nederland beschouwt deze discussies als separaat
en complementair.8 Nederland speelt een actieve rol in de GGE en heeft voor de periode 2024–2026 het
voorzitterschap op zich genomen. Het doel is om consensus te bereiken over elementen
van een mogelijk toekomstig instrument, zoals een definitie van LAWS, toepassing van
het humanitair oorlogsrecht, de rol van menselijk oordeelsvermogen en controle, verbodsbepalingen,
reguleringen, maatregelen, aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid. In september
2026 komt het voorzitterschap ten einde en stelt Nederland namens de GGE een eindrapport
op.

De CCW kan een nieuw mandaat voor de GGE LAWS overeen komen tijdens de Toetsingsconferentie
in november 2026, waarbij het kabinet het van belang acht dat staten die LAWS ontwikkelen
dan wel gebruiken zijn aangesloten

Overige initiatieven

Nederland neemt als waarnemer deel aan RAISE, een platform voor dialoog over AI in het militaire en veiligheids domein dat is
opgezet door het United Nations Institute for Disarmament Research (UNIDIR). Tijdens de RAISE-conferentie in maart 2025 heeft Nederland een blauwdruk
gepresenteerd voor defensieorganisaties om verantwoord AI-beleid te implementeren.

Defensie is daarnaast actief betrokken bij andere initiatieven op het gebied van AI
in het militaire domein. Zo is Defensie aangesloten bij het Amerikaanse Partnership for Defence (PfD) en de Political Declaration on the Responsible Use of AI and Autonomy. Via deze samenwerkingsverbanden wordt kennisuitwisseling bevorderd en mogelijkheden
voor samenwerking verkend. Deze partnerschappen versterken niet alleen de technologische
capaciteiten van Nederland, maar dragen ook bij aan het verstevigen van trans-Atlantische
en multilaterale relaties.

Aandacht voor een verbreding van de internationale coalitie rond verantwoorde AI in
het militaire domein de komende jaren, zowel in VN-verband als via REAIM, is van belang.
De nadruk ligt daarbij op de verbinding tussen diplomatieke afspraken en concrete
vormen van defensiesamenwerking om zo bij te dragen aan internationale vrede, veiligheid
en verantwoorde innovatie met AI-technologie.

Vooruitkijkend

In 2026 zal Nederland samen met Zuid-Korea betrokken zijn bij de vormgeving van de
derde REAIM Summit in A Coruña, Spanje. Als eerdere gastlanden van de Summit werken
Nederland en Zuid-Korea met Spanje samen in de vorm van een «trojka»-verband. Daarnaast
zal Nederland deelnemen aan de driedaagse informele dialoog in Genève over AI in het
militaire domein (AIMD), waarbij Nederland in nauw overleg met de United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA) de agenda mede zal vormgeven. Deze bijeenkomsten zullen bepalend zijn om
de verdere richting te bepalen voor normstelling en opvolging van de aanbevelingen
uit het GC REAIM-rapport. Nederland zal hierop voortbouwen door samen met partners
ambitieuze, maar haalbare stappen te zetten die bijdragen aan internationale regelgeving,
praktische richtlijnen en concrete samenwerkingsinitiatieven voor het verantwoord
gebruik van AI in het militaire domein.

De Minister van Defensie,
R.P. Brekelmans

De Minister van Buitenlandse Zaken,
D.M. van Weel