Brief regering : Stand van zaken vijfde ronde stichtingsaanvragen en ouderverklaringen in het kader van de wet 'Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen'

Nr. 61
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 8 december 2025

Met deze brief informeer ik uw Kamer over het aantal ingediende aanvragen voor bekostiging
van nieuwe openbare en bijzondere scholen in het funderend onderwijs. Sinds de komst
van de nieuwe stichtingssystematiek in 2021 wordt uw Kamer periodiek geïnformeerd
over het aantal aanvragen voor bekostiging van nieuwe scholen en hun voortgang.1 Van 1 juli tot 1 november 2025 konden initiatiefnemers hun aanvragen indienen bij
de Dienst Uitvoering Onderwijs (hierna: DUO). Ook informeer ik uw Kamer graag over
enkele uitkomsten ten aanzien van de gestarte scholen uit eerdere stichtingsrondes.
Tot slot licht ik toe hoe de monitoring en verdere ontwikkeling van de stichtingsprocedure
vorm krijgen.

Overzicht stichtingsaanvragen: ronde 2025–2026

Hieronder volgt het overzicht van het aantal ingediende aanvragen voor bekostiging
van nieuwe scholen uit de huidige stichtingsronde, uitgesplitst naar sector.

In totaal zijn er 90 initiatieven gemeld bij DUO (pre-registraties). In de periode
van 1 juli tot en met 29 oktober konden ouders die belangstelling hebben voor een
nieuwe school ouderverklaringen afgeven. De ouderverklaringen hebben een voorspellende
waarde voor de levensvatbaarheid van het initiatief.2 Ook werkten de initiatiefnemers in deze periode aan het kwaliteitsplan voor hun nieuwe
school. Voor 1 november hebben 52 van deze initiatieven een aanvraag voor bekostiging
ingediend: 34 in het primair onderwijs en 18 in het voortgezet onderwijs.3 Dat betekent dat er ten opzichte van een dalende trend in eerdere jaren weer een
licht stijgende trend te zien is in het aantal stichtingsaanvragen (zie tabel hieronder).
Het aantal ingediende aanvragen is niet per definitie het aantal nieuw op te richten
scholen: in het verdere proces kan blijken dat niet elke aanvraag voldoet aan de gestelde
eisen. De totale verwachtte bandbreedte van nieuwe scholen ligt tussen de 20 en 50
nieuwe scholen per jaar.

2021

2022

2023

2024

2025

Pre-registraties

102

98

76

71

90

Ouderverklaringen

10.382

7.280

5.449

9.125

10.152

Aanvragen totaal

56

47

39

40

52

Waarvan po

41

36

31

24

34

Waarvan vo

15

11

8

16

18

Primair onderwijs

Van de in totaal 52 aanvragen zijn er 34 ingediend in het primair onderwijs. Deze
bestaan uit:

– 29 aanvragen voor een nieuwe basisschool en 5 voor verzelfstandigingen4

• waarvan 4 aanvragen voor een openbare school en 30 voor een bijzondere school

– 32 van de aanvragen zijn ingediend door bestaande schoolbesturen en 2 door nieuwe
schoolbesturen

Voortgezet onderwijs

Van de in totaal 52 aanvragen zijn er 18 ingediend in het voortgezet onderwijs. Deze
bestaan uit:

– 12 aanvragen voor een nieuwe vo-school of vo-scholengemeenschap, 3 voor een splitsing
van een bestaande school, en 3 voor het verbreden van het onderwijsaanbod op een bestaande
school

• waarvan 4 aanvragen voor een categorale vo-school en 8 voor een vo-scholengemeenschap

– 2 van de aanvragen zijn voor een openbare vo-school en 16 voor een bijzondere vo-school

– 14 van de aanvragen zijn ingediend door bestaande schoolbesturen en 4 door nieuwe
schoolbesturen

Proces van aanvraag tot bekostigingsbesluit

In de komende maanden worden de aanvragen getoetst. Zo controleert DUO onder meer
of de prognose van het verwachte aantal leerlingen voldoet aan de betreffende stichtingsnorm,
of de aanvrager de schoolbesturen, de gemeente, en het samenwerkingsverband passend
onderwijs in de regio heeft uitgenodigd voor een gesprek, en of de beoogde bestuurders
en intern toezichthouders van het initiatief beschikken over geldige Verklaringen
Omtrent het Gedrag.5 Voldoet een aanvraag aan deze formele eisen, dan wordt deze doorgestuurd naar de
Inspectie van het Onderwijs (IvhO, hierna: inspectie). De inspectie toetst de te verwachten
onderwijskwaliteit aan de hand van zes deugdelijkheidseisen, waaronder zicht op de
ontwikkeling en begeleiding van leerlingen en burgerschapsonderwijs. Als een aanvraag
voldoet aan alle gestelde voorwaarden volgt voor 1 juni 2026 een positief bekostigingsbesluit.
De nieuwe school kan vervolgens haar deuren openen in het schooljaar 2027–2028.6 Over het aantal positieve bekostigingsbesluiten, en daarmee het aantal nieuw op te
richten scholen, informeer ik uw Kamer (periodiek) in juni 2026.

Uitvoeringspraktijk gesprek in de regio: aanpassing

Vanaf deze ronde is een aanscherping in de controle op het gesprek in de regio doorgevoerd.
Het gaat om de verplichting tot het versturen van de gespreksuitnodigingen door initiatiefnemers
aan de lokale onderwijspartijen, waaronder de schoolbesturen met scholen en vestigingen
in het voedingsgebied. Aanleiding hiervoor was dat tot nu toe het uitvoeringsproces
zodanig was ingeregeld dat beoordeeld werd of het aannemelijk was dat een initiatiefnemer
alle schoolbesturen had uitgenodigd voor een gesprek. Vanaf de lopende aanvraagronde
is dit werkproces aangepast, en wordt er een 100% controle uitgevoerd. Dit kan gevolgen
hebben voor de beoordeling van de aanvraag; wanneer niet volledig aan deze wettelijke
eis wordt voldaan, leidt dit in beginsel tot afwijzing van de aanvraag. Het gesprek
waartoe voorafgaande aan de aanvraag moet worden uitgenodigd, is onder meer van belang
om de onderwijspartijen in de regio te informeren over het initiatief voor een nieuwe
school, mogelijke samenwerking te verkennen en om met de gemeente in gesprek te gaan
over huisvesting en ander relevant gemeentelijk beleid. Als handreiking stuurt DUO
sinds de huidige aanvraagronde aan alle initiatiefnemers een lijst met de schoolbesturen
die in dit kader moeten worden benaderd, inclusief hun contactgegevens zoals deze
bij DUO bekend zijn. Hiermee wordt beoogd te verduidelijken voor initiatiefnemers
waaraan moet worden voldaan.

Stand van zaken eerdere stichtingsrondes

Kwaliteitsonderzoeken op nieuwe scholen

In de stichtingsprocedure speelt onderwijskwaliteit een belangrijke rol: niet alleen
moet de inspectie vooraf positief adviseren over de te verwachten onderwijskwaliteit
van een initiatief, ook bezoekt de inspectie elke nieuwe school in het eerste jaar
na de start voor een eerste kwaliteitsonderzoek. Het doel hiervan is te waarborgen
dat ook recent gestarte scholen voldoende onderwijskwaliteit kunnen leveren.

Zo bezocht de inspectie vorig jaar de in augustus 2023 gestarte scholen in het kader
van een eerste kwaliteitsonderzoek: 29 scholen kregen het eindoordeel «voldoende»,
drie het eindoordeel «onvoldoende» en twee het eindoordeel «zeer zwak». De vijf basisscholen
met een oordeel «onvoldoende» of «zeer zwak» zijn dit jaar in het kader van een herstelonderzoek
opnieuw bezocht. Alle vijf de scholen hebben zich weten te verbeteren en het eindoordeel
«voldoende» gekregen.

Dit voorjaar bezocht de inspectie de 30 scholen die in augustus 2024 van start gingen:
22 scholen ontvingen het eindoordeel «voldoende», zeven het eindoordeel «onvoldoende»
(6 po, 1 vo) en één basisschool het eindoordeel «zeer zwak». Deze cijfers zijn een
nulmeting, omdat de inspectie voor de komst van de nieuwe procedure niet standaard
langsging bij nieuwe scholen in het eerste jaar na de start.

Hoewel het totaalbeeld van de kwaliteitsoordelen overwegend positief is, is er een
achttal scholen (start in augustus 2024) dat hard aan de slag moet om de onderwijskwaliteit
weer op peil te krijgen. Deze scholen kunnen hiertoe de hulp inroepen van de sectorale
programma’s Goed Worden, Goed Blijven (po) en Leren Verbeteren (vo), die scholen ondersteunen
bij het terugdringen van kwaliteitstekorten.

Start nieuwe scholen augustus 2025

Afgelopen augustus openden in totaal 28 nieuwe scholen hun deuren: 18 scholen uit
de derde aanvraagronde (2023–2024) (17 po, 1 vo), 7 aanvragers uit de tweede ronde
die een jaar uitstel aanvroegen en kregen voor de start, en 3 verzelfstandigingen
van bestaande onderwijslocaties uit de vierde aanvraagronde. Deze nieuwe scholen worden
in het voorjaar van 2026 door de inspectie bezocht voor hun eerste kwaliteitsonderzoek.

Monitoring en doorontwikkeling van de wet

Sinds haar invoering in 2021 wordt de nieuwe stichtingsprocedure nauwgezet gemonitord
en geëvalueerd door een consortium bestaande uit Oberon, het Kohnstamm Instituut en
KBA Nijmegen. De evaluatie vindt plaats onder initiatiefnemers, gemeenten, en andere
stakeholders, en behandelt thema’s als het aanvraagproces, de belangstellingsmeting,
onderwijskwaliteit en huisvesting. Eind dit jaar wordt de eerste eindevaluatie opgeleverd
en begin 2026 zal deze met uw Kamer worden gedeeld. Met de evaluatie in de hand zal
worden bezien of en op welke onderdelen de stichtingsprocedure moet worden herzien.
Deze onderdelen zullen zorgvuldig in kaart worden gebracht en worden geanalyseerd,
opdat hier weloverwogen conclusies aan kunnen worden verbonden. De beleidsreactie
volgt naar verwachting voor de zomer van 2026.

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
K.M. Becking