Brief regering : Actieplan randvoorwaarden energietransitie glastuinbouw

32 813
Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 72
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR
EN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 november 2025

De energietransitie, het pad van energie besparen en omschakeling naar hernieuwbare
energie, is een complex proces waarin veel elementen met elkaar samenhangen. Partijen
in het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022–2030 werken toe naar een klimaatneutrale
glastuinbouw met een samenhangend pakket van stimuleren, normeren en beprijzen. De
opgave is te zorgen voor voldoende borging van de verduurzaming in combinatie met
handelingsperspectief voor glastuinbouwondernemers. Belangrijke randvoorwaarden voor
dat handelingsperspectief liggen op de terreinen van beschikbare warmte, elektriciteit
en CO2 (als grondstof voor de tuinbouw). Bijgevoegd vindt u het «Actieplan verbeteren randvoorwaarden
energietransitie glastuinbouw». Dit document bestaat uit een hoofdplan en drie deelplannen
en is in samenwerking opgesteld door de convenantspartijen (de Ministeries van Landbouw
Visserij Voedselzekerheid en Natuur, Klimaat en Groene Groei en Financiën, Glastuinbouw
Nederland en Greenports Nederland) zoals door het kabinet aangekondigd1 bij Voorjaarsnotabesluitvorming 2025.

Levend document, monitoring en bijsturing

Het Actieplan geeft weer waar we nu staan op de verschillende terreinen en welke acties
er nu zijn afgesproken. Het document kan worden aangevuld en bijgestuurd door een
cyclus van monitoring, actualisatie en evaluatie. Het is een levend document waar
de convenantspartijen aan blijven werken en nieuwe, actuele kennis in verwerken met
het oog op de ambitie van de sector om klimaatneutraal te zijn in 2040. Om het restemissiedoel
voor 2030 (4,3 Mton) in combinatie met een economisch rendabele sector te kunnen halen,
evalueren de convenantspartijen in het eerste kwartaal van 2027 op basis van de Tariefstudie
CO2-beprijzing glastuinbouw of de randvoorwaarden voldoende op orde komen en daarmee
of er voldoende handelingsperspectief is voor de sector om te verduurzamen. Als dit
handelingsperspectief ontbreekt dan heeft dat consequenties voor de mogelijkheden
tot realisatie van de energietransitie in de glastuinbouw en moet worden bezien hoe
de transitie effectief en realistisch doorgang kan blijven vinden.

Het op orde krijgen van de randvoorwaarden is complex en de tijdlijn naar 2030 is
kort. De glastuinbouwsector geeft aan vandaag al vast te kunnen stellen dat we qua
randvoorwaarden uit de pas lopen. Het kabinet erkent dat de ontwikkeltermijn van energie-infrastructuur
(warmte en elektra) en van warmtebronnen lang is. Voor CO2-levering geldt dat er complexe relaties zijn met andere beleidsterreinen, zoals de
stimulering van koolstofopslag en CO2-reductiedoelen in andere sectoren. Daarbovenop blijkt uit juridische analyse dat
de bioswap (ofwel «administratieve verrekening» over de seizoenen) niet binnen de
ETS-regelgeving past. De inschatting van de convenantspartijen blijft dat de acties
uit dit pakket essentieel zijn, en dat er meer inzet – zoals alternatieven voor de
bioswap of alternatieve CO2-beschikbaarheid – op randvoorwaarden nodig is om het doel voor 2030 te halen. Monitoring
zal daar meer inzicht en bijsturingsmogelijkheden in moeten gaan geven.

Inhoudelijke aandachtspunten

De randvoorwaarden voor beschikbare en betaalbare warmte, elektriciteit en externe
CO2 zijn essentieel om het restemissiedoel van 2030 te kunnen halen. De recente studies
van CE Delft2, WSeR3 en Berenschot/Kalavasta4 bevestigen dit. De studies geven aan dat deze randvoorwaarden grote effecten hebben
op de handelingsopties van de ondernemers en de mogelijkheden voor doelbereik van
de sector.

Zoals ook aangegeven in het Pakket voor Groene Groei5 dat het kabinet dit voorjaar heeft gepresenteerd en de uitwerking daarvan met Prinsjesdag6 werkt het kabinet in den brede aan het oplossen van knelpunten in de transitie. Zo
heeft het kabinet afgelopen maanden doorgewerkt aan het beschikbaar maken van middelen
voor het op gang brengen van de collectieve warmtemarkt (bijvoorbeeld met de Nationale
Deelneming Warmte uit het Klimaatfonds) en aan het versnellingspakket netcongestie,
met als doel om de doorlooptijden van projecten te verkorten, door zowel de voorbereidings-
als de uitvoeringsfase te versnellen7. De benoemde acties in het Actieplan zijn een aanvulling op of versnelling van deze
generieke maatregelen en acties, met als doel de oplossing van de knelpunten bij de
betreffende randvoorwaarden voor specifiek de glastuinbouwsector te realiseren.

Het plan voor beschikbare warmte is gericht op de ontwikkeling van geothermie en versnelling
van warmte-infrastructuur zodat de volgens het convenant in 2030 benodigde warmte
gerealiseerd kan worden. Het plan voor de beschikbaarheid van elektriciteit is gericht
op het tijdig verbeteren van de netcongestieproblemen zodat de energietransitie in
de glastuinbouw niet vertraagt. De ontwikkelingen bij de toegang tot externe CO2 leiden momenteel tot een afname in plaats van de gevraagde toename van de CO2-voorziening. Het deelplan CO2-beschikbaarheid beoogt het tij ten positieve te keren. Met name de deelplannen beschikbaarheid
elektriciteit en toegang tot externe CO2 focussen zich daarmee in eerste instantie op het voorkomen van vertraging voor de
glastuinbouw, en waar mogelijk op het realiseren van versnelling.

De randvoorwaarden zijn veelal niet los van elkaar te zien vanwege de dwarsverbanden.
Netcongestie belemmert bijvoorbeeld niet alleen de elektrificatie maar ook de ontwikkeling
en toepassing van nieuwe geothermiebronnen. Het ontbreken van voldoende externe CO2 remt het toepassen van geothermie, restwarmte en elektrificatie. Meer gebruik van
geothermie en restwarmte vermindert de behoefte aan elektrificatie. Dit maakt dat
er voortdurend afstemming nodig is tussen de verschillende beleidsterreinen, en aandacht
voor de uitwerking van generiek beleid op de specifieke casus van de glastuinbouwsector.

Relatie met Klimaatfonds

Met het randvoorwaardenpakket wordt beoogd knelpunten bij de randvoorwaarden, die
het handelen van ondernemers voor verduurzaming belemmeren, te identificeren en met
(beleids-) betrokkenen op te lossen en/of te verminderen. Het betreft veelal acties
op het gebied van beleidsvorming, wet- en regelgeving, innovatie en samenwerking.
Indien nodig wordt financiële ondersteuning aangevraagd binnen de reservering van
€ 200 mln. in het klimaatfonds. Eerstvolgende besluitvormingsmoment hierover is bij
het Meerjarenprogramma 2027 volgend voorjaar.

Het randvoorwaardenpakket is, zoals benoemd, een levend document en volgt op de afspraken
van het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022–2030.

De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J.F. Rummenie

De Minister van Klimaat en Groene Groei,
S.Th.M. Hermans