Brief regering : Geannoteerde agenda voor de OVSE Ministeriële Raad van 4 en 5 december 2025

Nr. 21
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 18 november 2025

Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de OVSE Ministeriële Raad van 4
en 5 december 2025.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
D.M. van Weel

GEANNOTEERDE AGENDA OVSE MINISTERIËLE VAN 4 tot 5 december 2025

De Minister van Buitenlandse Zaken zal deelnemen aan de Ministeriële Raad van de Organisatie
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die plaatsvindt in Wenen op 4 en
5 december 2025. Hoewel de Raad normaliter plaatsvindt in het land van de OVSE-voorzitter
(momenteel Finland), vindt deze dit jaar plaats in Wenen, waar het OVSE-secretariaat
gezeteld is. Finland noemde klimaatoverwegingen als reden hiervoor, ook omdat in juli
reeds een conferentie ter ere van 50 jaar OVSE in Helsinki plaatsvond. Het kabinet
informeert uw Kamer via deze brief over de agenda van de Raad, de Nederlandse inzet
bij de OVSE en de ontwikkelingen in de organisatie.

Tijdens de Raad staat ook dit jaar de Russische agressie tegen Oekraïne centraal.
Een grote meerderheid van de deelnemende staten zal van de mogelijkheid gebruik maken
om Rusland rechtstreeks op te roepen de agressie tegen Oekraïne te stoppen en steun
voor Oekraïne uit te spreken. Voorafgaand aan de Raad organiseert OVSE-voorzitter
Finland een informeel diner over Oekraïne. Rusland en Belarus zijn voor dit diner
niet uitgenodigd. Verder zal Nederland met mensenrechtenverdedigers spreken en marge
van de Raad en vinden er diverse side-events plaats, waaronder over de ontvoerde Oekraïense
kinderen.

Besluiten

Vorig jaar is tijdens de Raad overeenstemming bereikt over de invulling van de vier
OVSE-topfuncties, waarbij Nederland de positie van Hoge Commissaris inzake Nationale
Minderheden kreeg toegekend. Dit jaar is de OVSE-begroting het belangrijkste openstaande
besluit. Sinds 2021 is er geen nieuw budget aangenomen, waardoor de OVSE functioneert
op basis van het aangenomen budget van 2021. Onder meer vanwege de inflatie is dit
onvoldoende om de organisatie optimaal te laten functioneren. Tegelijkertijd zijn
er gesprekken gaande over noodzakelijke hervormingen. Indien hier onvoldoende voortgang
op wordt bereikt, kan dit voor een aantal deelnemende staten reden zijn om consensus
op het budget te blokkeren. Het kabinet zet in op een snel akkoord over het OVSE-budget.
Het kabinet acht de gesprekken over hervormingen nuttig en noodzakelijk, maar zet
erop in dat dit niet gekoppeld wordt aan een akkoord op de OVSE-begroting.

Mogelijk wordt tijdens de Raad tevens gesproken over een nieuwe voorzitter van de
OVSE voor 2027. De OVSE werkt op basis van een trojka, waarbij het leiderschap van
de organisatie ligt bij de huidige voorzitter, gesteund door de voormalige en volgende
voorzitter. Daarom is het van belang dat er nu al een besluit genomen wordt over de
voorzitter in 2027. Zwitserland zal in 2026 het OVSE-voorzitterschap op zich nemen.

Nationale verklaringen

Deelnemende staten krijgen de mogelijkheid een nationale verklaring af te leggen tijdens
de Raad. Nederland zal zich uitspreken tegen de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne
en de noodzaak van onverminderde steun aan Oekraïne benadrukken. Ook zal het kabinet
aandacht vragen voor de toenemende hybride dreiging in Europa. Het kabinet zal het
belang van het werk van de OVSE benadrukken, zowel van het secretariaat, de autonome
instellingen als de veldkantoren. Ook steunt het kabinet het hervormingsproces, maar
zal het oproepen tot snelle consensus over het budget. Daarnaast zal het kabinet zorgen
uitspreken over de mensenrechtensituatie in Georgië, Belarus en Rusland. Tenslotte
zal het kabinet de genomen stappen in het vredesproces tussen Armenië en Azerbeidzjan
verwelkomen.

Toekomst van de OVSE

De OVSE blijft, naast de Verenigde Naties, het belangrijkste internationale forum
om in gesprek te blijven met Rusland. Het kabinet heeft de OVSE dit jaar meerdere
malen gebruikt om een directe boodschap aan Rusland over te brengen, o.a. op het gebied
van luchtruimschendingen en de inzet van Noord-Koreaanse soldaten. Tegen de achtergrond
van de aanhoudende Russische agressie tegen Oekraïne is van een echte dialoog met
Rusland over Europese veiligheid geen sprake. Tegelijkertijd gaat het werk van de
OVSE-instellingen en de veldkantoren door. Langs het brede concept van comprehensive security wordt via de drie dimensies politiek-militair, economie en klimaat, en mensenrechten
gewerkt aan stabiliteit in Europa.

Op 31 juli jl. organiseerde OVSE-voorzitter Finland een Helsinki+50 conferentie op
hoog-ambtelijk niveau, om te markeren dat vijftig jaar geleden de Helsinki-akkoorden,
de basis voor de OVSE, werden ondertekend. Tijdens deze conferentie werd de toekomst
van de OVSE en veiligheid op het Europese continent besproken. Ook werd besproken
op welke wijze de organisatie kan verbeteren. Op basis hiervan zijn nu gesprekken
gaande over mogelijke hervormingen.

Mensenrechten en democratisering

Tijdens de OVSE Warsaw Human Dimension Conference – de grootste mensenrechtenconferentie in Europa – onderstreepte Nederland het belang
van persvrijheid en accountability van de Russische agressie tegen Oekraïne. Daarnaast fungeerde deze bijeenkomst opnieuw
als forum om steun te betuigen aan en gesprekken te voeren met mensenrechtenverdedigers
en journalisten uit diverse OVSE-landen waar fundamentele vrijheden onder druk staan.

Met de inroeping van het OVSE Moskou Mechanisme, waarmee onafhankelijk onderzoek naar
een mensenrechtensituatie in een OVSE-land kan worden gedaan, heeft Nederland zich
ook in 2025 ingezet voor accountability via onafhankelijk onderzoek naar Russische schendingen van humanitair oorlogsrecht.
Het rapport dat hieruit voortkwam spreekt van ernstige, systematische en wijdverspreide
schendingen van het humanitair oorlogsrecht en internationale mensenrechten door Rusland,
zoals foltering en mishandeling van Oekraïense krijgsgevangenen. Tevens heeft Nederland
samen met gelijkgezinde landen aan Belarus gevraagd opvolging te geven aan aanbevelingen
uit een eerder rapport onder het Moskou Mechanisme over politieke gevangenen in het
land.

Met betrekking tot de ernstig verslechterde mensenrechtensituatie in Georgië heeft
Nederland initiatief genomen om het Weense Mechanisme in te roepen, waarmee formele
vragen worden gesteld over de mensenrechtensituatie in een land. Bij dit initiatief
hebben 37 landen zich aangesloten. Nederland blijft actief betrokken bij de opvolging
hiervan.

Verkiezingswaarnemingsmissies

Nederland heeft in 2025 actief bijgedragen aan OVSE-verkiezingswaarnemingsmissies door middel van het uitzenden van korte- en lange-termijnwaarnemers
naar Albanië, Kirgizië, Moldavië en Noord-Macedonië. Er zijn grote zorgen over het
democratisch gehalte van de Georgische lokale verkiezingen van 4 oktober jl., mede
vanwege recente arrestaties van oppositieleiders. Georgië heeft de waarnemingsmissie
van de OVSE te laat uitgenodigd, waardoor de OVSE geen verkiezingswaarneming heeft
kunnen sturen. Nederland heeft tevens deelname van Nederlandse parlementsleden aan
OVSE-verkiezingswaarnemingsmissies gesteund. In 2026 beoogt Nederland wederom bij
te dragen aan verschillende OVSE-verkiezingswaarnemingsmissies in de OVSE-regio. De
OVSE heeft ook een waarnemingsmissie naar de Nederlandse verkiezingen gestuurd. Het
rapport hierover zal in de komende maanden verschijnen.

Cyber

Nederland neemt deel aan de OVSE informele werkgroep cyberveiligheid, waarin wordt
gewerkt aan de implementatie van vertrouwenwekkende maatregelen tussen de OVSE deelnemende
staten. Op deze manier boekt Nederland stapsgewijs vooruitgang op het gebied van capaciteitsopbouw
en Coordinated Vulnerability Disclosure; het gecoördineerd delen en adresseren van digitale kwetsbaarheden in cybersystemen.
In dit kader heeft Nederland afgelopen jaar een inkomend studiebezoek georganiseerd
voor diplomaten uit OVSE-landen. Ook leverde Nederland een bijdrage aan een regionale
capaciteitsopbouwtraining in Kazachstan waarin bijzondere aandacht uitging naar het
vergroten van de rol van vrouwen bij het versterken van digitale weerbaarheid.

Conventionele wapenbeheersing

In nauwe samenspraak met bondgenoten, geeft Nederland uitvoering aan afspraken onder
het Weens Document en het Open Skies Verdrag (OST), mechanismen die voorzien in vertrouwenwekkende maatregelen en transparantie
op militair gebied. Afspraken op het gebied van conventionele wapenbeheersing worden
gezamenlijk uitgevoerd door het Benelux Arms Control Agency (BACA). Zo heeft BACA in mei en juli observatievluchten uitgevoerd Bosnië-Herzegovina
en was BACA in september actief in trainingsvluchten met diverse partners. In september
was BACA betrokken bij de «Open Skies Away Day» om NAVO-staven te informeren over de praktische uitvoering van OST. In september
2024 bezochten vertegenwoordigers van 31 OVSE-landen een militaire eenheid en vliegbasis
in elk Benelux-land in het kader van het Weens Document Art. IV, waarbij aan de vijfjaarlijkse
verplichting werd voldaan om inzage te geven in een land- en luchtcomponent van elk
van de aangesloten landen. Het event werd voor de derde keer in tri-nationaal verband
uitgevoerd waarbij BACA als rolmodel organisatie werd gebruikt om bi-, tri- en multilaterale
samenwerking te stimuleren. Onlangs is besloten om de Nederlandse personele bijdrage
aan BACA vanaf 2026–2027 te reduceren, waardoor bijvoorbeeld de deelname aan Weens
Document inspecties gepauzeerd zullen worden.

Inspectieactiviteiten in, door en met Rusland en Belarus zijn sinds 2022 stilgelegd.
De uitnodiging in september 2025 om de gezamenlijke militaire oefening van Rusland
en Belarus ZAPAD-25 waar te nemen is door NAVO-landen geweigerd, al namen enkele militaire
attachés wel deel aan de bezoekersdag.