Brief regering : Toezichtbrief CTIVD over de bevindingen van het monitoringstraject omtrent de zorgplicht mentaal welzijn agenten MIVD

Nr. 286 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 10 november 2025

Inleiding

Hierbij bied ik u de toezichtbrief van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten (CTIVD) aan over de bevindingen van het monitoringstraject
omtrent de zorgplicht mentaal welzijn agenten MIVD. De CTIVD concludeert in haar brief
dat de MIVD voldoet aan de toetsingscriteria die de CTIVD gedurende het monitoringstraject
heeft opgesteld en beëindigt de monitoring. Ik ben de CTIVD erkentelijk voor het gedegen
onderzoek, ditmaal vormgegeven door middel van een monitoringstraject, dat betrekking
heeft op de zorgplicht van de MIVD voor het mentale welzijn van agenten.

Algemeen

Op grond van artikel 41 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017
(Wiv 2017) hebben de diensten de mogelijkheid tot het inzetten van agenten. Een agent
is een natuurlijk persoon die weloverwogen door de diensten wordt ingezet en aangestuurd
om gericht informatie te verzamelen die voor de taakuitvoering van de diensten van
belang is.

De inzet van agenten is een onmisbaar middel voor de MIVD, maar kan ook risico’s met
zich meebrengen op het gebied van fysieke veiligheid en mentaal welzijn van agenten.
Om dergelijke risico’s te minimaliseren heeft de MIVD ten aanzien van agenten een
zorgplicht. Deze zorgplicht ziet niet alleen op de fysieke veiligheid van de agenten,
maar ook op de psychische belasting die verbonden kan zijn aan de inzet van een agent.
Derhalve bereidt de MIVD elke inzet van een agent zeer zorgvuldig en professioneel
voor. Risico’s worden daarbij zo veel als mogelijk beperkt. Verder wordt tijdens de
inzet continu gemonitord hoe het gaat met de fysieke veiligheid en het mentale welzijn
van een agent.

Aanleiding onderzoek en verloop monitoringstraject

In november 2021 verscheen het rapport «Uit het zicht» van de commissie Brouwer over
de omstandigheden rondom de suïcide van een politieman die langdurig werkzaam was
als infiltrant in een undercoveroperatie.1 De commissie Brouwer concludeerde dat er bij de uitvoering van undercoveroperaties
te weinig aandacht was voor het mentale welzijn van infiltranten. Het rapport van
deze commissie was voor de CTIVD aanleiding om bij de MIVD een vooronderzoek te doen
over de wijze waarop het mentale welzijn van agenten wordt geborgd.

Als onderdeel van dit vooronderzoek heeft CTIVD in 2023 de MIVD verzocht om zelf een
brede analyse van beleid, werkprocessen en praktijk uit te voeren naar de wijze waarop
de zorgplicht voor het mentale welzijn van agenten binnen de dienst is ingericht.
De CTIVD heeft daarbij de verwachting uitgesproken dat, indien er op basis van de
analyse verbetermaatregelen werd geïdentificeerd, de MIVD een integraal verbeterprogramma
zou opstellen om de zorgplicht voor het mentale welzijn van agenten adequaat en toekomstbestendig
vorm te geven.

De MIVD heeft de analyse breder ingestoken en deze zag naast het mentale welzijn van
agenten ook op operationele medewerkers van de Afdeling Operaties van de MIVD. De
CTIVD stelt vast dat de MIVD bij het uitvoeren van deze analyse adequaat en voortvarend
te werk is gegaan.

Uit de analyse van de MIVD zijn een aantal risico’s op onrechtmatigheden en onzorgvuldigheden
naar voren gekomen. Deze risico’s hadden onder meer betrekking op leiderschap, personeelszorg
en opleiding. De MIVD heeft naar aanleiding van de eigen analyse een verbetertraject
opgestart.

De CTIVD heeft naar aanleiding van de door de MIVD uitgevoerde analyse en het opgestarte
verbetertraject besloten geen nader onderzoek te verrichten. Zij koos ervoor de uitvoering
van het verbetertraject te monitoren. Naast het verkrijgen van inzicht in de wijze
waarop de MIVD invulling geeft aan de zorgplicht, had het monitoringstraject ook als
doel om de rechtmatigheid en zorgvuldigheid van handelen van de MIVD te bevorderen.

Bevindingen monitoringstraject

De CTIVD heeft gedurende haar monitoringstraject diverse criteria opgesteld om te
bewerkstelligen dat de invulling van de zorgplicht voor het mentaal welzijn van agenten
duurzaam zou worden geborgd. Gedurende het traject is de CTIVD door de MIVD telkens
proactief geïnformeerd. Ook zijn er veelvuldig gesprekken gevoerd.

De CTIVD constateert dat de MIVD met toewijding aan de verbetertrajecten werkt.

De CTIVD concludeert dat de MIVD voldoet aan de toetsingscriteria die de CTIVD gedurende
het monitoringstraject heeft opgesteld. Onderdelen van deze plannen zijn uitgevoerd
of in uitvoering, waardoor de door de MIVD geconstateerde risico’s zoveel mogelijk
zijn of worden weggenomen. Tevens is voorzien in de wijze waarop de verbeteringen
structureel in de organisatie zijn of zullen worden verankerd. De CTIVD heeft het
vertrouwen dat de MIVD de nog openstaande verbetermaatregelen oppakt en doorvoert.
Het monitoringstraject wordt met deze toezichtbrief beëindigd.

Reactie op bevindingen

Ik verwelkom de conclusie van de CTIVD dat de MIVD voldoet aan de toetsingscriteria
die de CTIVD heeft opgesteld. Het stemt mij positief dat de CTIVD erkent dat de MIVD
met toewijding aan de verbetertrajecten heeft gewerkt en werkt. De MIVD zal de laatste
verbetermaatregelen de komende periode, met oog voor uitvoerbaarheid, doorvoeren en
afronden. De dienst zal ervoor zorgen dat alle verbetermaatregelen structureel in
de organisatie zijn of zullen worden verankerd. Zo zullen enige interne opleidingen
en trainingen worden doorontwikkeld en worden nog enkele beleidsdocumenten gefinaliseerd.
De verwachting is dat deze activiteiten begin 2026 zijn voltooid. De Compliance &
Risk Office van de MIVD ziet toe op de implementatie van deze laatste maatregelen
en de controle op het gewenste resultaat van alle verbetermaatregelen.

Nieuw toezichtmiddel

Artikel 112 van de Wiv 2017 beschrijft de uitoefening van het toezicht door de afdeling
toezicht van de CTIVD. Artikel 113 bepaalt dat de CTIVD naar aanleiding van het door
haar verrichte onderzoek een toezichtsrapport opstelt. Onderhavige toezichtbrief toont
aan dat bij de CTIVD behoefte bestaat haar toezichtproducten te diversifiëren. De
Wiv 2017 biedt de CTIVD echter uitsluitend de mogelijkheid van het opstellen van een
toezichtsrapport, met de bijbehorende procedure. In de herziening van de Wiv 2017
is aandacht voor de behoeften van de CTIVD over de wijzen waarop de CTIVD haar toezichtsbevindingen
kenbaar kan maken aan de diensten, verantwoordelijke Ministers en uw Kamer.

Tot slot wil ik nog aangeven dat aan de AIVD een gelijkluidende brief is gestuurd
door de CTIVD. Hier wordt u door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
over geïnformeerd.

De Minister van Defensie, R.P. Brekelmans