Brief regering : Ontwikkelingen voedselveiligheidsbeleid

Nr. 591
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 8 juli 2025

Deze brief dient om uw Kamer te informeren over de belangrijkste beleidsontwikkelingen
op het gebied van voedselveiligheid. Het geeft hiermee invulling aan de toezegging
die volgt uit de evaluatie van het actieplan voedselveiligheid om uw Kamer hierover
regelmatig te informeren. De Ministeries van VWS en LVVN hebben beiden eigen verantwoordelijkheden
op het gebied van voedselveiligheidsbeleid1. Daarom bied ik deze brief mede namens de Minister en de Staatssecretaris van LVVN
aan. In 2023 heeft uw Kamer voor het laatst een overzichtsbrief ontvangen over de
ontwikkelingen op het gebied van voedselveiligheid2.

Het niveau van de voedselveiligheid in Nederland is hoog. Ook het consumentenvertrouwen
in de veiligheid van ons voedsel is groot en al jaren stabiel. Dat blijkt uit de recente
uitkomsten van de Consumentenmonitor 2025, een onderzoek dat de NVWA sinds 2006 periodiek
laat uitvoeren. 78% van de ondervraagden is het «(helemaal) eens» met de stelling
«Over het algemeen zijn voedingsmiddelen veilig». Dit percentage is licht (3 procentpunten)
gedaald sinds de meting in 2023. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van enkele
terugroepacties, zoals de blauwe bessen met hepatitis A, wat mogelijk invloed kan
hebben gehad op dit percentage3.

Consumenten maken zich het meeste zorgen over ongezonde voeding met te veel vet of
suiker, gevolgd door milieuverontreinigingen en microplastics. Dit blijkt uit onderzoek
van het Voedingscentrum. Het Voedingscentrum neemt deze inzichten mee in de voorlichting
en adviezen aan consumenten4.

In het vervolg van deze brief ga ik in op een aantal lopende ontwikkelingen, voorbereiding
van wetgeving en onderwerpen waarvan uw Kamer eerder heeft aangegeven op de hoogte
gehouden te willen worden:

1. Initiatieven voor de versterking van het systeem van voedselveiligheid;

2. Acties gericht op actualisering van veiligheidsnormen;

3. Innovaties in relatie tot voedselveiligheid;

4. Nieuwe voedselveiligheidsrisico’s en maatschappelijke trends.

1. Het systeem van voedselveiligheid

In de Europese Algemene Levensmiddelenverordening is vastgelegd dat het bedrijfsleven
primair verantwoordelijk is voor het op de markt brengen van veilige levensmiddelen.
De kaders en normen die hierbij gelden zijn opgenomen in Europees en nationaal beleid
en wetgeving. Ook toezicht en crisisparaatheid zijn belangrijke pijlers van het voedselveiligheidssysteem.
Afgelopen jaar hebben de Ministeries van LVVN en VWS aan een tweetal crisisoefeningen
deelgenomen om de crisisparaatheid bij voedselveiligheidsvraagstukken te trainen.
De lessen van beide oefeningen worden onder andere meegenomen in de actualisering
van het crisisbeleidsdraaiboek voedselveiligheid van LVVN en VWS.

Het voedselveiligheidssysteem is nooit af en wordt waar nodig en mogelijk verder versterkt.
Een aantal actuele ontwikkelingen wordt hieronder nader toegelicht:

Evaluatie beleidsregel melden onveilige levensmiddelen en diervoeders binnen vier
uur

Als er een onveilig levensmiddel of diervoeder op de markt is, moeten bedrijven dit
melden bij de NVWA, zodat gecontroleerd kan worden of het bedrijf de juiste beheersmaatregelen
neemt. Snel melden is hierbij van belang. In 2022 hebben de toenmalige Ministers van
VWS en LNV een beleidsregel vastgesteld waarin is opgenomen dat bedrijven binnen 4
uur na vaststelling van een (mogelijk) voedselveiligheidsrisico de traceringsinformatie
bij de NVWA moeten aanleveren. De beleidsregel is geëvalueerd door een onafhankelijke
partij5.

Uit de evaluatie blijkt dat de beleidsregel voor de NVWA een waardevol instrument
is in situaties waarbij bedrijven niet goed (genoeg) meewerken in het aanleveren van
informatie. Tegelijkertijd laat de evaluatie zien dat veel bedrijven onduidelijkheden
en tijdsdruk ervaren bij het melden. Om dit te verbeteren worden aanbevelingen in
het rapport gedaan aan de NVWA om meer ondersteuning te bieden en helderheid te geven
aan bedrijven over het meldproces. Ik ga samen met het Ministerie van LVVN en de NVWA
met het bedrijfsleven in gesprek over de uitkomsten en ga aan de slag met de aanbevelingen
van de evaluatie.

Wettelijke notificatieplicht laboratoria

De Ministeries van LVVN en VWS zijn van plan een notificatieplicht voor laboratoria
in te voeren. Hierdoor krijgt de NVWA inzicht in de overschrijdingen die worden gevonden
door private laboratoria bij de analyses die zij doen in opdracht van het bedrijfsleven.
Dit kan de NVWA gebruiken in haar toezicht op de meldplicht voor levensmiddelenbedrijven.
Voor diervoeders is dit al geregeld.

Ik heb de NVWA gevraagd een pilot uit te voeren om de uitvoerbaarheid van een notificatiesysteem
beter in beeld te brengen. De uitkomsten van de pilot worden in de loop van 2025 verwacht
en worden gebruikt bij de verdere besluitvorming voor de invoering van een wettelijke
notificatieplicht voor laboratoria. Ik ben voornemens uw Kamer hier eind 2025 nader
over te informeren.

Inzet private laboratoria bij officiële controles

Op 4 maart is de motie Flach c.s.6 aangenomen die de regering verzoekt om private laboratoria die voldoen aan de kwaliteitsstandaarden
die behoren bij de genoemde Europese regelgeving, de mogelijkheid te geven zich te
accrediteren voor de genoemde testen bij de import van vers voedsel, en de Kamer hierover
voor de zomer te informeren. Om invulling te geven aan deze motie wordt op korte termijn
een opdracht gegeven aan een onderzoeksbureau om te onderzoeken hoe de overgang naar
private laboratoria snel en adequaat ingeregeld kan worden. Ook worden bijvoorbeeld
de vereisten voor het tweedelijns toezicht door de NVWA op deze laboratoria onderzocht
en wordt gekeken naar de mogelijke effecten van het aanwijzen van de private laboratoria,
zoals het beschermen van de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven. De uitkomsten
van dit onderzoek zijn naar verwachting in het najaar beschikbaar.

Voedselveiligheid op de Caribische eilandgebieden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba
(BES)

Diverse Nederlands-Antilliaanse regelingen zijn sinds de staatkundige herstructurering
van het Koninkrijk van 10 oktober 2010 getransformeerd tot regeling voor Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba (BES). Dit geldt ook voor de Warenwet BES, die voedselveiligheidsvoorschriften
bevat. Ik heb geconstateerd dat een nadere invulling van de Warenwet BES ontbreekt,
waardoor het moeilijk is de voedselveiligheid op een adequate wijze te inspecteren
en te handhaven. Dit, samen met signalen uit de BES dat de voedselveiligheid vaak
niet op orde is en onvoldoende wordt geborgd, heeft me doen besluiten om een verbeteringstraject
van de Warenwet BES en daaronder liggende regelgeving te starten in samenwerking met
de BES. Hierbij is mijn doel te komen tot een geschikt en efficiënt wettelijk instrumentarium,
waarmee het lokale toezicht goed uit de voeten kan en – waar nodig – handhavend op
kan treden. Dit draagt bij aan een verbetering van de voedselveiligheid op de BES,
rekening houdend met hun specifieke behoeftes en omstandigheden.

2. Actualisering van bestaande voedselveiligheidsnormen

De diverse voedselveiligheidsnormen die zijn vastgelegd in nationale en Europese regelgeving
worden aangepast en geactualiseerd als hiervoor aanleiding is, zoals ten gevolge van
nieuwe inzichten naar aanleiding van voedselveiligheidsincidenten of nieuwe wetenschappelijke
kennis. Soms worden nieuwe normen geïntroduceerd.

Enkele recente aanpassingen zijn:

• Vernieuwing van het allergenenbeleid: Per 1 januari 2026 gaat de beleidsregel in waarbij
het doel is consumenten met een voedselallergie meer mogelijkheden te geven tot het
eten van levensmiddelen waarbij tegelijkertijd de voedselveiligheid gewaarborgd blijft.

• Maximumlimieten voor PFAS in levensmiddelen: Sinds januari 2023 zijn de Europese maximumlimieten
van kracht voor PFAS in de voedingscategorieën vlees, vis en eieren. De Europese Commissie
heeft, op aandringen van verschillende lidstaten, aangegeven na de zomer de discussie
rondom het aanscherpen en verbreden van deze limieten op te starten.

• Verbod gebruik rookaroma’s: Op 24 april 2024 is door de Europese Commissie en de EU-lidstaten
besloten om rookaroma’s van de Europese markt te weren.

• Wijziging met betrekking tot de verkoop van rauwe melk: Het Warenwetbesluit hygiëne
van levensmiddelen is begin dit jaar gewijzigd om de veiligheid van de verkoop van
rauwe melk aan consumenten te waarborgen.

Tevens verwacht ik binnenkort dat de EU maximale limieten voor minerale oliën (MOAH)
in levensmiddelen vaststelt en ik verwacht een wijziging aan uw Kamer aan te bieden
van de Warenwetregelgeving over kruidenpreparaten en voedingssupplementen. Planning
is uw Kamer eind dit jaar het ontwerpbesluit over de kruidenpreparaten en voedingssupplementen
te sturen.

Een uitgebreide toelichting van deze aanscherpingen is te vinden in de bijlage van
deze brief.

3. Innovaties in relatie tot voedselveiligheid

De ontwikkelingen in de voedingsindustrie staan niet stil. Nieuwe innovaties kunnen
ook van invloed zijn op de voedselveiligheid.

Enkele recente innovaties in relatie tot voedselveiligheid zijn:

• Ontwikkelingen op het gebied van biotechnologie: Recent is de kabinetsvisie op biotechnologie
gerealiseerd7. Daarnaast is op Europees niveau een raadspositie vastgesteld op het dossier over
plantveredeling met bepaalde nieuwe genomische technieken (NGTs) en zijn de trilogen
gestart. Ook heeft de Europese Commissie een EU Biotech Act aangekondigd waarmee ze
een gunstig klimaat voor markttoegang van biotechnologische producten willen creëren.
In al deze biotechnologische ontwikkelingen worden ook ambities uitgesproken of randvoorwaarden
gesteld op het gebied van voedselveiligheid.

• Toelatingsprocedures voor novel foods: De leden Podt en Van Campen hebben tijdens
het Commissiedebat landbouw, klimaat en voedsel van afgelopen 6 maart hun zorgen geuit
over de Europese toelatingsprocedure voor novel foods omdat ze bang zijn dat deze
procedure innovaties in de weg zal staan8. Om deze reden, zal ik op Europees niveau inzetten op het vergroten van de bewustwording
van de toelatingsprocedure van novel foods en worden de knelpunten waar direct invloed
op kan worden uitgeoefend, aangepakt.

• Proeverijen kweekvlees en innovatieve fermentatie producten: Er is afgelopen jaar
een Code Of Practice (CoP) voor proeverijen voor kweekvlees gerealiseerd en er zijn
proeverijen gehouden. Naar aanleiding van de motie van de leden Meulenkamp en Bromet9, wordt nu ook gewerkt aan een soortgelijke CoP voor producten gemaakt met innovatieve
fermentatie. De Kamer zal hierover voor het einde van het jaar worden geïnformeerd.

• Onderzoek naar bloedwaarden als indicator voedselveiligheid: Uit onderzoek is gebleken
dat vlees van dieren die grazen in uiterwaarden vaak te hoge gehalten contaminanten
bevat en daarmee een mogelijk gezondheidsrisico is voor de consument. De NVWA verkent
momenteel of de bloedwaarden van het dier voor PFAS een betrouwbare indicator kunnen
zijn voor de voedselveiligheid van het vlees. Als deze systematiek werkt kan in een
later stadium uitgebreid worden naar andere contaminanten.

Een uitgebreidere toelichting van de bovengenoemde innovaties is te vinden in de bijlage.

4. Nieuwe risico’s en maatschappelijke trends

Er zijn verschillende ontwikkelingen en maatschappelijke trends die mogelijk tot nieuwe
risico’s leiden voor de voedselveiligheid. Ik volg deze ontwikkelingen op de voet
in verband met de mogelijke impact voor het voedselveiligheidsbeleid en werk hierbij
uiteraard nauw samen met de Minister van LVVN. Hieronder is een aantal belangrijke
ontwikkelingen uitgelicht.

Risicogerichte afweging bij steeds verdergaande en gedetailleerde EU-normstelling

Het realiseren van voldoende monsternames van grondstoffen en levensmiddelen is cruciaal
voor een goed functionerend risicogericht toezicht door de NVWA. Hierbij speelt dat
het aantal monsters en specifieke stoffen waarvoor normen worden opgesteld steeds
verder stijgt (vooral op het gebied van chemische voedselveiligheid). Dit wordt mede
veroorzaakt doordat de meetmethodes in staat zijn om de huidige normen verder te verfijnen.
Dit heeft tot gevolg dat scherpe keuzes nodig zijn in het toezicht door de NVWA waarbij
proportionaliteit en het voorzorgsbeginsel een rol spelen.

Ook de financiële kaders van de NVWA zijn van invloed. Vanaf dit jaar stijgen de VWS-middelen
voor de NVWA onvoldoende mee met de grote kostenstijging van de NVWA. Dit betekent
dat er minder activiteiten uitgevoerd kunnen worden door de NVWA in 2025. De NVWA
heeft een risicogerichte afweging gemaakt en in samenspraak met het Ministerie van
VWS resulteert dit onder andere op minder inzet op monitoring van residuen van gewasbeschermingsmiddelen
en op toezicht bij evenementen.

Ik zal waar mogelijk de dilemma’s die ontstaan als gevolg van verdergaande normstelling
ook inbrengen in discussies op Europees niveau.

Geopolitieke ontwikkelingen

Voedselveiligheid en kwaliteitsnormen spelen een cruciale rol bij de wereldwijde voedselvoorziening.
De Codex Alimentarius, opgesteld als een samenwerkingsverband tussen de Food and Agriculture
Organization of the United Nations (FAO) en de World Health Organization (WHO), biedt
internationale standaarden voor voedselveiligheid die de volksgezondheid beschermen
en eerlijkheid in de handel bevorderen. Vanwege het belang van de voedselveiligheid
en de prominente rol van Nederland bij internationale voedselhandel zijn de Ministeries
van LVVN en VWS zeer actief in Codex. Een actieve rol en een goede aansluiting van
Nederland met de Europese Commissie en andere lidstaten bij de Codex comités voorbereidingen
vind ik fundamenteel om de Europese benadering voor voedselveiligheid op globaal niveau
uit te dragen. De huidige geopolitieke situatie en de impact op VN-organisaties, zoals
de WHO, raken de discussies binnen Codex. Dat vormt des te meer een reden om ons actief
in Codex te blijven inzetten.

Effecten van een toekomstbestendiger voedselsysteem en klimaatverandering op voedselveiligheid

Er zijn in Nederland en Europa ontwikkelingen en initiatieven die bijdragen aan een
toekomstbestendiger voedselsysteem. Deze ontwikkelingen hebben ook invloed op de voedselveiligheid.
De Europese Commissie streeft er bijvoorbeeld naar om verpakkingsafval te verminderen
en het gebruik van gerecyclede materialen in (voedsel)verpakkingen te bevorderen10. Wanneer dit leidt tot gebruik van andere voedselverpakkingsmaterialen, moet ook
aandacht zijn voor de borging van de voedselveiligheid.

Ook het ontsmetten voor hergebruik van waswater van plantaardige producten kan bijdragen
aan een toekomstbestendiger voedselsysteem door onder andere de besparing van water
en energieverbruik. Eind 2024 heeft het RIVM een rapport gepubliceerd rond de veiligheid
van de ontsmetting van waswater van plantaardige producten11. Dit rapport biedt handvatten waarmee de sector aan de slag kan om de veiligheid
in dit proces te waarborgen. Momenteel werk ik aan een beleidsdocument om meer helderheid
te verschaffen over het wettelijk kader rond het ontsmetten van waswater.

Een projectgroep bestaande uit NVWA, RIVM en WFSR heeft recent een rapport uitgebracht
waarin een verkenning is gedaan naar de potentiële effecten van klimaatverandering
op de voedselveiligheid in Nederland12. Een aantal voorbeelden van mogelijke effecten van klimaatverandering op de voedselveiligheid
die in het rapport worden benoemd, zijn de toename van toxinen in voedsel, hogere
besmettingsniveaus van pathogene micro-organismen in voedsel en verminderde houdbaarheid
van voedsel. Het rapport geeft daarnaast een eerste beeld van de mogelijke kennisleemtes
in de borging van de voedselveiligheid. Dit zijn onder andere het voorbereid zijn
op de combinatie van weersextremen als hitte, droogte en nattigheid om risico’s voor
de voedselveiligheid te beperken, alsook het verkennen van de afweging tussen voedselveiligheid
versus voedselzekerheid. Ik zal deze aandachtspunten in overweging nemen voor toekomstig
voedselveiligheidsbeleid.

Tot slot

De consument moet erop kunnen vertrouwen dat het aangeboden voedsel in Nederland veilig
is. Gelukkig is het niveau van de voedselveiligheid in Nederland hoog. Dat wil ik
graag zo houden. Met deze brief heb ik uw Kamer geïnformeerd over de belangrijkste
beleidsontwikkelingen op het gebied van voedselveiligheid.

Ik richt mij op het verder verbeteren van het systeem, actualisering van normen als
gevolg van (nieuwe) risico’s en het voorbereiden op nieuwe innovaties zoals kweekvlees
en overkoepelende ontwikkelingen en trends, zoals klimaatverandering en circulaire
economie. Ik verwacht hiermee samen met andere departementen, toezichthouders en het
bedrijfsleven te kunnen blijven werken aan het behouden van een zo hoog mogelijk niveau
van veilig voedsel in Nederland.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
J.Z.C.M. Tielen