Brief regering : Voortgangsbrief open overheid - juli 2025

Nr. 132 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 4 juli 2025

In het debat van 20 maart jl. (Kamerstuk 32 802, nr. 106) met de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken spraken we over het belang van een
responsieve en open overheid en de rol die de Wet open overheid (Woo) hierin speelt.
In deze brief neem ik uw Kamer mee in de stappen die gezet zijn sinds het debat en
informeer ik u over de voortgang van enkele toezeggingen. Daarnaast zijn door uw Kamer
twaalf moties aangenomen die in het tweeminutendebat van 21 mei jl. zijn ingediend.
In de bijlage bij deze brief geef ik per aangenomen motie aan hoe ik hier uitvoering
aan geef of zal gaan geven.

Actieve openbaarmaking

In de afgelopen periode is zichtbaar geworden dat steeds meer overheidsorganisaties
informatie actief openbaar maken en daarmee invulling geven aan het uitgangspunt van
de Woo, «actief openbaar, tenzij». Ze kiezen daarbij vaker om verder te gaan dan alleen
het openbaar maken van stukken; bijvoorbeeld door meer context te geven bij openbaar
gemaakte stukken. Op die manier krijgt de openbaar gemaakte informatie meer betekenis.
Onlangs mocht ik de Transparantieprijs uitreiken aan het Openbaarheidscentrum van
de gemeente Amsterdam, een initiatief om steeds meer informatie actief openbaar te
maken en burgers op een laagdrempelige manier te helpen met hun informatievragen.
Ik vind het belangrijk dat goede voorbeelden breed gedeeld worden, zodat deze andere
organisaties kunnen inspireren.1

Inspanningsverplichting tot actieve openbaarmaking

De inspanningsverplichting uit artikel 3.1 van de Woo gaat over het uit eigen beweging
openbaar maken van informatie. Veel bestuursorganen zijn nog wel zoekende naar hoe
deze bepaling het beste ingevuld kan worden. Daarom heb ik een overheidsbreed afwegingskader
laten ontwikkelen.2 Dit afwegingskader roept op tot het actief openbaar maken van informatie waar behoefte
aan is en bevat waardevolle richtinggevende elementen waarmee betekenisvol invulling
kan worden gegeven aan de inspanningsverplichting. Dit kan bijvoorbeeld door openbaarmaking
van dossiers waar veel maatschappelijke belangstelling voor bestaat. Het afwegingskader
moet overheidsorganisaties ondersteunen en stimuleren om hiermee aan de slag te gaan.
Ten tweede is er een interbestuurlijke werkgroep van overheidsorganisaties gestart,
die meedenkt over de beleidsmatige invulling van artikel 3.1 en voor de zomer komt
met een beleidsadvies aan BZK.3 Tot slot heb ik het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) gevraagd
om op het doel en de scope van de inspanningsverplichting te reflecteren en te komen
met een advies.4 Ook de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft recent een advies uitgebracht over
transparantie genaamd «Betekenisvol Transparant».5 Deze adviezen zullen worden betrokken bij de vorming van beleid. In het vierde kwartaal
volgt op beide adviezen gezamenlijk een reactie.

Verplichte actieve openbaarmaking

De komende jaren zal het aantal actief openbaar gemaakte documenten sterk groeien,
niet alleen als gevolg van de inspanningsverplichting, maar ook door de verplichting
voor de actieve openbaarmaking van zeventien informatiecategorieën (art. 3.3 Woo).
Op 1 november jl. is de eerste fase van verplichte actieve openbaarmaking ingegaan
met de inwerkingtreding van de eerste tranche; bestuursorganen zijn sinds deze datum
verplicht om vijf informatiecategorieën actief openbaar te maken.6

Op dit moment wordt in samenwerking met ministeries, medeoverheden en andere organisaties
de invulling van de verplichting voor de actieve openbaarmaking van de informatie
uit de overige twaalf categorieën voorbereid. Eerder heb ik toegezegd uw Kamer te
informeren over de definitieve inwerkingtredingsdata van de verschillende categorieën.
De afstemming hierover vergt echter meer tijd vanwege de (door)ontwikkeling van de
benodigde technische voorzieningen; de zogenoemde aanlevermethoden. Deze technische
voorzieningen zijn nodig om de openbaar gemaakte informatie vindbaar te maken via
de generieke Woo-voorziening (open.overheid.nl) en zo te voldoen aan artikel 3.3b
van de Woo. Daarnaast hebben VNG en IPO aangegeven dat zij de kosten voor de aansluiting
op de generieke Woo-voorziening willen agenderen tijdens het Bestuurlijk Overleg Financiële
Verhoudingen (BOFV) van september dit jaar.

Ik heb eerder ook gecommuniceerd dat het streven is dat rijksorganisaties vooruitlopend
op de formele inwerkingtreding van de tweede tranche, vanaf 1 juli 2025 gefaseerd
informatie uit deze tranche vindbaar en doorzoekbaar gaan maken via de generieke Woo-voorziening.
Ik constateer dat steeds meer overheidsorganisaties starten met actieve openbaarmaking
van informatie uit deze tranche en dat ondersteun ik zeer. Zolang de generieke Woo-voorziening
nog niet in de gewenste mate gereed is, kan deze echter nog niet door alle bestuursorganen
gebruikt worden. Op het moment dat de generieke Woo-voorziening wel voldoet aan de
daartoe gestelde eisen, zal de verplichting om hierop aan te sluiten in werking treden.
In de loop van dit jaar zal ik uw Kamer informeren over de voortgang hiervan.

Onderzoek actieve openbaarmaking beslisnota’s

BZK laat extern onderzoek doen naar de werking van de beslisnota's. Sinds 2021 worden
beslisnota's bij Kamerstukken actief openbaar gemaakt om inzichtelijk te maken hoe
besluitvorming tot stand is gekomen. Het onderzoek is in de afrondende fase en zal
zo spoedig mogelijk met uw Kamer worden gedeeld.

Onderzoek uitvoeringslast Woo-verzoeken

Eerder is uw Kamer geïnformeerd over de start van het onderzoek naar de uitvoeringslast
van Woo-verzoeken. Dit onderzoek beoogt inzicht te geven in de kwantitatieve uitvoeringslasten,
kosten en (benodigde) capaciteit voor het afhandelen van Woo-verzoeken. Ik vind het
van belang om hier meer inzicht in te krijgen, ook in aanloop naar de aanstaande en
vervroegde wetsevaluatie van de Woo. De tweede fase, het verzamelen van de data, is
inmiddels gestart. In deze fase worden de uitvoeringslasten, kosten en (benodigde)
capaciteit in kaart gebracht. Het streven is om het onderzoek eind dit jaar af te
ronden.

Privacy en openbaarmaking van emissiegegevens

Tijdens het commissiedebat van 20 maart jl. heb ik met uw Kamer uitvoerig van gedachten
gewisseld over de openbaarmaking van emissiegegevens en de spanningen die daarbij
kunnen spelen als het gaat om de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van ondernemers
waarbij het bedrijfsadres tevens een woonadres betreft. Dit is bijvoorbeeld het geval
bij agrariërs. Zoals ik ook tijdens het commissiedebat heb benadrukt, vind ik het
belangrijk om de balans te bewaken tussen alle te dienen belangen in dit vraagstuk,
waaronder het recht van het publiek op toegang tot milieu-informatie, en de persoonsgegevens
van deze groep ondernemers zo goed mogelijk te beschermen. Daarom ga ik, in lijn met
de motie van de leden Flach en Van der Plas,7 met de Staatssecretaris van IenW als de beleidsverantwoordelijke voor het Verdrag
van Aarhus en Richtlijn 2003/4/EG inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatie,
in gesprek over het zoeken van steun bij andere Europese lidstaten voor het inperken
van het begrip emissiegegevens.

Het ACOI is in hun bemiddelingsadvies in de zaak tussen de Minister van LVVN en journalisten
van NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland ingegaan op dit vraagstuk.8 De Minister van LVVN heeft in haar reactie op het bemiddelingsadvies aangegeven dat
zij in gesprek gaat met de agrarische sector over het onderzoeken van de sociale veiligheid,
zoals ook uw Kamer de regering heeft verzocht met de motie van het lid Van der Plas.9 In het commissiedebat heb ik aangegeven dat ik met het ACOI in gesprek zou gaan over
het eventueel vragen van een aanvullend advies over dit vraagstuk. Gezien de inhoud
van het bemiddelingsadvies, dat uitgebreid ingaat op het wettelijk kader voor openbaarmaking
van emissiegegevens en aanbevelingen geeft voor de omgang hiermee, zien het ACOI en
ik op dit moment geen aanleiding voor het vragen van een aanvullend advies.

In navolging van een andere motie van het lid Van der Plas10 over het vragen van advies aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) over Woo-verzoeken
inzake emissiegegevens van veehouderijen, bekijk ik op dit moment op welke manier
ik de AP het beste kan betrekken. Ik kom hierop terug in de brief over de omgang met
de openbaarmaking van emissiegegevens, die ik na de zomer zal sturen.

In deze brief zal ik ook de verhouding tussen de Woo, het Verdrag van Aarhus en de
Richtlijn 2003/4/EG uiteenzetten en een analyse opnemen van hoe omliggende landen
met de openbaarmaking van emissiegegevens omgaan. Tot slot zal ik in de brief ingaan
op de vraag of de uitzonderingsgronden met betrekking tot emissiegegevens die onder
de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) bestonden ook in de Woo opgenomen kunnen worden.

Verdrag van Tromsø

Eerder is door de toenmalig Minister van BZK aan de Eerste Kamer toegezegd om de verhouding
tussen de uitzonderingsgronden van het verdrag van Tromsø en de bepalingen over openbaarmaking
en geheimhouding in specifieke sectorale wetten te onderzoeken.11 In het kader van de aangenomen motie van het lid Van der Plas heb ik besloten dit
onderzoek te laten rusten.

Innovatieagenda

Ik werk op dit moment samen met de koepels van medeoverheden aan een innovatieagenda
op het gebied van openbaarheid en informatiehuishouding.12 Hierbij zetten we in op innovatieve oplossingen, waaronder het gebruik van AI. Uw
Kamer heeft mij met de motie van het lid Chakor verzocht een pilot te starten rondom
de inzet van AI voor informatiebeheer en actieve openbaarmaking, die gebruik maakt
van een Europees cloudsysteem.13 Ik neem dit mee in de innovatieagenda. Ik streef ernaar uw Kamer deze innovatieagenda
voor het einde van dit jaar toe te sturen.

Uitwerking maatregelen kabinetsreactie invoeringstoets Woo

In de kabinetsreactie op de invoeringstoets Woo zijn maatregelen aangekondigd om de
uitvoering en de uitvoerbaarheid van de wet te verbeteren.14 In verschillende werkgroepen, met daarin vertegenwoordiging vanuit alle overheidslagen,
wordt gewerkt aan de nadere uitwerking van deze maatregelen. De uitkomsten van de
werkgroepen over de antimisbruikbepaling uit de Woo en de Woo-contactpersoon verwacht
ik later dit jaar.

Deze zomer start ook de werkgroep voor het ontwerp van een efficiënt, responsief en
uniform Woo-proces. In deze werkgroep worden ook de resultaten van de verkorte parafenroute
voor Woo-besluiten meegenomen die sinds begin dit jaar bij mijn ministerie wordt gehanteerd
(TZ202503-094). Inmiddels zijn de eerste resultaten hiervan bekend; de gemiddelde
doorlooptijd van de parafenlijn blijkt inderdaad korter op directeursniveau (gemiddeld
9 dagen t.o.v. 12 dagen op DG-niveau).

Uw Kamer heeft in meerdere moties aandacht gevraagd voor aspecten van de uitvoering
van de Woo die ik ook mee zal nemen in de werkgroepen, zoals de inzet van informatiespecialisten,
het binnen één week contact opnemen met verzoeker en de inzet van AI.15

Handreiking Woo

In lijn met de motie van de leden Van Waveren en Buijsse16 en een toezegging17 over de handreiking voor decentrale overheden kan ik toezeggen dat de in de motie
genoemde elementen zullen worden meegenomen in de producten van de verschillende werkgroepen.
Hierbij wil ik wel per product en doelgroep bezien wat de beste vorm is om echt behulpzaam
te zijn bij de uitvoering van de Woo. Ik zal uiteraard zorgdragen voor de samenhang
tussen de verschillende producten en de toegankelijkheid en vindbaarheid daarvan.

Tot slot

De toegang tot overheidsinformatie en openbaarheid daarvan zijn van essentieel belang
voor het goed functioneren van onze democratische rechtsstaat. Dit draagt er immers
aan bij dat iedereen kan deelnemen aan onze democratie en samenleving en het zorgt
ervoor dat de overheid goed gecontroleerd kan worden door burgers, journalisten, wetenschappers,
maatschappelijke organisaties en bedrijven. Ik wil nogmaals benadrukken dat het belang
van een goed werkend openbaarheidsstelsel daarvoor essentieel is. In dat kader start
aan het einde van dit jaar de wetevaluatie van de Woo over de doeltreffendheid, doelmatigheid
en de effecten van deze wet in de praktijk.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, J.J.M. Uitermark