Brief regering : Kabinetsreactie KIS onderzoek naar ervaringen met het hebben van een dubbele nationaliteit

Nr. 19
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 mei 2025

Het kabinet staat voor de keuzevrijheid van eenieder in Nederland om zonder belemmeringen
deel te nemen aan de Nederlandse samenleving. Deze vrijheid wordt niet door alle Nederlanders
zo ervaren. In navolging op het manifest «Keuzevrijheid in Nationaliteit», de initiatiefnota
«Bescherm Nederlanders met een ongewenste tweede nationaliteit», gevolgd door moties
van het lid Belhaj (D66)1 heeft het kabinet zich ingespannen om de rechten van Nederlanders met een ongewenste
tweede nationaliteit te beschermen en eventuele belemmeringen weg te nemen

Op 18 november 2024 is uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken Ongewenste Nationaliteit
en de kabinetsreactie op het rapport «Onderzoek juridische dilemma's meervoudige nationaliteiten»
uitgevoerd door het onderzoeksbureau Panteia (Kamerstuk 35 475, nr. 18). In deze brief is aangegeven dat het kabinet ook aandacht heeft voor de maatschappelijke
dilemma’s die kunnen ontstaan door het hebben van een meervoudige nationaliteit. Derhalve
is Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) verzocht verdiepend onderzoek te doen
naar de invloed van een dubbele nationaliteit op de beleving van het Nederlanderschap
bezien vanuit verschillende leefgebieden.

Op 16 mei 2025 is het rapport «Tussen twee werelden: Een verkenning naar ervaringen
van Nederlanders met een dubbele nationaliteit met het hebben van een dubbele nationaliteit,
identiteit en sociale steun in verschillende leefgebieden» door KIS opgeleverd. Met
deze brief stuur ik u de reactie van het kabinet op het rapport. Het rapport is als
bijlage toegevoegd aan deze brief.

Doel onderzoek

Nederland wordt steeds diverser, het aantal mensen met een dubbele nationaliteit neemt
toe. De Nederlandse overheid staat voor alle Nederlanders. Voor Nederlanders die hun
meervoudige nationaliteit als belemmering zien, maar ook voor Nederlanders die hun
meervoudige nationaliteit als positief ervaren. Dit onderzoek draagt bij aan inzicht,
erkenning en bewustwording over dit thema en laat zien wat het hebben van een dubbele
nationaliteit allemaal met zich mee kan brengen.

Dit helpt SZW in beleidsontwikkeling op het vlak van bijvoorbeeld anti-discriminatie,
veerkracht en weerbaarheid in het kader van ongewenst diasporabeleid.

Resultaten

Het rapport gaat in op de vraag hoe het hebben van een dubbele nationaliteit een rol
speelt in zeven verschillende leefgebieden. Hoe verbonden iemand zich voelt met de
samenleving kan per persoon verschillen, ook kan het hebben van een dubbele nationaliteit
zowel positieve als negatieve gevolgen hebben. De algemene ervaring van participanten
met het hebben van een dubbele nationaliteit hangt positief samen met vrijwel alle
verschillende leefgebieden. De meeste participanten geven aan in Nederland geen problemen
te ervaren in het hebben van een dubbele nationaliteit en ervaren het als «neutraal».
Wel wordt duidelijk dat er juridische belemmeringen kunnen zijn zoals dienstplicht,
problemen bij echtscheiding of erfenis. Het is daarom van belang om toegankelijke
juridische hulp te bieden, zodat zij hun rechten beter kunnen begrijpen en verdedigen.
Ook kunnen negatieve ervaringen zich voordoen als gevolg van het hebben van een duale
identiteit.

Duale identiteit

Voor mensen met een dubbele nationaliteit kan verbondenheid en loyaliteit richting
zowel het land van herkomst als de bredere samenleving naast elkaar bestaan. Ook kunnen
mensen met een dubbele nationaliteit zich identificeren met meerdere gemeenschappen
en dus verbondenheid voelen met meerdere gemeenschappen of landen, wat kan resulteren
in een «duale» identiteit. Het hebben van een duale identiteit heeft positieve effecten
op het welbevinden van personen en het identificeren met meerdere groepen zorgt ervoor
dat personen toegang hebben tot meerdere sociale netwerken voor steun. Daarentegen
kan het hebben van een duale identiteit hen ook kwetsbaar maken voor de ontkenning
van hun (duale) identiteit en uitsluiting. Om het verband tussen het hebben van een
meervoudige nationaliteit en verbondenheid met de samenleving te duiden, is gebruik
gemaakt van de concepten: simultaneity, sense of belonging, duale identiteit en dual identity denial.

Negatieve effecten duale identiteit

In het rapport wordt duidelijk dat in de praktijk de ervaringen van een duale identiteit
en een dubbele nationaliteit door elkaar heen lopen. Zo wordt aangegeven dat personen
met een migratieachtergrond soms niet als Nederlander worden gezien of geaccepteerd.
Dit raakt feitelijk niet aan het hebben van dubbele nationaliteit maar wel aan het
hebben van een duale identiteit. Hierbij maakt het dus niet uit of iemand het meervoudige
staatsburgerschap behoudt of een nationaliteit afstaat, de uitsluiting kan blijven
bestaan op basis van hoe de samenleving de persoon beoordeelt. Ontkenning van iemands
identiteit, uitsluiting en discriminatie kunnen negatieve effecten hebben op het welbevinden
van personen.

Samenvattend laat dit onderzoek, en de eerder uitgevoerde onderzoeken2 over het onderwerp meervoudige nationaliteit, zien dat een dubbele nationaliteit
voor veel mensen in het dagelijks leven geen dominante rol speelt, maar dat het in
specifieke situaties wél relevant kan zijn – soms als voordeel, soms als nadeel of
complicerende factor. De behoefte aan ondersteuning is divers en context gebonden,
en vraagt om een laagdrempelige, toegankelijke en cultuur sensitieve aanpak, afgestemd
op de ervaringen en percepties van betrokkenen zelf.

Proces vervolg

Het handelingsperspectief van de Rijksoverheid om Nederlanders te helpen afstand te
doen van hun ongewenste tweede nationaliteit is zeer beperkt gezien dit raakt aan
nationaliteitswetgeving van andere soevereine staten. Wel blijft Nederland zich inzetten
voor Nederlanders die een ongewenste tweede nationaliteit ervaren. Het onderzoek van
KIS laat zien dat het kabinet zich ook (blijvend) moet richten op de problemen die
mensen ervaren als gevolg van het hebben van een duale identiteit, zoals gevoelens
van uitsluiting en discriminatie. Hier zal ik mij als Staatssecretaris Participatie
& Integratie hard voor blijven maken.

Zoals opgenomen in de Actieagenda Integratie en Open en Vrije Samenleving werkt het
kabinet aan het tegengaan van elke vorm van discriminatie en racisme, waarbij de Actieagenda
aansluit bij bestaande programma’s op het gebied van discriminatie en racisme en de
Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030. Ook is er binnen de Actieagenda oog
voor de aanpak tegen ongewenste buitenlandse inmenging (OBI). Het Ministerie van SZW
maakt onderdeel uit van deze Rijksbrede aanpak en geeft mede invulling aan het zogenoemde
weerbaarheidsspoor. Dit betekent onder meer dat we in dialoog blijven met diverse
gemeenten, organisaties en gemeenschappen om spanningen te blijven signaleren en agenderen.
De waardevolle inzichten uit de verschillende onderzoeken over het hebben van een
meervoudige nationaliteit worden meegenomen in het uitwerken van de Actieagenda. Over
de kabinetsbrede inzet op OBI is uw Kamer op 17 oktober 2024 en 4 februari jl. geïnformeerd.3

Verder heeft de voormalig Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2024 tijdens
het schriftelijk overleg rond het Clingendael onderzoek naar Turks diasporabeleid
toegezegd onderzoek te doen naar het verband tussen het hebben van een dubbele nationaliteit
en de mate van vervreemding in de samenleving. Hiervoor zal ik een kwantitatieve analyse
uit laten voeren binnen de Survey Integratie Minderheden (SIM). Naar verwachting kan
uw Kamer in Q1 2026 over de uitkomsten van deze analyse geïnformeerd worden.

Tot slot

Het kabinet is er voor alle Nederlanders en heeft dus ook oog voor vraagstukken die
leven bij een beperkt aantal individuen. Het is van groot belang verhalen en ervaringen
te horen van een diverse groep mensen voor het ontwikkelen en verbeteren van beleid.
Het kabinet zet zich in voor een inclusieve en veerkrachtige samenleving en blijft
daarom in gesprek met verschillende gemeenschappen over maatschappelijke vraagstukken,
waaronder de gevolgen van een meervoudige nationaliteit.

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J.N.J. Nobel